سخنی کوتاه با بانوان طرفدار شاهنامه فردوسی

متعاقب مقاله "آیا شاهنامه کتاب مقدس و خارج از دایره طنز و انتقاد است؟" بانوی فرهیخته ای که شخصیت سیاسی شناخته شده ای است به من ایمیل زدند که چرا نسبت به "فردوسی کبیر" و شاهنامه که خط خط یا بیت بیت شاه غزل های آن هویت و شناسنامه ابدی ایرانیان است بی مهری کرده ام. 

من در آن مقاله به اشعار "زن ستیز" فردوسی نپرداخته بودم, چون فردوسی محصول فرهنگ و عصر خویش بود. تبعیض, زن ستیزی, نژادپرستی, فاشیسم و برده داری حتی تا چند دهه پیش رواج داشت و برده داری در آمریکا حدود یک قرن و نیم پیش لغو شد؛ چه برسد به فردوسی که بیش از هزار سال پیش درگذشت. اشعار زن ستیز فردوسی را برای وی فرستادم. سخت تعجب کرد و متقاعد شد. 


متعاقبا در فضای مجازی مشاهده کردم که حتی بانوان گرامی ایرانی هم شدیدا از فردوسی دفاع می کنند, غافل از اینکه زره ای اطلاع و آگاهی از اشعار زن ستیز فردوسی داشته باشند. زن ستیزی حتی در قانون اساسی مشروطه (اصل ۳۶) نهادینه شده است؛ قانون ارتجاعی که حتی هم اکنون (در قرن ۲۱) بسیاری سرسختانه سینه به تنور آن می چسبانند.

نگارنده در آبان ۱۳۹۶ در مقاله ای مفصل تحت عنوان "ایران: ملتی پریشان و سرگردان بین پاسارگاد و کربلای معلی", نوشتم: "تاریخ ما پاشنه آشیل ماست. ما ملت مصلوبی هستیم که با نیایش صلیب ویژه خود را بر دوش، و زنجیرهای اسارت اسطوره ای افسانه های کهن را بر پاهای خویش تقدیس می کنیم.

 افسانه های مذهبی و باستانی (مثلا مظلمه سوگ سیاوش در آینه عاشورا) که توسط افسونگران عیار منش با طراری برای افسون کردن ما در گذرگه تاریخ طولانی ما نوزایی و به شیوه های مختلف بازتولید می شوند. افسانه اغواگر و میل انگیز پاسارگاد و اسطوره عاشورا و کربلای معلی فقط دو نمونه از غل و زنجیرهایی هستند که عاشقانه و مطیعانه بر گردن نهاده ایم. بی آنکه بدانیم چه سوءاستفاده هایی از انقیاد احساسات ما می شود. 

حتی اگر فردوسی فریاد بزند " رستم یلی بود از سیستان، منش کردمی رستم داستان"؛ دیگر دیر شده است زیرا در فرهنگ اسطوره ـ محور ما افسانه ها حسرت گذشته هایی را که نبودند برای ما زنده می کند تا در فراق امروز به دیروزمان چنگ بزنیم و برای التیام دردهایمان (بجای ساختن فردا) به گذشته های دور سیاحت کنیم. این زوال تدریجی تعقل در عرصه های گوناگون که در گذر زمان فرجامی جز امتناع اندیشه برای جامعه ما نداشته است."

حتی در چاپ های بسیار قدیمی و مختلف شاهنامه (از بمبئی و کلکته و مسکو گرفته تا لندن و پاریس) اشعار نژادپرستی و بخصوص "زن ستیزی" بیداد می کند که در زیر فقط نمونه کوچکی از آنها برای قضاوت خواننده آورده شده است.

