بحران اعتماد به بی‌بی‌سی فارسی؛ روایت صادق صبا، رئیس سابق شبکه

تایمز بریتانیا - ویرایش و ترجمه خبرنامه گویا

رئیس پیشین بی‌بی‌سی فارسی می‌گوید پوشش جنگ ایران باعث شده اعتبار این شبکه در میان بسیاری از ایرانیان «خرد شود»، زیرا نتوانسته حال‌وهوای واقعی جامعه و خشم گسترده علیه جمهوری اسلامی را بازتاب دهد

صادق صبا، که از سال ۲۰۰۹ به مدت هفت سال ریاست بخش فارسی بی‌بی‌سی را بر عهده داشت، گفته است این رسانه در میان بخش بزرگی از مخاطبان خود اعتبارش را از دست داده؛ به‌ویژه در میان کسانی که از حملات بین‌المللی که با هدف تضعیف یا سرنگونی حکومت انجام می‌شود استقبال می‌کنند.

او گفت:

«وقتی به تجمع‌های ضدحکومتی در لندن می‌روید، مردم می‌گویند: مرگ بر آیت‌الله بی‌بی‌سی. بسیاری از مردم اکنون از بی‌بی‌سی فارسی ناراضی‌اند. اعتبار این شبکه خرد شده است.»

بی‌بی‌سی تأکید کرده است که سرویس فارسی این رسانه جنگ را به‌صورت مستقل و بی‌طرفانه پوشش می‌دهد.

برخی از کارکنان این شبکه به تلاش‌های مداوم جمهوری اسلامی برای مسدود کردن بی‌بی‌سی فارسی، و همچنین کارزار هدفمند آزار و تهدید علیه کارکنان، به‌عنوان نشانه‌ای از استقلال این رسانه اشاره کرده‌اند.

بر اساس داده‌های داخلی، این سرویس همچنان به یک‌چهارم جمعیت ایران دسترسی دارد.

با این حال صبا هشدار داد که مخاطبان داخل کشور به‌تدریج به رسانه‌های رقیب، از جمله ایران اینترنشنال، روی می‌آورند؛ رسانه‌ای که بیشتر با خواست اکثریت برای تغییر حکومت همسو شده است.

او مدیران بی‌بی‌سی را متهم کرد که از زمان آغاز جنگ، اصل بی‌طرفی را به شکل «مکانیکی» اجرا کرده‌اند و نتوانسته‌اند به اندازه کافی صدای کسانی را بازتاب دهند که از سرکوب‌های شدید حکومت خشمگین هستند.

او گفت وقتی برخی شبکه‌ها بر حمایت عمومی از حمله به اهداف حکومتی تأکید می‌کنند، بی‌بی‌سی فارسی بیشتر به دیدگاه‌هایی می‌پردازد که درباره تلفات غیرنظامیان یا آسیب به میراث فرهنگی هشدار می‌دهند.

به گفته او، از نظر واقعیت، این گزارش‌ها غلط نیستند، اما می‌تواند این تصور را ایجاد کند که این شبکه از شدت خشم عمومی علیه حکومت فاصله دارد.

در نتیجه، بی‌بی‌سی فارسی در فضایی رسانه‌ای که روایت‌های احساسی در آن غالب است، در جلب توجه مخاطبان با چالش بیشتری مواجه شده است.

بی‌بی‌سی فارسی که در سال ۱۹۴۰ راه‌اندازی شد، بزرگ‌ترین رسانه بین‌المللی برای فارسی‌زبانان است و با وجود فیلترینگ و اختلال در پخش ماهواره‌ای، طبق آمار داخلی حدود ۲۴ میلیون مخاطب هفتگی دارد و در شبکه‌های اجتماعی نیز مخاطبانی در همین حدود دارد.

این سرویس از سال ۲۰۰۹ بدون دفتر در ایران فعالیت می‌کند و خبرنگاران آن و خانواده‌هایشان با کارزار طولانی‌مدت آزار و تهدید از سوی مقامات جمهوری اسلامی روبه‌رو بوده‌اند.

