پشت‌پرده راهپیمایی‌های حکومتی در روزهای جنگ

بی بی سی- از زمان آغاز جنگ اسرائیل و آمریکا با ایران، رسانه‌های دولتی ایران تصاویر گسترده‌ای از تجمع‌های حامی حکومت در تهران و دیگر شهرها پخش کرده‌اند.

در این تجمع‌ها که معمولا در ساعات عصر برگزار می‌شود، شرکت‌کنندگان با در دست داشتن پرچم‌های جمهوری اسلامی ایران، شعارهایی در حمایت از حکومت سر می‌دهند و پشتیبانی خود را از نیروهای مسلح اعلام می‌کنند.

یکی از محورهای اصلی این تجمع‌ها سوگواری برای علی خامنه‌ای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، است که در نخستین روز جنگ در حمله اسرائیل و آمریکا کشته شد. در این تجمع‌ها علاوه بر سوگواری، وعده «انتقام خون» رهبر پیشین جمهوری اسلامی نیز مطرح می‌شود.

مقام‌های حکومت ایران همچنین با انتشار بیانیه‌هایی از مردم خواسته‌اند در مساجد و میدان‌های اصلی شهرهای مختلف گرد هم بیایند. این تجمع‌ها در ماه رمضان برگزار می‌شود که مردم معمولا برای مراسم مذهبی جمعی گرد هم می‌آیند.

مراسم تشییع کشته‌شدگان جنگ نیز جمعیت زیادی را به خیابان‌ها می‌آورد. علاوه بر این، امروز ۱۸ اسفند (۹ مارس) تجمع‌های دیگری نیز برگزار می‌شود تا شرکت‌کنندگان با مجتبی خامنه‌ای، فرزند دوم علی خامنه‌ای، که به عنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی و جانشین پدرش معرفی شده، «تجدید بیعت» کنند.

این تجمع‌ها در حالی برگزار می‌شود که تنش‌ها در داخل و خارج کشور افزایش یافته است. مقام‌های جمهوری اسلامی بارها هشدار داده‌اند که در دوران جنگ هیچ فعالیتی را که تهدیدی برای امنیت ملی تلقی شود تحمل نخواهند کرد. آنان در عین حال قدرت‌های خارجی را متهم کرده‌اند که می‌کوشند از شرایط کنونی برای بی‌ثبات کردن کشور بهره ببرند.
مقام‌های ایرانی چه نگرانی‌هایی را مطرح کرده‌اند؟
برخی مقام‌ها گفته‌اند که قدرت‌های خارجی ممکن است از جنگ برای تحریک ناآرامی‌ها استفاده کنند. علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در مصاحبه‌ای در روز اول مارس (۱۰ اسفند) گفت مقام‌های جمهوری اسلامی از آنچه تلاش آمریکا و اسرائیل برای تضعیف و ایجاد شکاف در ایران خواند، آگاه هستند.

او استدلال کرد که پس از شکست تلاش‌های دشمنان جمهوری اسلامی برای دستیابی به اهدافشان در جریان ناآرامی‌های ژانویه که با سرکوب مرگبار همراه شد ممکن است آن‌ها به دنبال ناآرامی‌های بیشتری باشند. این هشدارها با بیانیه‌های مکرری همراه شده است که تاکید می‌کند حاکمیت با هرگونه تهدید امنیتی، با قاطعیت برخورد خواهد کرد.

در سوی دیگر، چهره‌های مخالف حکومت و برخی رهبران خارجی نیز پیام‌هایی منتشر کرده‌اند. رضا پهلوی، فرزند شاه پیشین ایران که در تبعید به سر می‌برد، در ۲۸ فوریه از ایرانیان خواست هوشیار بمانند و «در زمان مناسب» آماده بازگشت به خیابان‌ها باشند. او همچنین از لحظه «پیروزی نهایی» بر جمهوری اسلامی سخن گفت.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، نیز در پیامی ویدئویی در شبکه ایکس به زبان فارسی و ظاهرا با استفاده از فناوری هوش مصنوعی از ایرانیان خواست «خود را از زنجیرهای استبداد رها کنند» و «این فرصت را از دست ندهند».