به گیتی بجز پارسا زن مجوی / زن بدکنش خواری آرد به روی
زن و اژدها هر دو در خاک به / جهان پاک ازین هر دو ناپاک به

کسی کو بود مهتر انجمن / کفن بهتر او را ز فرمان زن
سیاوش ز گفتار زن شد به باد / خجسته زنی کو ز مادر نزاد

کرا از پس پرده دختر بود / اگر تاج دارد بداختر بود
زنان را ستایی سگان را ستای / که یک سگ به از صد زن پارسای

همی خواست دیدن در راستی / زکار زن آید همه کاستی
چن این داستان سر بسر بشنوی / به آید ترا گر به زن نگروی

زنان را از آن نام ناید بلند / که پیوسته در خوردن و خفتنند
که گر لب بدوزی ز بهر گزند / زنان را زبان هم نماند به بند

ز بهمن برآشفت اسفندیار / ورا بر سر انجمن کرد خوار
بدو گفت کز مردم سرفراز / نزیبد که با زن نشیند به راز

جوان را شود گوژ بالای راست / ز کار زنان چند گونه بلاست
بکاری مکن نیز فرمان زن / که هرگز نبینی زنی رای زن
تو آن را جز از باد و بازی مدان / گزاف زنان بود و رای بدان

که پیش زنان راز هرگز مگوی / چو گویی سخن بازیابی به کوی
به کاری مکن نیز فرمان زن / که هرگز نبینی زنی رای زن
چن این داستان سر بسر بشنوی / به آید ترا گر به زن نگروی

کلام آخر اینکه اعتراف می کنم فردوسی با خلق شاهنامه یک "شاهکار" آفریده است که علیرغم نژادپرستی و زن ستیزی هم شیخ و هم شاه از آن تعریف و تمجید می کنند. خامنه ای در این ویدئو در صفحه اینستاگرام خودش می گوید: "حکمت فردوسی حکمت الهی است, زیرا در عمق داستانهای فردوسی، حکمت گنجانده شده است." نمی دانم آیا اشعار مذکور نیز بخشی از حکمت الهی است یا نه؟ قضاوت را به خواننده محترم و جویای حقیقت می سپارم.

عبدالستار دوشوکی - شنبه ۸ شهریور ۱۴۰۴
رأی دهید
دیدگاه خوانندگان
۶۳
سهراب هیچستانی - لاهه، هلند

دیدگاه امام اول شیعیان علی درباره زن:. اى مردم،ایمان زنان ناقص است، برخوردارى زنان از سهم الارث‏ناقص است، عقول آنان ناقص است، دلیل نقصان ایمان زنان بازنشست آنان‏در روزهاى قاعدگى از نماز و روزه است، دلیل نقصان عقول آنان تساوى‏شهادت دو زن با یک مرد است، دلیل نقصان برخوردارى آنان از سهم الارث‏این است که نصف سهم الارث مردان است. از زنهاى پلید بترسید و از خوبان‏آنان برحذر باشید، در کارهاى نیکو از زنان اطاعت مکنید، تا در کارهاى‏زشت طمعى نورزند.
شنبه ۰۸ شهریور ۱۴۰۴ - ۰۸:۵۹
۶۴
طلوع ازادی - لوس آنجلس ، ایالات متحده امریکا

ای...، تو و سایر هم منقلی هات فکر فردا رو نمی‌کنین که هر جای این دنیا گورتون رو گم کنین گرفتار خشم فرو خورده ایرانیان خواهید شد و کمترین مجازات شما ......مایه دار سبز یا زرد زرنگ بر صورت کثیفتان خواهد بود. فقط یادتان باشد، وقتی با یک ملتی که نزدیک نیم قرن تحت سهمگین ترین فشارها بودند طرف هستید و موقع آزادی انها توقع هیچ رحم مروت مردانگی زنانگی و غیره که مختص ایرانیان هست و بس هم نداشته باشید، نقره داغ خواهید شد چون روی زخم ما نمک پاشیدید چون انسان نیستید چون شرافت و شرف و وجدان ندارید.
شنبه ۰۸ شهریور ۱۴۰۴ - ۰۹:۰۵
۵۶
به امید فردایی بهتر - تهران، ایران

