کهن‌ترین شکایت ثبت‌شده در تاریخ بشر: شکایت‌نامه ۴۰۰۰ ساله یک خریدار در عراق عهد باستان

العربیه: دانشمندان به‌تازگی موفق به شناسایی کهن‌ترین شکایت ثبت‌شده در تاریخ بشر شده‌اند؛ شکایتی که قدمت آن به بیش از چهار هزار سال پیش بازمی‌گردد و در سرزمین بین‌النهرین، واقع در عراق امروزی، کشف شده است. پژوهشگران پس از سال‌ها تلاش توانستند رمزهای این لوح باستانی را رمزگشایی کرده و به محتوای آن دست یابند.

بر پایه گزارشی که وب‌سایت علمی «ساینس اَلرت» (Science Alert) منتشر کرده و «العربیه» نیز به آن پرداخته است، این شکایت از سوی یکی از مشتریان خطاب به تاجری نگاشته شده که در معامله‌ای مربوط به خرید مس، نتوانسته رضایت وی را جلب کند.

مشتریِ ناراضی از دریافت نکردن خدمات مورد انتظار، شکایتی مکتوب تهیه کرده که اکنون، پس از گذشت هزاران سال، به سندی ماندگار از نخستین نارضایتی ثبت‌شده بشر در تاریخ تبدیل شده است.

وب‌سایت علمی «ساینس الرت» تصویری از قدیمی‌ترین شکایت ثبت‌شده در تاریخ بشر منتشر کرده که بر لوحی گِلی حک شده و به دوران عصر برنزی بازمی‌گردد. پژوهشگران تاکید دارند این سند، نخستین شکایت رسمی ثبت‌شده از سوی یک مشتری در تاریخ شناخته‌شده بشریت است.

بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، حدود چهار هزار سال پیش، مردی از تمدن باستانی بین‌النهرین به نام «نانی»، پس از خرید مقداری مس از تاجری به نام «ایانصر»، به عنوان ارباب رجوع از کیفیت کالای دریافتی به‌شدت ناراضی شد. او در واکنش به این نارضایتی، شکایتی مفصل و رسمی بر لوحی گِلی نوشت؛ شکایتی که تا امروز باقی مانده و به سندی ارزشمند از تاریخ روابط تجاری بدل شده است.

به گفته دانشمندان، میان نوشتار و بازرگانی، از دیرباز پیوندی ناگسستنی وجود داشته است. برخی از نخستین نمونه‌های زبان مکتوب در تاریخ، به فهرست‌های انبار و دفاتر حسابداری برمی‌گردد که با خط میخی در تمدن میان‌رودان ثبت می‌شدند.

از آنجا که مس، ماده‌ای کلیدی در ساخت برنز محسوب می‌شد و اساسا نام عصر برنز نیز از همین ترکیب فلزی گرفته شده، بروز اختلافات تجاری بر سر این فلز ارزشمند امری دور از انتظار نبود.

در نبود راه‌های امروزی برای اعلام نارضایتی یا ارتباط با خدمات مشتریان، نانیِ ناراضی ناگزیر شد شکایت خود را با دقت روی گل خام حک کند و آن را از طریق پیام‌رسانی انسانی برای تاجر بفرستد؛ نه به معنای امروزی پیام‌رسان، بلکه فردی که مسئولیت انتقال پیام میان اشخاص را بر عهده داشت.

نانی کوچک‌ترین فضایی را بر لوح از قلم نینداخت؛ به‌گونه‌ای که متن شکایت، تمام دو طرف لوحی به ابعاد 11.6 در 5 سانتی‌متر را پوشانده است و امروز به عنوان گواهی ماندگار از نخستین اعتراض تجاری بشر، در دسترس پژوهشگران قرار دارد.

نانی در متن شکایت خود نوشته بود: «شمش‌هایی از مس بی‌کیفیت را مقابل پیام‌رسان من گذاشتی و گفتی: اگر می‌خواهی، بردار، اگر نمی‌خواهی، برو پی کارت.»

به گفته پژوهشگران، هرچند «ایانصر» از منظر تجاری، تاجری ناموفق به نظر می‌رسد، اما در ثبت و نگهداری سوابق معاملاتی خود، فردی دقیق و منظم بوده است. در جریان حفاری‌های قرن بیستم در شهر باستانی «اور» واقع در عراق کنونی، این لوح گِلی به همراه مجموعه‌ای از الواح دیگر که همگی خطاب به همین تاجر نگاشته شده بودند، کشف شد؛ الواحی که گمان می‌رود در محل سکونت وی نگهداری می‌شده‌اند.

شکایت نانی، تنها مورد نارضایتی از «ایانصر» نبوده و به نظر می‌رسد این تاجر در معاملات خود مشتریان بسیاری را ناراضی کرده است. با این حال، شکایت نانی قدیمی‌ترین و صریح‌ترین انتقاد ثبت‌شده از عملکرد یک فروشنده به شمار می‌رود.

نانی در بخش دیگری از لوح نوشته است: «فرستادگانی از میان بزرگان هم‌تراز خودمان نزد تو فرستادم تا کیسه‌ای را که پول من در آن بود، دریافت کنند. با این حال، تو با بی‌احترامی و تحقیر، آن را چندین بار خالی و بی‌هیچ وجهی به من بازگرداندی.»

بر پایه ارزیابی‌های کارشناسان، قدمت این شکایت به حدود سال 1750 پیش از میلاد بازمی‌گردد. این سند، نه‌تنها بخشی از تاریخ بازرگانی در تمدن بین‌النهرین را روایت می‌کند، بلکه نمایانگر نخستین نمودهای نارضایتی مصرف‌کننده در تاریخ بشر نیز است.