اعتراضات ایران و «کوکتل انفجاری» اقتصاد و سرکوب؛ آیا ترامپ به دنبال تغییر رژیم است؟

یورونیوز: به گزارش مجله آمریکایی تایم، اعتراضات کنونی ایران که بیش از ۱۱ روز از آغاز آن گذشته است به همراه تهدید ترامپ به مداخله، جمهوری اسلامی را به شدت تحت فشار قرار داده و عوامل مختلف، از جمله فشار اقتصادی، تهدید حمله آمریکا و اسرائیل و سرکوب اعتراضات، وضعیت ایران را به یک «کوکتل انفجاری» تبدیل کرده است.

بنابر اعلام سازمان‌های حقوق بشری اعتراضات کنونی در ایران تاکنون دست‌کم ۳۶ کشته بر جای گذاشته که دست‌کم چهار نفر از آن‌ها کودک بودند. همچنین بنابر گزارش‌ها دو مامور امنیتی نیز در این اعتراضات کشته شدند.

به گزارش خبرگزاری حقوق‌بشری هرانا، این اعتراضات به بیش از ۲۰۰ نقطه در ۲۶ استان کشور گسترش یافته و دست‌کم دو هزار نفر در جریان آن توسط ماموران امنیتی بازداشت شدند.

به گزارش تایم، تحریم‌های مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران، آسیب‌های باقی‌مانده از جنگ ۱۲ روزه به همراه فساد گسترده و سوء‌مدیریت حکومت به تورم در ایران دامن زده و دسترسی به کالاهای اساسی را برای بسیاری از ایرانیان غیرممکن کرده است.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا تاکنون دوباه تهدید کرده است که اگر حکومت ایران دست به کشتار معترضان بزند، متحمل «ضربه سختی» از جانب آمریکا می‌شود.

لیندزی گراهام، سناتور جمهوری‌خواه روز چهارشنبه با اشاره به اعتراضات ایران گفت: «خطاب به آیت‌الله‌ها می‌گویم؛ باید بفهمید که اگر به کشتار مردم خود که خواهان زندگی بهتر هستند، ادامه دهید، دونالد ترامپ شما را می‌کشد.»

او افزود: «تغییر در راه ایران است. خلاص شدن از شر این رژیم نازی بزرگترین تغییر در تاریخ خاورمیانه خواهد بود. خطاب به مردم ایران می‌گویم؛ کمک در راه است.»

از سوی دیگر، شورای دفاع جمهوری اسلامی روز سه‌شنبه طی بیانیه‌ای هشدار داد: «تشدید ادبیات تهدید و مداخله که فراتر از یک موضع‌گیری لفظی است، می‌تواند به‌مثابه رفتاری خصمانه فهم شود؛ مسیری که تداوم آن، پاسخ متناسب، قاطع و تعیین‌کننده‌ای را به‌دنبال خواهد داشت.»

رسانه‌های آمریکایی و اسرائیلی این هشدار را به منزله تهدید به حمله پیش‌دستانه ایران به آمریکا و اسرائیل تلقی کردند.

امیر حاتمی، فرمانده کل ارتش ایران روز چهارشنبه با تکرار این هشدار گفت: «ایران، تشدید ادبیات دشمنان علیه ملت ایران را، تهدید قلمداد کرده و تداوم آن را بدون پاسخ نخواهد گذاشت.»
امیر حاتمی، فرمانده کل ارتش ایراناعتراضات گسترده
نیسان رفعتی، تحلیل‌گر ارشد امور ایران در «گروه بین‌المللی بحران» گفت: «وضعیت اقتصادی در ایران بد بوده و همچنان بدتر شده است.»

او افزود که این اعتراضات بازتاب «ناراحتی عمومی بسیار عمیق» است که مرزهای طبقاتی و جغرافیایی درمی‌نوردد.

آقای رفعتی گفت: «جرقه اولیه هرچه که باشد، که در اینجا اقتصاد است، نارضایتی‌های بسیار گسترده‌تری را شعله‌ور می‌سازد. محرک‌های اعتراض خیلی سریع به احساسات گسترده‌تر ضدحکومتی و ضدسیستمی منتهی می‌شوند.»

به باور این تحلیل‌گر، هرچند حضور معترضان در روزهای مختلف نوسان دارد، اما ابعاد این موج اعتراضات «قابل توجه» است.