خطاب به عبدالستار دوشوکی، که از نام و نتم خانوادگیت مشخص هست که ایرانی نیستی:. این ابیاتی که نوشتی، بخش‌هایی از شاهنامه فردوسی و یا اشعار منسوب به او (و البته برخی از این ابیات بعدها به شاهنامه افزوده شده و از خود فردوسی نیستند) هستند. همه‌ی این‌ها یک دیدگاه زن‌ستیزانه را بیان می‌کنند. بسیاری از این ابیات در نسخه‌های معتبر شاهنامه نیستند و بعدها به آن افزوده شده‌اند. • فردوسی در بخش‌های دیگری زنان را ستوده (مثل ستایش از فرنگیس، رودابه، تهمینه و گردآفرید). • بنابراین دیدگاه واقعی فردوسی نسبت به زنان یک‌دست و زن‌ستیزانه نبوده، بلکه بسته به روایت و شخصیت‌ها متفاوت است.ابیاتی که در نسخه‌های معتبر شاهنامه وجود دارند:. 1. سیاوش ز گفتار زن شد به باد / خجسته زنی کو ز مادر نزاد. (این بیت مربوط به ماجرای سودابه و سیاوش است و در نسخه‌های معتبر شاهنامه آمده.). 2. ز بهمن برآشفت اسفندیار / ورا بر سر انجمن کرد خوار. بدو گفت کز مردم سرفراز / نزیبد که با زن نشیند به راز. (این هم در ماجرای گفت‌وگوی اسفندیار و بهمن آمده و اصیل است.
شنبه ۰۸ شهریور ۱۴۰۴ - ۱۰:۳۰
۵۶
به امید فردایی بهتر - تهران، ایران

