آیا آیت الله خامنه ای مخالف حمله به سفارتخانه‌هاست؟

تسخیر سفارت بریتانیا، تنها یکی از تولیدات دستگاه عملیاتی"نیروهای لباس شخصی" است که ادامه فعالیت آن، بدون حمایت مقام های ارشد حکومتی ایران امکانپذیر نیست

انتقاد تلویحی آیت الله خامنه ای از حمله ۹ ماه پیش دانشجویان بسیجی به سفارت بریتانیا، چه معنایی دارد؟ آیا این اظهار نظر را باید زمینه ساز خاتمه احتمالی این نوع عملیات نیروهای لباس شخصی در جمهوری اسلامی ایران دانست؟
به گزارش صفحه توییتر دفتر رهبر ایران، او در دیدار جدید خود با عده ای از دانشجویان با اشاره به "اشغال آن سفارت خبیث" گفته که در این زمینه، "احساسات جوانان درست بوده ولی رفتنشان [به داخل سفارتخانه] درست نبوده است."

ترتیب دهندگان این نوع دیدارها، دانشجویانی که در آنها حضور می یابند را با انتخاب قبلی دعوت می کنند. با این حال، ظاهرا تاثیر محیط های دانشگاهی باعث می شود که حتی اعضای تشکل های دانشجویی محافظه کار که در این جلسات حضور می یابند، در مقایسه با سایر هم جناحان خود آمادگی بیشتری برای نقد سیاست های حکومتی داشته باشند.

به همین علت است که مطابق تجربه دیدارهای دانشجویی رهبر جمهوری اسلامی، اظهارات طرفین در این جلسات، دارای لحن و بعضا مضمونی متفاوت با سایر دیدارهای آقای خامنه ای هستند.

بسیاری از سخنان آیت الله خامنه ای که در گذشته مورد استناد اصلاح طلبان یا محافظه کاران میانه رو قرار گرفته اند، در همین جلسات دانشجویی بیان شده اند.

یکی از معروف ترین نمونه های این اظهارات در دوره بعد از انتخابات، صحبت های رهبر ایران در شهریور ۱۳۸۸ بود که با اشاره به حمله نیروهای پلیس و لباس شخصی به کوی دانشگاه تهران در ۲۵ خرداد همان سال گفت: "در حادثه کوی دانشگاه تخلفات بزرگی انجام شده که پرونده ویژه ای برای آن تشکیل شده تا مجرمان بدون توجه به وابستگی سازمانی، به مجازات برسند."

آیت الله خامنه ای، در پی نخستین حمله بسیج دانشجویی به اعضای دفتر تحکیم وحدت در دوره ریاست جمهوری محمد خاتمی نیز، در دیداری با دانشجویان در اردیبشهت ۱۳۷۷ توصیه کرد که تشکل های دانشجویی مخالف هرگز در یک مکان تجمع برگزار نکنند تا درگیری ایجاد نشود.

اما در عمل، به همان ترتیب که در تمام دوران اصلاحات حملات نیروهای لباس شخصی به تجمع های دانشجویی ادامه یافت، در دوره بعد از انتخابات ریاست جمهوری دهم نیز خبری از مجازات مهاجمان به کوی دانشگاه تهران "بدون توجه به وابستگی سازمانی" نبوده است.

به عبارت دیگر، چنین می نماید که اظهارات رهبر در جریان دیدارهای دانشجویی، لزوما بازتاب دهنده اولویت های حکومتی نیست. این اظهارات، در تناسب با مخاطبان آن، معمولا میانه روانه تر از حد معمول صحبت های آیت الله خامنه ای است، در حالی که الگوی کلی رفتار رهبر ایران، بیشتر با مقولاتی چون سرسختی و سازش ناپذیری همخوانی دارد تا میانه روی.

این قاعده، در مواردی که اظهارات رهبر جمهوری اسلامی ایران، به نحوی به حیطه عمل نیروهای موسوم به لباس شخصی مربوط می شود، به شیوه ای واضح تر خودنمایی می کند.

آقای خامنه ای، تاکنون در مواردی مختلف، و در راس آنها در پی تهاجم به کوی دانشگاه تهران در ۱۸ تیر ۱۳۷۸ و ۲۵ تیر ۱۳۸۸، به انتقاد از عملیات نیروهای لباس شخصی پرداخته، بدون اینکه در ادامه، اقدامی علیه این نیروها صورت بگیرد.