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در پیامی پس از حملات اولیه به ایران گفت ایالات متحده در حال اجرای «عملیاتی گسترده و ادامه‌دار» برای پایان دادن به تهدید ایران است و خواهان تغییر حکومت در تهران شد. او خطاب به ایرانیان گفت: «وقتی کار ما تمام شد، دولت خود را در دست بگیرید. این دولت از آن شما خواهد بود. احتمالا این تنها فرصت شما در چند نسل آینده است.»
مقام‌ها چگونه حمایت مردمی را نشان می‌دهند؟
یکی از اهداف اصلی تجمع‌های سازمان‌یافته حکومتی، نمایش این تصویر است که حاکمیت حتی در شرایط جنگ خارجی، همچنان از حمایت گسترده مردمی برخوردار است. تصاویر تجمع‌های بزرگ که در آن پرچم‌ها به اهتزاز درآمده و از نیروهای مسلح و جمهوری اسلامی حمایت می‌شود، به ارائه تصویری از ثبات سیاسی و ایستادگی حکومت در برابر جنگ کمک می‌کند.

در داخل کشور، چنین نمایش‌هایی با هدف تقویت این برداشت انجام می‌شود که مخالفان حکومت تنها بخش محدودی از جامعه را نمایندگی می‌کنند. در سطح بین‌المللی نیز این تجمع‌ها این پیام را منتقل می‌کنند که فشار یا تقابل خارجی بعید است به بی‌ثباتی گسترده در ایران منجر شود.

تجمع‌های بزرگ با حمایت حکومت سال‌هاست که بخشی از تقویم سیاسی و روایت رسمی جمهوری اسلامی بوده است. مقام‌ها اغلب به حضور مردم در راهپیمایی‌های سالگرد انقلاب اسلامی به عنوان نشانه‌ای از تداوم مشروعیت نظام اشاره می‌کنند.

مراسم تشییع قاسم سلیمانی، فرمانده سابق نیروی قدس سپاه پاسداران، پس از کشته شدن او در حمله آمریکا در سال ۲۰۲۰ نیز به عنوان نمایش وحدت ملی در برابر تهدیدهای خارجی و نوعی همه‌پرسی عمومی به نفع جمهوری اسلامی معرفی شد.
این تجمع‌ها چگونه فضای عمومی را در اختیار می‌گیرند؟
تجمع‌های سازمان‌یافته دولتی به مقام‌ها امکان می‌دهد فضاهای عمومی مهم را در اختیار بگیرند و بر آن‌ها مسلط شوند؛ امری که گردهمایی گروه‌های مخالف در همان مکان‌ها، به ویژه در ساعات عصر، را دشوارتر می‌کند.

علاوه بر جنبه‌های لجستیکی، تجمع‌های بزرگ حامی حکومت که اغلب با حضور آشکار نیروهای امنیتی همراه است می‌تواند اثر بازدارنده داشته باشد و کسانی را که ممکن است به پیوستن به اعتراض‌های ضد حکومتی فکر کنند دلسرد کند. ترس از درگیری یا بازداشت نیز می‌تواند مشارکت در چنین اعتراض‌هایی را محدودتر کند.

مشابه این تدابیر در ناآرامی‌های پیشین نیز مشاهده شده است، زمانی که تجمع‌های هواداران نظام در واکنش به اعتراض‌ها علیه حکومت شکل گرفته است. یک نمونه اخیر در جریان اعتراضات در چندین دانشگاه ایران در اوایل اسفند رخ داد که در آن دانشجویان مخالف با اعضای بسیج و گروه‌های تندروی دانشجویی در محیط دانشگاه رو در رو شدند.