ابیاتی که الحاقی و جعلی هستند (در نسخه‌های معتبر دیده نمی‌شوند):. • به گیتی بجز پارسا زن مجوی / زن بدکنش خواری آرد به روی. • زن و اژدها هر دو در خاک به / جهان پاک ازین هر دو ناپاک به. • کسی کو بود مهتر انجمن / کفن بهتر او را ز فرمان زن. • کرا از پس پرده دختر بود / اگر تاج دارد بداختر بود. نمونه‌های ستایش زنان در شاهنامه. تهمینه (همسر رستم و مادر سهراب). وقتی شبانه نزد رستم آمد، خود را چنین معرفی می‌کند:. «منم تهمینه، دخترِ شاه سمنگان،. که از فر و زیبایی و خرد، کمتر از مردان نیستم.». فردوسی او را زیباروی، خردمند و جسور وصف می‌کند. ⸻. رودابه (مادر رستم). وقتی رودابه دلداده‌ی زال می‌شود، خردمندان دربار می‌گویند:. «چنین دختر نغز و باهوش و پاک،. به جز با دلاور نَشاید به خاک.». (یعنی چنین دختر نیکو و باخردی، شایسته‌ی بهترین قهرمان است.).
شنبه ۰۸ شهریور ۱۴۰۴ - ۱۰:۳۱
۵۶
hamid411 - لس آنجلس، ایالات متحده امریکا
تو خفه عبدالکفتار
شنبه ۰۸ شهریور ۱۴۰۴ - ۱۰:۴۹
۴۱
حقیقت صداقت - وین، اتریش
متاسفانه بشر و کل انسانها به جای اینکه نکات مثبت و آثار مثبت یک شخصیت برجسته یا حتی یک آدم عادی را بیشتر جلوه بدهند، فقط دنبال این هستن که یک سوژه ی منفی از همان شخص پیدا کنند و به او بتازند، من وقتی فقط ۱۸ سال داشتم، عموی من یه نصیحت به من گفت و چقدر هم ساده و قشنگ گفت که بعد از گذشت حدودا سی سال هزار بار بهم ثابت شده. گفت ( همیشه یادت باشه که اگه صدبار به یکی کمک کنی، و فقط بار صد و یکم نتونی و یا نخوای مجدد به همون شخص کمک کنی، اونوقت میشی آدم بده ). دوستان بیایید همیشه خوبی‌ها دیگران را به یاد بسپاریم که همیشه لبخند بزنیم.
شنبه ۰۸ شهریور ۱۴۰۴ - ۱۲:۲۶
۵۸
مهدی52 - روتردام، هلند
اصلا اراجیف ابن مردک نادان قابل خوندن نیست محلش نزارید خودش دمبش رو‌میزاره رو کولش.
شنبه ۰۸ شهریور ۱۴۰۴ - ۱۴:۰۵
نظر شما چیست؟
جهت درج دیدگاه خود می بایست در سایت عضو شده و لوگین نمایید.
  • سردار نقدی:آمریکا ۱۲ ناو هواپیمابرش رو هم بیاره هیچ غلطی نمیتونه بکنه، آمریکا تموم شده‌س
  • وزیر خزانه‌داری ایالات متحده: مقامات جمهوری اسلامی تنها «زور عریان» را می‌فهمند
  • شب ژنرال‌ها، آن شب بر بام مدرسه رفاه چه گذشت؟
  • یادی از گلهای پرپر شده ایران؛ فاطمه علی‌محمدی، مخترع تراشه‌های هسته‌ای دیالیز باشلیک به قلبش کشته شد
  • شلیک کور سرکوبگران جمهوری اسلامی به کودکان؛ بچه‌هایی که ۱۵ سالگی را ندیدند
  • ترانه «من بهت بدهکارم خیلی زیاد» از خواننده جوان «علیها» تقدیم به جانباختگان دی ماه خونین
  • مجله نیویورکر گزارشی از «شرایط آخرالزمانی» در مراکز درمانی ایران پس از سرکوب اعتراضات ارائه داد
  • از گرد و خاک پناهگاه زیرزمینی روی عمامه رهبر تا ترامپ کتک‌خورده در تهران
  • گروسی: تقریبا مطمئنیم که اورانیوم‌ غنی‌شده ایران در زیر تاسیسات بمباران‌شده است
  • خبرگزاری روسی ریا نووستی از مشاهده هواپیماهای شناسایی آمریکا در نزدیکی مرزهای ایران خبر داد
  • +336شاهزاده رضا پهلوی: تنها توافق قابل قبول، تسلیم جمهوری اسلامی در برابر ملت ایران است
  • +294شاهزاده رضا پهلوی خطاب به مردم ایران: امید خود را از دست ندهید، ایران را نجات خواهیم داد
  • +214شهبانو فرح پهلوی در مصاحبه با شبکه «آی۲۴ نیوز»: دوران گذار به ندرت ساده است، اما عمیقا امیدوارم
  • +168پاسخ محترمانه سینا ولی‌الله به سخنان گلشیفته فراهانی در مصاحبه با شبکه فرانسوی
  • +161رضا پهلوی: آنچه در ایران می‌گذرد یک فرآیند نسل‌کشی است
  • +139برگزاری دادگاه ابراهیم حکمت؛ مردی عراقی تبار که یک زن ایرانی معترض را در لندن به شدت کتک زده بود
  • +138پرچم شیروخورشیدنشان در دستان هاتف معیل، قهرمان ایرانی هنرهای رزمی ترکیبی؛ «بچه شاه باخت نمی‌دهد»
  • +133وقتی فرداد فرحزاد ادعای آرش عزیزی مبنی بر «ترامپ آقای پهلوی رو نپذیرفته» را به چالش کشید
  • +125یک جوان ایرانی از بوشهر بعد از انتشار این ویدیو و دادن پیغام به ترامپ خودکشی کرد
  • +125علی کریمی: برای جلوگیری از هرگونه سو‌ء استفاده در مسیر‌های برگزاری مراسم ۲۲ بهمن تردد نکنید