چکش حراج بر سر آلبوم‌های عکس دوران قاجار؛ تصاویر «بی‌نظیر» انقلاب مشروطه در لندن به «بهای اندک» فروخته شد

سه آلبوم عکس دوره قاجار/ گالری رزبریز بریتانیاایندیپندنت فارسی: سه آلبوم عکس از دوران قاجار در حراجی رزبریز (Roseberys) لندن به بهای ۱۵ هزار پوند به فروش رسید.

به گزارش وب‌سایت مجله «کتب و مجموعه‌های نفیس» (fine books and collection magazine) سه آلبوم عرضه شده در این حراجی، مجموعه‌ای از تصاویر «هرگز به نمایش در نیامده» از انقلاب مشروطه و دوران استبداد صغیر (۱۹۰۵ تا ۱۹۱۱) را در بر می‌گیرد. به گفته مسئولان حراجی رزبریز لندن، این آلبوم‌های عکس از سال‌های نخستین قرن بیستم در دست «مالکان خصوصی» بوده است. این حراجی اشاره‌ای به مشخصات صاحبان این آثار نفیس و اینکه این سه آلبوم چگونه به دست آن‌ها رسیده، نکرده است.
راویان خاموش و غایب تاریخ پرتلاطم ایران
سه آلبومی که سرانجام روز ۳۱ اکتبر به بهای ۱۵هزار پوند به فروش رسید، شامل ۷۶ عکس است که شامل تصاویر مستند از هنگ‌ها و رزمایش‌های نظامیان روسیه، مناظر «جانگاری» (توپوگرافی) ایران، چهره‌نگاری (پرتره‌) استودیویی از مقام‌های قاجار و آثاری از عکاسان برجسته دربار، آنتوان سوریوگین، عکاس ایرانی ارمنی‌تبار و عبدالله میرزا قاجار می‌شود. این آلبوم‌ها همچنین دیپلمات‌های بریتانیایی، انقلابیون بختیاری و دیگر گروه‌های عشایری درگیر در رویدادهای تاریخی اوایل قرن بیستم را به تصویر می‌کشد.
براساس این گزارش، عکس‌ها با استفاده از فنآوری‌های ابتدایی عکاسی مانند چاپ نقره مات خلق شده‌اند. بسیاری از تصاویر حاشیه‌نویسی‌هایی به زبان فارسی و روسی با جوهر و قلم دارند نام افراد، مکان‌ها و عکاسان، استودیوهای عکاسی که در آنها عکس‌ها ظاهر شده‌اند و جزئیات زندگینامه «سوژه»‌های عکس را شرح می‌دهد.

وضوح و روشنی عکس‌های آنتوان سوریوگین از زندگی روزمره ایرانیان، تشریفات دربار و همچنین وقایع نظامی، توجه نویسنده گزارش مجله «کتب و مجموعه‌های نفیس» را برانگیخته است. همچنین حضور عبدالله میرزا قاجار، یکی از شاهزادگان قاجاری در پشت دوربین به‌عنوان عکاس و در تصاویر، به عنوان سوژه عکس، نقش دوگانه او و آگاهی از حضور در دو سوی عدسی دوربین را نشان می‌دهد.

این سه آلبوم همچنین عکس‌هایی را از دیپلمات‌ها و نظامیان سرشناس روسیه و بریتانیا دارند؛ تصاویری که نشانگر حضور پررنگ دیپلمات‌های خارجی در نخستین سال‌های قرن بیستم در ایران به شمار می‌رود. عکس‌های ایوان الکسویچ زینویف، دیپلمات و شرق‌شناس روسیه که سال‌ها مدیر اداره آسیای وزارت امور خارجه روسیه و عضوی از شورای دولتی این کشور بود. همچنین تصاویر سر اردشیر جی ریپورتر، مامور دولت بریتانیا در این آلبوم‌ها خودنمایی می‌کند.این مجموعه نفیس، همچنین یکی از نخستین نمونه‌های عکاسی خبرنگاری در ایران را به دست می‌دهد.
چوب حراجی‌های لندن بر سر آثار فرهنگی تاریخ معاصر ایران
انتشار خبر فروش این مجموعه نادر و نفیس، داستان سرقت تابلوی پرتره مظفر‌الدین شاه قاجار از کاخ گلستان را در یادها زنده می‌کند. این تابلو به گفته مقام‌های میراث فرهنگی ایران «احتمالا در فاصله سال‌های ۱۳۱۷ تا ۱۳۶۱ از کاخ گلستان دزدیده و از کشور قاچاقی خارج شده است.»
 دکتر رضا کسروی، پژوهشگر، مورخ، و کارشناس آثار کمال‌الملک درباره این اثر می‌گوید: «این تابلوی نفیس در مجموعه آثار «الاسلامیه» خاندان سلطنتی «الصباح» در کویت است. این اثر تاریخی در یکی از حراجی‌های آثار هنری بریتانیا در سال ۲۰۰۰ میلادی به ارزش ۴۴ هزار پوند فروخته شده است.»
فریدون فربود، نمایشگاه‌گردان و خبرنگار مقیم لندن که اخبار مرتبط با آثار مفقود کاخ موزه گلستان را دنبال می‌کند، درباره فروش سه آلبوم دوران قاجار به ایندیپندنت فارسی می‌گوید: «این حجم از عکس بی‌نظیر، بدون شک باید قیمتی فراتر از ۱۵هزار پوند داشته باشد. فروش تقریبا بی‌ سروصدای چنین گنجینه‌ای، ذهن یک علاقه‌مند را پیش از هرچیز به دنبال شکلی از تبانی می‌برد. پرسش‌های بسیاری درباره منشاء این آلبوم‌ها و چگونگی سر درآوردن آن‌ها از یک گالری کوچک در لندن وجود دارد که احتمالا بی‌پاسخ خواهد ماند.