آیا ایران و اسرائیل برای نابودی نیروگاه هسته‌ای عراق همکاری داشتند؟

رادیو فرانسه: عراق، ۳٠ سپتامبر ۱٩٨٠ / ٨ مهر ۱۳۵٩: کمتر از یک ماه بعد از شروع جنگ ایران و عراق، مرکز هسته‌ای عراق توسط جنگنده‌های ایرانی بمباران می‌شود. مرکز تحقیقات هسته‌ای «التویثه» در این حمله زیاد آسیب ندید، اما هشت ماه بعد، اسرائیلی‌ها رآکتور اصلی این مرکز موسوم به «اوزیراک» را نابود کردند. به درستی معلوم نیست که ایران و اسرائیل برای نابود کردن برنامه هسته‌ای عراق تا چه حد همکار و هم‌رأی بوده‌اند.

با آغاز همکاری هسته‌ای فرانسه و عراق در سال ۱٩۷۶، قرار شد پاریس یک رآکتور تحقیقاتی به عراقی‌ها بدهد. در همان ایامی که طوفان انقلاب ایران شروع شده بود، این رآکتور در منطقه «التویثه»، در حومه جنوب شرقی بغداد ساخته شد. فرانسوی‌ها آن را «اوزیراک» (یا اوسیراک) نامیدند زیرا کم و بیش مشابه آن را قبلاً در کشور خود به اسم «اوزیریس» (یکی از خدایان مصر باستان) ساخته بودند. نام «اوزیراک» مخلوطی است از دو کلمه اوزیریس و عراق (Irak). اما نامی که عراقی‌ها برای رآکتور انتخاب کردند همان «تموز» بود (تموز: یکی از ماه‌های تابستان و همچنین اشاره‌ای به «انقلاب ۱۴ تموز ۱٩۵٨» که منجر به پایان سلطنت و آغاز جمهوری عراق شد).

حمله هوایی ایران به مرکز هسته‌ای عراق که به عملیات «شمشیر سوزان» مشهور است، با چهار جنگنده اف-۴ صورت گرفت و قسمت‌هایی از تأسیسات را ویران کرد اما آسیبی به رآکتور نزد. ولی حدود هشت ماه بعد (هفتم ژوئن ۱۹۸۱ / ۱۷ خرداد ۱۳۶۰)، اسرائیل به نوبه خود به مرکز «التویثه» حمله برد و رآکتور اوزیراک را نابود کرد و به جاه‌طلبی‌های اتمی صدام حسین پایان داد. در این حمله هوایی که عملیات «اپرا» نام گرفت، ده سرباز عراقی و همچنین یک مهندس فرانسوی کشته شدند.
همکاری تا کجا؟
بسیاری نکات در مورد حمله ایران و سپس اسرائیل مبهم است. برخی معتقدند هواپیماهای ایرانی به دلایل تاکتیکی نتوانستند رآکتور را هدف بگیرند. اما برخی دیگر می‌گویند ایران برای پرهیز از خطر آلودگی‌های رادیواکتیو فقط به قسمتی از تأسیسات و بخش اداری مرکز التویثه ضربه زد.

در مورد هماهنگی احتمالی ایران و اسرائیل نیز فرضیات گوناگونی مطرح شده است. اما می‌توان گفت که بخش اصلی این فرضیات متکی به نوشته‌های مشترک فرزاد بیشاپ و تام کوپر است. این نویسندگان که از جمله کتاب «جنگ ایران و عراق در آسمان» را نوشته‌اند، همکاری ایران واسرائیل را قطعی می‌دانند و می‌نویسند که حتی پیش از انقلاب، ایران و اسرائیل مشترکاً برنامه اتمی عراق را زیر نظر داشته‌اند. آنها می‌گویند در اوایل جنگ ایران و عراق، ژنرال یهوشوآ سِگی، رئیس وقت اطلاعات ارتش اسرائیل علناً ایرانی‌ها را تشویق به حمله می‌کرد و در مقابل جمع با تعجب می‌پرسید: «چرا ایرانی‌ها هنوز سعی نکرده‌اند رآکتور هسته‌ای عراق را که در نزدیکی بغداد در حال ساخت است، بمباران کنند؟»

دو نویسنده که به ویژه در زمینه هواپیما و نبرد هوایی تخصص دارند از آری بن‌مناشه، اسرائیلی ایرانی‌تبار پرماجرایی که با موساد همکاری داشت نقل می‌کنند که مسئولان جمهوری اسلامی و سرهنگ فکوری در دیداری با اسرائیلی‌ها، خواستار نابودی مرکز هسته‌ای عراق شده بودند. البته آری بن‌مناشه تاکنون حقایق و دروغ‌های زیادی را بهم آمیخته و نباید وی را راوی معتبری شناخت.

منابع جمهوری اسلامی معمولاً از جواد فکوری، خلبان پرسابقه و فرمانده وقت نیروی هوایی، به عنوان طراح اصلی عملیات «شمشیر سوزان» یاد می‌کنند. فرزاد بیشاپ و تام کوپر همچنین گفته‌اند که چند هفته بعد از این عملیات، هواپیماهای ایرانی دوباره بر فراز مرکز التویثه پرواز کرده، از وضعیت موجود عکس گرفته و سپس عکس‌های هوایی را در اختیار اسرائیل قرار داده‌اند.

هیچیک از این فرضیات قطعی نیست. اما آنچه در عملیات شجاعانه خلبانان ایرانی بیش از هرچیز غیرمعمول به نظر می‌آید، نام عملیات است: «شمشیر سوزان...» در حالی که طی جنگ ایران و عراق تمامی اسامی انتخاب‌شده برای عملیات جنگی به ادبیات اسلامی و شیعی تعلق داشت (فتح‌المبین، خیبر، نصر، ثامن‌الائمه و...)، عبارت «شمشیر سوزان» نامی عاریتی و غیرعادی به نظر می‌آید. هیچ خبر یا خاطره‌ای در مورد این که عنوان شمشیر سوزان را چه کسی ابداع کرده، موجود نیست.