به گزارش سازمان حقوق‌بشری هه‌نگاو، سرکوب اعتراضات در استان‌های غربی کشور از جمله ایلام، کرمانشاه، لرستان و همدان مرگبارتر بود و بخش عمده تلفات به این استان‌ها اختصاص دارد.

به گزارش تایم، مقامات ایرانی ترکیبی از «تسکین اقتصادی محدود» و «زور» را برای مقابله با این اعتراضات به کار گرفته‌اند. دولت اخیرا از ارائه کالابرگ یک میلیون‌تومانی (تقریبا معادل هفت دلار آمریکا) خبر داد و گفت که این یارانه قرار است بیش از ۷۰ میلیون نفر را پوشش دهد.

محمدجعفر قائم‌پناه، معاون اجرایی مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری ایران روز چهارشنبه وضعیت کنونی ایران را «جنگ اقتصادی تمام قد» توصیف کرد و خواستار «جراحی اقتصادی» شد. با این حال، به گزارش تایم، تاریخ نشان داده است که چنین اقداماتی بعید است به تنهایی سبب آرام ساختن ناآرامی‌ها شود.

آقای رفعتی گفت: «سیستم تاکنون به همان الگوی همیشگی‌اش یعنی امتیازهای محدود در کنار سرکوب گسترده چسبیده است. حکومت پیش‌تر توانسته بود دیگر اعتراضات را خاموش کند، اما هرگز نتوانست به ریشه نارضایتی‌ها رسیدگی کند. آن نارضایتی‌ها روی هم انباشته شدند.»
«کوکتل انفجاری»
الکس وطن‌خواه، پژوهشگر ارشد «موسسه خاورمیانه» در گفتگو با تایم استدلال کرد که تحریم‌ها و محدودیت تجارت عملا ایران را به کشور «تک‌مشتری» تبدیل کرده است و چین اکنون عمده نفت ایران را می‌خرد.

آقای وطن‌خواه گفت: «ترکیبی از چند عامل کنار هم آمده و این کوکتل انفجاری را ساخته است.»

به گفته او، سرمایه‌گذاران خارجی از بازار ایران فاصله گرفته‌اند و در داخل هم بسیاری از ایرانیان پول خود را از بانک‌ها خارج کرده و در جاهای دیگر ملک خریده‌اند. چنین روندی منجر به ایجاد مشکل نقدینگی شده است.

آقای وطن‌خواه همچنین شرایط اقتصادی کنونی را محصول سوءمدیریت جمهوری اسلامی دانست و گفت که این حکومت «ایدئولوژی و برخی اولویت‌های سیاست خارجی را مقدم بر توسعه اقتصادی می‌داند.»

به گزارش تایم، هشدارهای اخیر دونالد ترامپ، با توجه به اقدام آمریکا در حمله به کاراکاس و بازداشت مادورو، بعد بین‌المللی پرریسکی به ناآرامی‌ها بخشیده است.

به گفته تحلیل‌گران، حمله ماه ژوئن آمریکا به تاسیسات هسته‌ای ایران در کنار عملیات بازداشت مادورو، اعتبار دوچندانی به تهدید‌های رئیس‌جمهوری آمریکا داده است.

آقای رفعتی گفت: «اگر سرکوب ابزار همیشگی شما برای مهار اعتراضات باشد و اکنون با چشم‌انداز مداخله احتمالی آمریکا روبرو شوید، آن‌گاه هم با نارضایتی از پایین مواجهید و هم با امکان اقدام خارجی.»

به گزارش تایم، این‌که رهبران ایران بتوانند از این موج ناآرامی عبور کنند، همچنان نامعلوم است. اما روشن است که اعتراضات شکاف‌های عمیقی را آشکار کرده است و واکنش هر دو طرف، یعنی هم تهران و هم واشینگتن، می‌تواند شکل‌دهنده مسیر ایران در سال‌های آینده باشد.

آقای رفعتی گفت: «دولت دونالد ترامپ بدون این که بگوید، واقعا به دنبال تغییر رژیم در ایران است و بازی صبورانه‌ای را پیش می‌برد و از ابزار مختلفی از جمله فشار حداکثری که عمدتا بر تحریم‌های اقتصادی تکیه دارد استفاده می‌کند، اما گاهی هم اقدام نظامی مستقیم را به کار می‌گیرد.»