معمای پهپادهای ارزان و پدافند گرانقیمت؛ اروپا چه درسی از جنگ در اوکراین و ایران میتواند بیاموزد؟
رأی دهید
هر موشک پدافندی پاتریوت که از مواضع دفاعی آمریکا در نزدیکی خط مقدم جنگ ایران شلیک میشود، ۴ میلیون دلار (۳.۷ میلیون یورو) هزینه دارد.
در مقابل، پهپاد شاهد ایرانی که توسط این موشک نابود میشود حداکثر چند ده هزار یورو قیمت دارد. اندیشکده بروگل میگوید در شکاف میان این دو عدد، درسهایی نهفته است که اروپا باید در برنامهریزی بودجه دفاعی آینده خود لحاظ کند.
در واقع محاسبات دفاعی در سالهای اخیر به طور اساسی تغییر کرده است. پهپادها و موشکهای نقطهزن که زمانی گرانقیمت و محدود به چند قدرت نظامی بودند، اکنون آنقدر ارزان شدهاند که میتوان آنها را در مقیاسی ویرانگر به کار گرفت.
تنش در خلیجفارس؛ زنگ خطری برای اروپا
گونتراِم وولف، پژوهشگر ارشد بروگل در این باره میگوید: «دو دهه اخیر به محیطی استراتژیک ختم شده که در آن پهپادها و موشکهای پرتاب شده توسط ایران، به مراتب کمتر از پدافند هوایی و موشکی کشورهای مدافع هزینه دارند.»
کشورهای حوزه خلیج فارس با مصرف صدها موشک پاتریوت برای سرنگونی پرتابههای ایرانی، ذخایر خود را سریعتر از آنچه قابل جایگزینی باشد، به انتها میرسانند.
نویسندگان گزارش تاکید میکنند: «در چنین نبرد فرسایشی و مستمری، ظرفیت تولید حیاتی است و محاسبات برای آمریکا و اسرائیل در حال حاضر بسیار تیره و تار به نظر میرسد.»
با این حال، برخلاف اسرائیل و آمریکا، بزرگترین ریسک دفاعی اروپا نه ایران، بلکه روسیه است. روسیه برخلاف ایران، دارای یک نیروی هوایی عظیم و شبکه پدافند موشکی یکپارچه و بسیار پیشرفته است.
بروگل هشدار میدهد که هرگونه درگیری میان اروپا و روسیه، نسخهای بسیار شدیدتر از درگیری خاورمیانه خواهد بود که در آن شلیکهای رگباری پهپادها و موشکهای روسی، پدافند اروپا را اشباع و در نهایت مغلوب خواهد کرد.
اروپا باید از چه کسی درس بگیرد؟ نه آمریکا و نه اسرائیل، بلکه اوکراین. چرا که اوکراین پیش از این با این واقعیت زندگی کرده است.
حملات روسیه به زیرساختهای انرژی و شهرهای اوکراین، کییف را مجبور به اتخاذ تصمیمات دردناکی کرده است: اینکه چه زمانی موشکهای گرانبهای خود را شلیک کند و چه زمانی اجازه دهد موشکهای دشمن به هدف اصابت کنند.
درس اصلی کییف و خلیجفارس یکی است: دفاع به تنهایی یک بازی بازنده است، اگر مهاجم بتواند سریعتر از توان رهگیری مدافع، سلاح تولید کند.
دو اولویت بتنی برای برنامهریزان دفاعی اروپا
اندیشکده بروگل توصیه میکند که اروپا باید در مقیاس وسیع روی فناوریهای ارزانقیمت برای مقابله با پهپادها سرمایهگذاری کند تا نابرابری مالی فاحش میان حمله و دفاع را کاهش دهد.
شرکتهای اوکراینی و بریتانیایی هماکنون در حال توسعه پهپادهای رهگیر کمهزینه هستند که مورد توجه کشورهای خلیجفارس نیز قرار گرفته است. تکیه بر موشکهای میلیونی برای زدن پهپادهای ارزان، مسیری به سوی مصرف کامل منابع مالی است.
به گفته بروگل، درس دوم از نظر سیاسی سختتر اما از نظر نظامی مهمتر است: اروپا باید توان تهاجمی برای ضربات در عمق ایجاد کند.
پدافند هوایی به تنهایی نمیتواند در یک جنگ فرسایشی پیروز شود. اوکراین با استفاده از پهپادها و موشکهای تولید داخل خود، به پالایشگاهها، انبارهای مهمات و تاسیسات تولیدی در عمق خاک روسیه ضربه زده است.
این کار باعث میشود توان مهاجم در مبدأ از بین برود، نه اینکه با هزینهای کمرشکن به دنبال شکار پرتابهها در آسمان بود.
منطق پیشنهادی بروگل، معکوس کردن کامل نابرابری فعلی است. آنها میگویند اروپا باید به جای صرف هزینههای گزاف برای رهگیری تکتک پهپادها، حجم وسیعی از مهمات پدافندی ارزانقیمت ذخیره کند و همزمان توان تهاجمی خود را برای تخریب صنایع دفاعی دشمن توسعه دهد.