این در حالی است که فرض ناتوانی آیت الله خامنه ای از تاثیرگذاری بر عملکرد نهادهای امنیتی و قضایی - در موادی که واقعا عزم تاثیرگذاری وجود داشته باشد- قابل قبول نیست.

نیروهای لباس شخصی، در دودهه گذشته از موثرترین ابزارهای مقابله با منتقدان رهبر و حکومت ایران بوده اند. این نیروها، در شرایطی که نهادهای امنیتی و انتظامی، به علت محدودیت های رسمی، امکان قبول مسئولیت عملیاتی مشخص را نداشته اند، با قدرت کامل به انجام این گونه عملیات پرداخته اند.

حاصل اقدامات این نیروها، رعب آفرینی موثر در منتقدان جمهوری اسلامی بوده، پدیده ای که در بزنگاهای حساس - مانند دوره پس از انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸- نقشی تعیین کننده را دفاع از حکومت ایفا کرده است.

به نظر می رسد به واسطه همین تاثیر است که انتقادهای موردی رهبر جمهوری اسلامی ایران از عملیات خبر ساز نیروهای لباس شخصی، در عمل به مقابله حکومت با این نوع عملیات منجر نشده است.

"رهبر جمهوری اسلامی، تاکنون در واکنش به مواردی مختلف، و در راس همه آنها در پی تهاجم به کوی دانشگاه تهران در ۱۸ تیر ۱۳۷۸ و ۲۵ تیر ۱۳۸۸، به انتقاد از عملیات نیروهای لباس شخصی پرداخته، بدون اینکه در ادامه، اقدامی علیه این نیروها صورت بگیرد"

این انتقادات، حتی معمولا با اشارات مکملی همراه بوده که شائبه عدم حمایت رهبر از این نیروها را منتفی ساخته است.

به عنوان نمونه، آقای خامنه ای همزمان با انتقاد به حمله به کوی دانشگاه تهران در ۲۵ خرداد، به انتقاد از کسانی پرداخت که ظلم بزرگ "هتک حرمت از نظام" را نادیده می گیرند و به جای آن موضوعاتی چون کهریزک و کوی دانشگاه را "قضیه اصلی" عنوان می کنند. رهبر ایران در کنار انتقاد اخیر خود از اشغال سفارت بریتانیا هم، اولا "احساسات" حمله کنندگان به سفارت را مورد تایید قرار داده و ثانیا سایت رسمی وی، از اساس انتقاد فوق را از متن سخنان وی حذف کرده که به وضوح نشان دهنده "اصلی" نبودن این بخش از اظهارات اوست.

احتمالا مهمترین نتیجه ای که ممکن است بتوان از واکنش اخیر آیت الله خامنه ای به ماجرای اشغال سفارت انگلیس برداشت کرد، نارضایتی از "زیاده روی" مهاجمان به این سفارتخانه است که به ایجاد هزینه های شدید برای حکومت ایران و از جمله محکومیت آن توسط شورای امنیت سازمان ملل انجامید. با این حال، در این واکنش، نشانی از مخالفت کلی با یورش های معمول نیروهای لباس شخصی به سفارتخانه ها - که در سال های گذشته به دفعات تکرار شده و مکررا با درگیری با نیروهای رسمی پلیس ایران همراه بوده - به چشم نمی خورد.

واقعیت آن است که تسخیر سفارت بریتانیا، تنها یکی از تولیدات دستگاه عملیاتی "نیروهای لباس شخصی" است که ادامه فعالیت آن، بدون حمایت مقام ها و نهادهای ارشد حکومتی ایران امکانپذیر نیست.

از موضع گیری اخیر و واکنش های های مشابه رهبر ایران، این برداشت می شود که مقام های ارشد حکومت، همچنان متوقف کردن این دستگاه را مفید نمی دانند. اگرچه ترجیح می دهند که فعالیت آن، همچون مورد تسخیر سفارت بریتانیا، به نتایج پیش بینی نشده ای در حد محکومیت ایران توسط شورای امنیت نیز نینجامد.