روایت افسران سابق درباره پشت‌پرده خروج ایران از سوریه در آستانه سقوط اسد

به‌گفته یکی از افسران سابق سوری که در یکی از مقرهای امنیتی وابسته به سپاه پاسداران در دمشق فعالیت می‌کرد، فرماندهان ایرانی در پنجم دسامبر 2024 از او خواستند برای رسیدگی به یک «موضوع مهم»، روز بعد در این مقر در محله «المزه» در پایتخت سوریه حاضر شود. جلسه‌ای که در آن «حاج ابو ابراهیم»، فرمانده ایرانی، به حدود 20 نیروی سوری تحت امر تهران اطلاع داد که «پس از امروز سپاه پاسداران در سوریه نخواهد ماند» و اعلام کرد نیروهای ایرانی قصد ترک کشور را دارند. این مقام ایرانی از افراد حاضر خواست «اسناد حساس را جلوی او بسوزانند و حافظه‌ها را از رایانه‌ها خارج کنند».

به‌گفته این افسر، فرماندهان ایرانی نیروها را مطلع کردند که «همه‌چیز تمام شده است، از امروز دیگر مسئولیتی در قبال شما نخواهیم داشت و هویت‌های غیرنظامی‌تان طی چند روز آینده به دستتان می‌رسد».

او گفت این روند «از پیش تدارک‌شده» به‌نظر می‌رسید، اما برای نیروهای حاضر «غافلگیرکننده» بود. او توضیح داد که می‌دانستند اوضاع مناسب نیست «اما نه در این حد».

این افسر گفت هر یک از اعضا یک ماه حقوق پیش از موعد گرفتند و سپس به خانه‌های خود رفتند. دو روز بعد، حکومت سقوط کرد و بشار اسد از کشور گریخت.
خروج گسترده کادر دیپلماتیک
در روایتی مشابه، دو کارمند سوری سابق در بخش کنسولی سفارت ایران در دمشق گفتند ساختمان کنسولی شامگاه پنجم دسامبر 2024 تخلیه شد و اعضای هیئت دیپلماتیک به بیروت منتقل شدند. کارکنان سوری مأمور شدند «در خانه بمانند» و سه ماه حقوق پیشاپیش دریافت کردند. یکی از کارکنان گفت شماری از همکاران سوری که تابعیت ایران داشتند همراه با فرماندهان ارشد سپاه کشور را ترک کردند. روز بعد، دفاتر سفارت، کنسولگری و مراکز امنیتی وابسته به ایران به‌طور کامل خالی بود.

اظهارات پیشین کارکنان مرز لبنان و سوریه و رانندگان نیز از انتظار هشت‌ساعته و ازدحام کم‌سابقه در گذرگاه «جدیده یابوس – المصنع» در دو روز پیش از سقوط حکومت حکایت داشت.

محمد دیبو، از فرماندهان وزارت دفاع سوریه، به «خبرگزاری فرانسه» گفته است نیروهای ایرانی پس از سقوط حلب در محور دیگری وارد نبرد نشدند و با توجه به پیشروی سریع مخالفان، عقب‌نشینی کردند.

به‌نوشته «خبرگزاری فرانسه»، پایگاهی در جنوب شهر حلب به‌عنوان یکی از اتاق‌های عملیات اصلی نیروهای ایرانی عمل می‌کرد.

مناطق غربی حلب و حومه جنوبی آن، همچنین شهرک‌های «نبل» و «الزهرا» و فرودگاه نظامی «النیرب» در شرق حلب از مراکز اصلی استقرار نیروهای ایرانی و گروه‌های وابسته‌شان از جمله «حزب‌الله» لبنان و شبه‌نظامیان عراقی بود.

به‌گفته دیبو، حمله آغازین مخالفان شماری از نیروهای ایرانی را کشت. رسانه‌های ایرانی در اواخر نوامبر 2024 از کشته‌شدن گروهی از نیروهای این کشور در حلب، از جمله کیومرث پورهاشمی خبر دادند. پیکر این فرمانده ارشد سپاه با حضور شمار زیادی از مقام‌های سپاه پاسداران در تهران تشییع شد.

دیبو در ادامه گفت نیروهای سوری پس از ورود به مقرهای رهاشده ایران در حلب، گذرنامه‌ها و مدارک شخصی متعلق به نیروهای ایرانی یافتند که فرصت جمع‌آوری آن‌ را نداشتند.

به‌گفته دیبو، پس از کنترل حلب به‌دست نیروهای مخالف، حدود چهار هزار نیروی ایرانی از طریق پایگاه روسی «حمیمیم» به خارج منتقل شدند و بخشی دیگر به لبنان و عراق رفتند. این روایت با گفته‌های یک افسر سوری دیگر هم‌پوشانی دارد. او به شرط منتشر نشدن هویتش به خبرگزاری فرانسه گفت «حاج جواد»، یکی از فرماندهان ایرانی، نیز در پنجم دسامبر همراه با گروهی از نیروهای ایرانی از حمیمیم به تهران منتقل شد.

یک منبع میدانی در حزب‌الله نیز بامداد هشتم دسامبر به خبرگزاری فرانسه گفته بود فرماندهی حزب‌الله به نیروهای خود دستور داده بود مواضعشان را در اطراف حمص و دمشق ترک کنند.

گروه‌های وابسته به ایران در مناطق حساس دمشق و حومه پایتخت از جمله «المزه»، شهر «السیده زینب» و اطراف فرودگاه دمشق حضور داشتند و در عملیات، آموزش و هماهنگی نیروهای حکومت پیشین نقش داشتند. در سال‌های جنگ، ضعف ارتش سوریه باعث شد نفوذ ایران به مراکز امنیتی، انبارهای تسلیحاتی و پایگاه‌های مشترک با ارتش گسترش یابد. مناطقی که طی سال‌های گذشته بارها هدف حملات هوایی اسرائیل قرار گرفت. اسرائیل بارها گفته بود با افزایش حضور نیروهای نزدیک به تهران در نزدیکی مرزهایش مخالف است.