حذف لاریجانی؛ «قطع زنجیره فرماندهی و کنترل ایدئولوژیک نظام»

نشریه "تایمز اسرائیل" روز چهارشنبه ۲۷ اسفند (۱۸ مارس) در یک گزارش تحلیلی کشته‌ شدن علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران را از بین رفتن یک "ستون کلیدی رژیم" جمهوری اسلامی توصیف کرده و به طرح این پرسش پرداخت که آیا از میان رفتن لاریجانی برای فروپاشی نظام کافی خواهد بود یا خیر.

مئیر بن شبات، مشاور پیشین امنیت ملی بنیامین نتانیاهو و رئیس کنونی یک موسسه راهبرد امنیت ملی اسرائیل، با اشاره به تایید خبر حذف فیزیکی علی لاریجانی، در گفت‌وگو با تایمز اسرائیل، "جایگاه و نفوذ" او را در ساختار جمهوری اسلامی "بسیار فراتر" از سمت‌های رسمی او خوانده و گفت لاریجانی از زمان مرگ علی خامنه‌ای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، "نبرد علیه اسرائیل را مدیریت کرد و به عنوان هماهنگ‌کننده اصلی نهادهای امنیتی حکومت ایران عمل می‌کرد".

او افزود این حملات، "روند قطع و فروپاشی زنجیره فرماندهی و کنترل ایدئولوژیک، سیاسی و عملیاتی حکومت ایران را ادامه می‌دهد و آن را در یک بحران بی‌سابقه قرار می‌دهد".

تایمز اسرائیل در این گزارش می‌نویسد که پرسش فوری اکنون این است که ترور لاریجانی در عمل چه اثری بر توانایی جمهوری اسلامی برای ادامه دادن به یک پاسخ نظامی منسجم در برابر یورش هوایی ایالات متحده و اسرائیل  و نیز بر بقای خود حکومت خواهد گذاشت.

این گزارش همچنین می‌افزاید پیش از مرگ لاریجانی، ده‌ها مقام ارشد دیگر رژیم ایران نیز در جریان ۱۸ روز بمباران کشته شده‌اند، از جمله غلامرضا سلیمانی، فرمانده سازمان بسیج سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، که در حمله‌ای جداگانه جان باخت.

نویسنده مقاله، از لاریجانی به عنوان یکی از مهم‌ترین مقام‌های حکومت ایران یاد می‌کند که تا اینجای کار از حملات ایالات متحده و اسرائیل جان سالم به در برده بود.

به باور نویسنده علی لاریجانی "معاون دست‌چین‌شده خامنه‌ای بود و بسیاری او را رهبر بالفعل جمهوری اسلامی پس از مرگ خامنه‌ای می‌دانستند."

جاناتان شانزر، معاون ارشد بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها (FDD) می‌گوید: «خامنه‌ای، لاریجانی را فردی می‌دید که انقلاب اسلامی را به ارث خواهد برد و آن را ادامه خواهد داد . و این تصور، اکنون آشکارا به شدت به هم خورده است.»

به باور نویسنده، لاریجانی که فردی از درون ساختار حاکمیت و برخاسته از یکی از خانواده‌های اصلی روحانی حکومت بود، مامور شده بود که در مهم‌ترین مسائل ایران نقش پیشرو را بر عهده بگیرد.

تایمز اسرائیل می‌نویسد که لاریجانی بر تلاش‌های جمهوری اسلامی برای رسیدن به یک توافق هسته‌ای با ایالات متحده نظارت داشت و این باور وجود دارد که او شخصا سرکوب مرگبار اعتراضات ضدحکومتی در ماه ژانویه را هدایت کرده بود.

وزارت خزانه‌داری ایالات متحده هنگام اعلام تحریم‌ها علیه لاریجانی گفته بود: «لاریجانی یکی از نخستین رهبران حکومت ایران بود که در واکنش به مطالبات مشروع مردم ایران خواستار خشونت شد.»
لاریجانی؛ از عضویت در سپاه تا ریاست شورای عالی امنیت ملی
تایمز اسرائیل در ادامه گزارش خود به مرور سابقه لاریجانی در رده‌‌های مختلف حکومت می‌پردازد و می‌نویسد که او عضو پیشین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، از ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۷ به عنوان مذاکره‌کننده ارشد هسته‌ای خدمت کرد و از آنچه که جمهوری اسلامی، "حق خود برای غنی‌سازی اورانیوم" می‌دانست، دفاع کرد.

نویسنده مقاله می‌افزاید که لاریجانی، زمانی مشوق‌های اروپا برای کنار گذاشتن تولید سوخت هسته‌ای را "عوض کردن یک مروارید غلتان با یک آب‌نبات چوبی" توصیف کرده بود.

در سال ۲۰۰۵، او برای نخستین بار ریاست شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی را بر عهده گرفت.

اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور اسرائیل، پیش‌‌تر لاریجانی را متهم کرده بود که طراح ربایش و کشتن سربازان ارتش اسرائیل در سال ۲۰۰۶ بوده است؛ رخدادی که جنگ دوم لبنان را شعله‌ور کرد.

هرتزوگ گفت: «آن صبح او با یک پرواز از لبنان خارج شد. او آنجا بود به عنوان رئیس شورای امنیت ملی ایران. او آمده بود تا این عملیات را با [حسن] نصرالله برنامه‌ریزی کند، تا به او چراغ سبز بدهد.»

لاریجانی از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۲۰ رئیس مجلس شورای اسلامی بود؛ آن هم در دوره‌ای که حکومت ایران، با ایالات متحده و پنج قدرت دیگر درباره توافق هسته‌ای درگیر مذاکره بود و در ۲۰۱۵ توافق را امضا کرد.

او همچنین در سال ۲۰۰۵ نامزد ریاست‌جمهوری شد اما در انتخابات ناکام ماند. او بعدتر تلاش کرد در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۱ و ۲۰۲۴ شرکت کند اما شورای نگهبان هر دو بار با اشاره به مسائلی از جمله استانداردهای سبک زندگی و پیوندهای خانوادگی در خارج از کشور، او را رد صلاحیت کرد.

این رسانه اسرائیلی در ادامه می‌نویسد که لاریجانی در ماه اوت سال گذشته، پس از جنگ هوایی ۱۲ روزه میان جمهوری اسلامی و اسرائیل که ایالات متحده نیز به آن پیوست، بار دیگر به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی منصوب شد.

خامنه‌ای، ماه گذشته، لاریجانی همیشه وفادار به خود را به عمان فرستاد تا مقدمات گفت‌وگوهای "غیرمستقیم" هسته‌ای با ایالات متحده را فراهم کند.

او همچنین در ماه‌های اخیر چند سفر به مسکو، پایتخت متحد کلیدی رژیم ایران انجام داد تا درباره طیفی از مسائل امنیتی گفت‌وگو کند.
حذف سران رژیم "به طور خودکار به معنای پایان حکومت نیست"
در حال حاضر، هیچ روشن نیست چه کسی امور کشور را اداره می‌کند. مجتبی خامنه‌ای، پسر علی خامنه‌ای، به عنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی انتخاب شده، اما بسیاری بر این باورند که او در حمله هوایی‌ای که پدرش را کشت، زخمی شده است و از این رو، از آن زمان تا کنون دیده نشده است.

نویسنده مقاله تایمز اسرائیل در ادامه می‌افزاید که البته این به طور خودکار به معنای پایان حکومت نیست. دو نیروی نیابتی جمهوری اسلامی، حماس و حزب‌الله نیز، مجموعه‌ای از حملات و عملیات‌هایی از سوی اسرائیل را متحمل شده‌اند و رهبری خود را از دست داده‌اند اما هر دو همچنان در حال فعالیت هستند.

اما تفاوت در این است که "آن‌ها ناچار نبودند با مردمی خشمگین روبه‌رو شوند که می‌خواهند حکومتشان را سرنگون کنند".

مایکل ماکوفسکی، رئیس و مدیرعامل موسسه یهودی امنیت ملی آمریکا می‌گوید مرگ لاریجانی "اصولا به مردم ایران دلگرمی می‌دهد و آن‌ها را در مقطعی بیش از پیش تشویق می‌کند که دوباره علیه حکومت برخیزند".

نویسنده تایمز اسرائیل در ادامه می‌نویسد که بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل در پی آن است که فورا از حمله اخیر به لاریجانی بهره‌برداری کند. او در پیامی به زبان انگلیسی‌ خطاب به مردم ایران از آن‌ها خواسته بود چهارشنبه‌سوری را جشن بگیرند و به آنها اطمینان داده بود که "ما از بالا مراقب هستیم".

شانزر می‌گوید: «حذف رهبران ارشد [حکومت]، قطعا بر شیوه نگاه مردم ایران به آنچه بعدا رخ می‌دهد تاثیر خواهد گذاشت.»

به باور نویسنده، هیچ‌کس دقیقا نمی‌داند مرحله بعدی جنگ چه به همراه خواهد داشت، و این که آیا کشتن لاریجانی برای بازگرداندن معترضان ایرانی به خیابان‌ها کافی خواهد بود یا خیر.

نویسنده مقاله تایمز اسرائیل در پایان می‌نویسد: «حتی اگر چنین نباشد، توانایی اسرائیل برای پیدا کردن مهم‌ترین چهره در حکومت ایران در هجدهمین روز جنگ، شاهدی است بر این که اطلاعات آن تا چه اندازه در حساس‌ترین لایه‌های جمهوری اسلامی نفوذ کرده است. به نظر می‌رسد شگفتی‌های بیشتری از سوی اسرائیل در راه باشد.»