کارکنان این شبکه با تهدید به مرگ و آدم‌ربایی روبه‌رو بوده‌اند و تعدادی از آنان نیز به‌طور غیابی به اتهام «تبلیغ علیه نظام» محکوم شده‌اند

صبا همچنین با انتقاد می‌گوید این شبکه با برخی از خواسته‌های سانسورِ حکومت موافقت کرده است.

او تصمیم برای اعزام "لایس دُسه"، خبرنگار ارشد بین‌المللی، به تهران در ماه فوریه را «اشتباه جدی در قضاوت» دانست، زیرا گفته شد شرط مقامات این بوده که گزارش او در بی‌بی‌سی فارسی پخش نشود.

گفته می‌شود این تصمیم باعث نارضایتی برخی کارکنان بی‌بی‌سی فارسی شد، اما مخالفت‌ها نادیده گرفته شد.

مدیران بی‌بی‌سی استدلال کردند که شهروندان بریتانیا که هزینه سالانه مجوز تلویزیون را می‌پردازند، باید بتوانند ببینند در داخل ایران چه می‌گذرد.

صبا گفت هرچند "لایس دُسه" خبرنگاری باسابقه و مورد احترام است، اما گزارش او بر مراسم سالگرد و نمایش‌های حکومتی تمرکز داشت، در حالی که تنها چند هفته پیش از آن هزاران معترض به دست نیروهای امنیتی کشته شده بودند و این گزارش بازتاب واقعی حال‌وهوای کشور نبود. (در یکی از گزارش‌ها "لایس دُسه" یک تجمع سازمان‌دهی‌شده حکومتی را «جشن خانوادگی» توصیف کرده بود)

او گفت مشکل در این است که بی‌بی‌سی برای دسترسی به ایران، شرایطی را می‌پذیرد که به‌طور اجتناب‌ناپذیر تصویر واقعی را مخدوش می‌کند، به‌ویژه در زمانی که کشور هنوز در شوک و تروما ملی به سر می‌برد.

به گفته او، پخش گزارش از چنین مراسمی بدون امکان اشاره به کشتارهای اخیر، خطر تقویت تبلیغات رسمی را به همراه دارد.

صبا اذعان کرد که در دوران مدیریت خود او نیز گاهی با خواسته‌های حکومت موافقت شده بود، اما اکنون با وجود شبکه‌های اجتماعی و منابع غیررسمی، دیگر نیازی به چنین امتیازدادنی وجود ندارد.

او گفت ایران دیگر کشوری کاملاً بسته نیست و رسانه‌های فارسی‌زبان سال‌ها بدون داشتن دفتر در تهران نیز توانسته‌اند این کشور را پوشش دهند.

به گفته او، وقتی خبرنگاران تحت مراقبت هستند و شهروندان از صحبت آزادانه می‌ترسند، نتیجه بیشتر یک نمایش است تا شناخت واقعی.

او هشدار داد که پذیرش چنین محدودیت‌هایی می‌تواند به تقویت تبلیغات حکومتی منجر شود و گفت وظیفه روزنامه‌نگاری فقط حضور در صحنه نیست، بلکه گفتن حقیقت است؛ و اگر این امکان وجود نداشته باشد، گاهی دور ماندن انتخاب اصولی‌تری است.

صبا میگوید بی‌بی‌سی فارسی باید فضای احساسی جامعه‌ای را که درباره آن گزارش می‌دهد درک کند، زیرا تمرکز صرف بر توازن میان روایت‌ها گاهی باعث می‌شود عمق خشم و ناامیدی که امروز سیاست ایران را شکل می‌دهد، به‌درستی منتقل نشود.

او افزود:
«چالش بی‌بی‌سی فارسی این است که معتبر بماند، بدون آنکه بی‌اهمیت شود.»