چرا ایده خارج کردن اورانیوم ایران توسط نیروهای آمریکایی تقریبا غیرممکن است؟

یورونیوز: با ورود جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران به دومین ماه خود در روز شنبه، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پیامی فوری برای مردم این کشور داشت: شبکه فاکس‌نیوز را روشن کنید.

کسانی که توصیه او را که از طریق شبکه اجتماعی «تروث سوشال» منتشر شده بود دنبال کردند، شاهد بودند که مارک لوین، مفسر فوق‌محافظه‌کار، به‌طور علنی از آقای ترامپ خواست ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران را با زور تصرف کند.

او گفت: «باید اورانیوم را به دست بیاوریم. اگر نمی‌شود آن را نابود کرد یا تغییر داد، باید برویم و آن را بگیریم.»

روزنامه وال‌استریت ژورنال روز یکشنبه گزارش داد که ترامپ به‌طور جدی در حال بررسی یک عملیات نظامی برای تصرف ذخایر اورانیوم با غنای بالا در ایران است. و او تنها فرد در دولت آمریکا نیست که به ایده یک عملیات زمینی گسترده برای تصرف این مواد بسیار پرتوزا فکر می‌کند.

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، اوایل ماه مارس به کنگره گفت: «بالاخره یک عده باید بروند و آن را به دست بیاورند.»
دور از دسترس
بر اساس اعلام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، ایران پیش از حملات آمریکا و اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵، حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار داشت. تهران تاکید می‌کند برنامه هسته‌ای‌اش صرفا اهداف غیرنظامی دارد.

لودوویکا کاستلی، کارشناس سیاست هسته‌ای خاورمیانه در اندیشکده «ایستیتوتو آفاری اینترنازیونالی»، گفت: «این مقدار قابل‌توجهی است. اگر به سطح تسلیحاتی یعنی ۹۰ درصد برسد، تقریبا برای ساخت ۱۰ سلاح هسته‌ای کافی است. چیزی که نمی‌دانیم این است که چه بر سر همه این مواد آمده.»

با وجود ادعای آقای ترامپ در سال گذشته مبنی بر اینکه تاسیسات غنی‌سازی ایران «کاملا نابود شده‌اند»، او حالا باید فکری به حال اورانیوم غنی‌شده ایران بکند که پیش از جنگ ۱۲ روزه تحت نظر بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بود.

تحلیل یک تصویر ماهواره‌ای توسط روزنامه فرانسوی لوموند نشان می‌دهد که دست‌کم بخشی از این ذخایر پیش از حملات، به تونل‌های زیرزمینی در نزدیکی اصفهان منتقل شده و از دسترس حملات هوایی خارج شده است.
عملیاتی پرریسک
ناظران تردید دارند که انجام عملیاتی برای خارج کردن این میزان از اورانیوم امکان‌پذیر باشد.

کریستین امری، کارشناس روابط بین‌الملل و برنامه هسته‌ای ایران در دانشگاه کالج لندن، می‌گوید: «دلیل به بن‌بست رسیدن راهبرد ترامپ این است که او برای سناریویی که ایران تسلیم نشود برنامه‌ریزی نکرده بود. از نظر سیاسی، ایده یک عملیات زمینی کوتاه برای تصرف این ذخایر می‌تواند برایش جذاب باشد چون به او اجازه می‌دهد بدون توافق با ایران اعلام پیروزی کند.»

کلایو جونز، مدیر موسسه مطالعات خاورمیانه دانشگاه دورهام، نیز گفت چنین عملیاتی می‌تواند راهی سریع برای خروج ترامپ از جنگ باشد. او می‌گوید: «اگر چنین حمله‌ای موفق باشد، می‌تواند به ترامپ راهی برای پایان دادن به جنگ بدهد.»

هرچند جونز و سایر کارشناسان تردید دارند که چنین عملیاتی بتواند موفقیت آمیز انجام شود.
نه یک عملیات سریع
کارشناسان تاکید می‌کنند چنین ماموریتی بسیار پیچیده‌تر از آن است که با یک تیم کوچک نیروهای ویژه انجام شود.

اما سالزبری، کارشناس امنیت ملی، گفت: «قطعا نیاز به نیروهای زمینی وجود دارد و بسته به محل، احتمالا تعداد زیادی نیرو و تجهیزات لازم خواهد بود. این یک عملیات سریع و ساده نیست.»

چنین اقدامی به‌معنای تشدید قابل‌توجه جنگی خواهد بود که پیش‌تر نیز سراسر خاورمیانه را درگیر کرده است به‌ویژه برای رئیس‌جمهوری که وعده داده بود آمریکا را وارد جنگ‌های جدید نکند.

امری گفت: «این دست‌کم یکی از پرخطرترین و دشوارترین عملیات‌هایی خواهد بود که ارتش آمریکا از زمان جنگ جهانی دوم انجام داده است.»
چالش‌های عملیاتی
نخستین مشکل، شناسایی محل دقیق ذخایر است. جونز در این خصوص می‌گوید: «احتمالا ایران این مواد را در نقاط مختلف پخش کرده، بنابراین یافتن آنها دشوار خواهد بود.» در این صورت، بازیابی آنها نیازمند چندین عملیات زمینی در مناطق مختلف خواهد بود.

این عملیات پیچیده احتمالا به هماهنگی نزدیک با نیروهای اسرائیلی نیاز دارد اما بخش مشکل ماجرا این است که رساندن نیروهای زمینی به مرکز ایران با توجه به فاصله جغرافیایی به اندازه‌ای پیچیده و دشوار است که برخی از ناظران آن‌را تنها در فیلم‌های هالیوودی ممکن می‌دانند.
ماموریتی سمی و خطرناک
ایده‌هایی که برای اجرای چنین عملیاتی مطرح می‌شود، انجام حملات هوایی همزمان با اعزام نیروهای متخصصی است که در کار با مواد هسته‌ای بسیار حساس آموزش دیده‌اند. اما چنین کاری نیاز به تجهیزات حفاری تخصصی دارد.

کارشناسان می‌گویند این عملیات حداقل چند روز طول می‌کشد و حتی ممکن است هفته‌ها ادامه یابد. سالزبری آن را از نظر خطر در بالاترین سطح ارزیابی کرد: «ده از ده. خود عملیات پرریسک است، و کار با هگزافلوراید اورانیوم آن را بسیار خطرناک‌تر می‌کند.»

کاستلی نیز گفت حتی نیروهای آموزش‌دیده هم در معرض خطر جدی خواهند بود: «نیروهای آمریکایی در محیطی خصمانه فعالیت خواهند کرد و هرچه بیشتر در منطقه بمانند، خطر افزایش می‌یابد. این ماده سمی است و جابه‌جایی آن خطرات زیادی دارد.»

جونز نیز هشدار داد چنین عملیاتی «احتمالا تلفات سنگینی برای هر دو طرف به همراه خواهد داشت.»
حتی در صورت موفقیت
حتی اگر این ماموریت موفق باشد، از بین رفتن این ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم به معنای پایان برنامه هسته‌ای ایران نخواهد بود.

کاستلی گفت: «ایران همچنان سانتریفیوژها، دانش فنی و احتمالا ذخایر دیگری از اورانیوم را در اختیار خواهد داشت. برنامه هسته‌ای فقط به یک ذخیره محدود نمی‌شود؛ بلکه به دانش، زیرساخت و مواد باقی‌مانده وابسته است.»

او تاکید کرد تا زمانی که این عوامل وجود داشته باشند، خطر حرکت به سمت تسلیحاتی شدن برنامه هسته‌ای همچنان باقی خواهد ماند.