بدن انسان مواد لازم برای بازسازی اعضای خود را در اختیار دارد
رأی دهید
پژوهشی جدید به رهبری جیمز موناگان نشان میدهد که دو عامل کلیدی در این فرآیند نقش دارند: اسید رتینوئیک و آنزیم CYP26B1. این دو ماده در بدن انسان هم وجود دارند، اما آکسولوتلها قادرند از آنها به شیوهای متفاوت برای هدایتِ بازسازی بدن استفاده کنند.
مکانیسم اصلی بر پایه «حافظه موقعیتی» عمل میکند؛ یعنی سلولها میدانند که باید انگشت، دست یا کل بازو بازسازی شود. در اندامهای نزدیکتر به بدن، میزان اسید رتینوئیک بیشتر و سطح آنزیم تجزیهکننده آن (CYP26B1) کمتر است، و در بخشهای دورتر برعکس است.
اسید رتینوئیک پس از قطع عضو تولید و باعث شکلگیری فیبروبلاستها میشود؛ سلولهایی که در آکسولوتلها به سلولهای پیشساز اندام (بلاستما) تبدیل میشوند. این سلولها رشد کرده و با تبادل اطلاعات ژنتیکی، اندام ازدسترفته را دقیقاً با همان ساختار قبلی بازسازی میکنند.
ژنهایی مانند Hoxa13 و Shox در تنظیم این فرآیند نقش دارند. اختلال در تعادل اسید رتینوئیک میتواند باعث رشد غیرعادی شود. مثلا افزایش آن در دست منجر به رشد یک بازوی کامل شد. حذف ژن Shox نیز به ناهنجاریهای اسکلتی انجامید؛ پدیدهای که در انسان هم دیده میشود.
پژوهشگران معتقدند انسانها نیز اجزای مولکولی لازم برای بازسازی اعضای بدن خود را دارند، اما باید یاد بگیرند چگونه این سیگنالهای بازسازی را فعال کنند. اگر بتوان فیبروبلاستهای انسانی را وادار به «گوش دادن» به این پیامهای زیستی کرد، شاید در آینده بازسازی اندامها یا حتی ترمیم زخمها بدون بر جای گذاشتن جای زخم ممکن شود.
این یافتهها چشماندازی تازه برای پزشکی ترمیمی میگشاید که در آن تمرکز اصلی بر درک رفتار درونی سلولهای بلاستما و مسیرهای سیگنالدهی است که آنها را به سوی بازسازی هدایت میکند. دانشمندان اکنون در پی شناسایی دقیق این مسیرها و نحوه تعامل اسید رتینوئیک با بخشهای مختلف سلول هستند تا بتوانند نسخهای قابلکاربرد برای انسان طراحی کنند.
هرچند تحقق چنین فناوریای هنوز سالها زمان میبرد، اما همین که روشن شده بدن انسان از نظر زیستی «ابزار» لازم را در اختیار دارد، امیدی جدی برای درمان آسیبهای شدید، قطع عضو، و حتی برخی بیماریهای تحلیلبرنده در آینده ایجاد کرده است.
