مرگ «پرویز»؛ باغ‌وحش ارم «پدربزرگ» شامپانزه‌ها را از دست داد

 پرویز یکی از مسن‌ترین شامپانزه‌های جهان در تهران از دنیا رفت.صدای آمریکا: مرگ «پرویز» یکی از مسن‌ترین شامپانزه‌های دنیا، نام او را به صدر خبرها آورد. پیشتر رسانه‌های ایران از «بی‌حالی و بی‌اشتهایی» او خبر داده بودند.

در حالی که شامپانزه‌های بالای ۴۰ سال (میانگین عمر شامپانزه) از گوشه و کنار دنیا بارها سوژه خبرها شده‌اند و علاقه‌مندان به حیات وحش نامشان را می‌دانند، «پرویز» که تخمین زده می‌شود ۷۰ سال را هم رد کرده بود حتی برای شماری از ایرانیان هم بیگانه بود.

از پرویز ۷۰ ساله و شیرین ۵۵ ساله به عنوان پدربزرگ و مادربزرگ شامپانزه‌های کوچکتر باغ‌وحش ارم در تهران یاد می‌شود.

بر اساس گزارش‌های منتشر‌شده در رسانه‌های ایران شیرین نیز به بیماری دیابت نوع ۲ مبتلا شده است که کنترل آن نیازمند دارو و رژیم غذایی ویژه است که مشخص نیست مسئولان در این رابطه چقدر به او رسیدگی می‌کنند.

پیشتر گفته شده بود که پرویز هم به بیماری قلبی دچار بوده است.

در خرداد ۱۳۹۹، وضعیت «باران» بچه شامپانزه متولد‌شده در ارم، شرایط نامساعد نگهداری از پرویز و شیرین و فرزندان و نوه‌های آنها و محیط غیراستاندارد باغ‌وحش را رسانه‌ای کرد.

در آن زمان، ایمان معماریان دامپزشک حیات وحش در گفتگویی با «رویداد ۲۴» توضیح داد که جایگاه نگهداری این شامپانزه‌ها ۱۲۰ متر است و فضای خارجی آن ۴ قسمت و فضای داخلی آن ۶ قسمت دارد که فرزندان شیرین تبدیل به ۳ گروه مجزا از یکدیگر شده‌اند و این سه گروه ۳ سردسته نر دارند و به همین دلیل قابلیت یکی شدن گروه‌ها وجود ندارد.

او گفت: «فضای داخلی که هر شب و به‌ویژه در طول دوره سرما در آنجا هستند بسیار شرایط نامناسبی دارد. این مساله باعث شده که شامپانزه‌ها مشکلات روانی شدید پیدا کرده و به صورت غریزی دوست ندارند که بچه شامپانزه‌ای در این شرایط بزرگ شود و زنده بماند. به همین دلیل همه بچه شامپانزه‌ها را کشته‌اند.»

باران در نهایت به کنیا منتقل شد و مدتی بعد در نزاع با دیگر شامپانزه‌ها جان باخت.

شامپانزه‌ها به ویژه آنهایی که به میانسالگی می‌رسند به دلیل شباهت نزدیک به انسان برای کمک در درمان یا پیشگیری از بیماری‌های انسانی کاربرد زیادی داشته‌اند. هنگامی که این حیوانات شروع به بروز بیماری‌های آشنای مرتبط با پیری در انسان از جمله بیماری‌های قلبی و دیابت کردند، محققان از شباهت این نزدیک‌ترین بستگان انسان به ما شگفت‌زده شدند.

شامپانزه‌ها مانند انسان‌ها شخصیت‌ها و نیازهای متفاوتی دارند.

آن دسته از شامپانزه‌هایی که در نگهداری انسان‌ها هستند به ویژه نیازمند مراقبت بیشتری هستند مثلا فضا: محققان دریافتند که شامپانزه‌ها وقتی از فضای محدود و انسجام اجتماعی کمتری برخوردار باشند، شروع به تغییر رفتار خود برای جلوگیری از درگیری خواهند کرد. اگر فضای بیشتر و فضاهای طبیعی‌تر و قابل استفاده‌تری در اختیارشان باشد رفاه آنها بهبود می‌یابد.

همچنین تغذیه شامپانزه‌های در مراقبت انسان به گونه‌ای طراحی می‌شود که آنها را تشویق به جستجوی غذا کند همانطور که در طبیعت انجام می‌دهند.

امکانات مناسب برای برخورداری آنها از انواع مواد آشیانه‌سازی که بتوانند از آنها برای ایجاد لانه در ارتفاعات مختلف استفاده کنند ‌نیز در حمایت از رفاه آنها ضروری است.

عدم نگهداری مناسب از حیوانات به ویژه آنهایی که نادر هستند در ایران همواره انتقادهای‌ زیادی را به همراه داشته است.

مرگ «پیروز»، توله ده‌ماهه ساعاتی پس از اینکه علیرضا شهرداری، فعال محیط زیست خبر از آغاز دیالیزش داد این موضوع را بار دیگر در سطح گسترده‌ای مطرح کرد.

در آن زمان شماری از دامپزشکان مشکل کلیوی پیروز را به احتمال مصرف خوراک نامناسب و آسیب ناشی از آن مرتبط دانستند. یک سال پس از مرگ پیروز، سازمان حفاظت محیط زیست اعلام کرد که گزارش‌های پاتولوژی و کالبدگشایی نشان می‌دهد که‌ «پیروز» به علت خوردن یک تکه کوچک پلاستیک تلف شده است.

به رغم انتقادهای گسترده، هنوز تغییری در سیاست‌های جاری و وضعیت نگهداری از حیوانات در ایران ایجاد نشده است و شماری از این حیوانات تنها به لطف همت و تلاش شخصی کارشناسان و مراقبان آنها از مرگ جان سالم به در برده‌اند.