درمان نابینایی با کمک مهندسی ژنتیک

نابینایی موروثی که در اثر از بین رفتن سلول‌های حساس به نور چشم به وجود می‌آید، دید میلیون‌ها انسان را در سرتاسر جهان مختل کرده و یا از بین برده‌است.

 

براساس گزارش ساینس‌دیلی، اگرچه دراثر این بیماری سلول‌های حساس به نور از بین می‌روند،‌اما سلول‌هایی که در لایه‌های عمیق‌تر شبکیه چشم قرار گرفته‌اند و معمولا نسبت به نور حساس نیستند،‌دست‌نخورده و سالم باقی می‌مانند.

 

رویکرد درمانی جدیدی که مبتنی بر تکنولوژی اپتوژنتیک ایجاد شده، به واسطه معرفی ژن‌های حساس به نور به این سلول‌های سالم شبکیه چشم آنها را به جایگزین‌هایی برای سلول‌های مرده تبدیل کرده و بینایی را احیا کند.

 

با این‌همه چند عامل امکان‌پذیر بودن این شیوه درمانی بالینی با استفاده از پروتئین‌های حساس به نوع معمول را محدود ساخته‌اند، زیرا این پروتئین‌ها نیازمند دریافت نوری بسیار شدید و مضر هستند و یک مکانیزم سیگنال‌دهی خارجی را درون سلول‌های شبکیه به کار می‌بندند.

مطالعه‌ای جدید که توسط محققان دانشگاه برن انجام گرفته نشان می‌دهد چگونه می‌توان این تکنیک جدید درمانی را به کاربری پزشکی نزدیک‌تر ساخت. هدف از اجرای این مطالعه انجام مهندسی سلولی به شیوه‌ای بود که سلول‌ها با مکانیزم‌ سیگنال‌دهی موجود حداکثر همخوانی را بیابند درحالی که تمامی قابلیت‌های پروتئین‌های حساس به نور از قبیل سرعت تشخیص بالا و مقاومت در برابر شدت نور را حفظ می‌کنند.

 

این پروتئین ترکیبی حساس به نور Opto-mGluR6 نام داشته و از دو پروتئین تشکیل شده‌است که می‌توان آنها را درون شبکیه چشم یافت، یکی در ملانوپسین،‌ منطقه‌ای که نور را حس می‌کند و دیگری در بخش سیگنال‌دهنده یا همان گیرنده mGluR6.

محققان این پروتئین را به گونه‌ای مهندسی کرده‌اند که با سلول‌های درون شبکیه سازگاری بیشتری داشته‌باشد و بتوان آنها را با کمک محرک‌های طبیعی فعال ساخت. دستاوردی که می‌تواند تکنیک‌های درمانی اپتوژنتیکی را یک قدم به آزمایش‌های انسانی و بالینی نزدیک‌تر سازد.

 

به گفته محققان این درمان جدید از توانایی احیای بینایی در بیمارانی که از هر نوع نابینایی ناشی از تخریب گیرنده‌های نوری در عذابند، برخوردار است. دانشمندان در آزمایش‌های خود دریافتند با معرفی این پروتئین جدید به سلول‌های شبکیه چشم موش می‌توانند دید در روز موش را احیا کنند.

 

از مزیت‌های درمان جدید می‌توان به این نکته اشاره کرد که بیمار قادر خواهد بود در نور روز به راحتی و بدون نیاز به تشدید‌کننده‌های نوری یا عینک‌های مخصوص محیط اطرافش را ببیند.

 

محققان همچنین معتقدند کارایی این تکنیک درمانی جدید فراتر از درمان نابینایی است، زیرا گیرنده پروتئنی یبه کار گرفته شده در این درمان یکی از اعضای خانواده انتقال‌دهنده‌های عصبی هستند که داروسازان از آنها برای درمان درد‌های مزمن، افسردگی و صرع استفاده می‌کنند.