آیا این ویدیوهای جعلی درباره جنگ ایران را دیدهاید؟؛ تلاش برای نشان دادن دست برتر
رأی دهید
با تشدید بحران در خاورمیانه، شبکههای اجتماعی مملو از حجم بیسابقهای از ویدیوها و تصاویر گمراهکننده شدهاند که ادعا میکنند حملات و عملیات نظامی در اسرائیل و ایران را نشان میدهند.
اما بسیاری از این کلیپها در واقع هیچ ارتباطی با جنگ ندارند. برخی از آنها تصاویری هستند که از کشورهای دیگر و خارج از زمینه واقعی خود منتشر شده و برخی دیگر که میلیونها بار دیده شدهاند، از بازیهای ویدیویی گرفته شده یا کاملا با هوش مصنوعی تولید شدهاند.
در ادامه، سه ویدیوی پربازدید را بررسی میکنیم که صدها هزار بار دیده شدهاند، اما معرف آنچه ادعا میکنند نیستند.
«حمله به تلآویو» یا جشن هواداران فوتبال الجزایر؟
یکی از ویدیوهایی که بهطور گسترده در شبکه ایکس منتشر شد، ادعا میکند موشکهای ایرانی در حال اصابت به مرکز تلآویو هستند.
این ویدیو بیش از چهار میلیون بار دیده شده است، اما در واقع تلآویو را نشان نمیدهد. در حقیقت، این یک ویدیو از الجزایر است که در گذشته نیز چندین بار تکذیب شده است.
این تصاویر در واقع هواداران فوتبال را نشان میدهد که پیروزی باشگاه الجزایری «شباب بلوزداد» را جشن میگیرند، نه موشکهایی که به اسرائیل اصابت میکنند.
ما محل دقیق این تصاویر را در میدان المقرانی در شهر الجزیره شناسایی کردیم. این باشگاه در گذشته نیز پیروزیهای خود را با آتشبازیهای مشابه جشن گرفته است.
تیم راستیآزمایی «کیوب» در یوورنیوز، پیشتر نیز در سال ۲۰۲۳ همین ویدیو را بررسی و رد کرده بود؛ زمانی که ادعا میشد این تصاویر حمله اسرائیل به غزه را نشان میدهد.
ویدیوی دیگری که در فضای آنلاین منتشر شده، ادعا میکند حمله نظامی آمریکا به ایران را نشان میدهد. یکی از نسخههای اولیه این ویدیو بیش از پنج میلیون بار دیده شده است. در توضیحی به زبان چینی نوشته شده بود: «آمریکا قدرتمندترین جنگندههای اف۱۵ خود را در بزرگترین حمله هوایی تاریخ معاصر به کار گرفته است.»
اما در واقع این تصاویر شبیهسازی یک جنگنده «سوخو۵۷» نیروی هوایی روسیه در بازی ویدیویی «آرما ۳» هستند؛ یک بازی شبیهساز نظامی که از گرافیک بسیار واقعگرایانه استفاده میکند. با این حال میلیونها نفر این ویدیو را بهعنوان تصاویر واقعی از جنگ دیدهاند.
این ویدیو توسط گرگ ابوت، فرماندار ایالت تگزاس منتشر و سپس حذف شد. در نهایت مشخص شد این کلیپ از بازی جنگی «وارتاندر» گرفته شده است.
«حملات به تلآویو»؛ ساخته هوش مصنوعی
یک ویدیوی دیگر بهطور گسترده در شبکههای اجتماعی از جمله ایکس، تیکتاک، اینستاگرام، یوتیوب و دوئین (نسخه چینی تیکتاک) منتشر شده است.در این ویدیو ادعا میشود که موشکهای بالستیک ایران در حال کوبیدن مرکز تلآویو هستند و ساختمانهای مسکونی را ویران میکنند.
با این وجود، میلیونها نفر این کلیپ را در کنار سایر تصاویر گرفته شده از بازیهای ویدیویی مشاهده کردهاند که به عنوان ویدیوهای بازتاب دهنده از جنگ پخش میشوند.
ابزار هوش مصنوعی «گراک» هم در تشخیص صحت ویدیوها ناکام ماند
یکی از دلایل انتشار گسترده این ویدیوهای نادرست و گمراهکننده و باور کردن آنها توسط بسیاری از کاربران، استفاده از چتباتهای هوش مصنوعی است.
بسیاری از کاربران برای بررسی صحت ویدیوی مربوط به تلآویو به چتبات گراک،«Grok» متعلق به شرکت «ایکسای آی»مراجعه کردند.
اما «گراک» نتوانست به کاربران اطلاع دهد که ویدیو با هوش مصنوعی ساخته شده است و حتی در بسیاری از موارد، با وجود ارائه شواهد متعدد از سوی کارشناسان و فکتچکرها، این موضوع را رد میکرد.
در یکی از موارد، «گراک» در پاسخ به یک کاربر نوشت:«نه، این تصویر ساخته هوش مصنوعی نیست؛ این یک عکس واقعی از حملات موشکهای بالستیک ایران به مرکز اسرائیل در امروز است» و سپس به اشتباه رسانههایی مانند سیانان، رویترز و یورونیوز را بهعنوان منبع ذکر کرد.
در همین حال، نیکیتا بیر، مدیر بخش محصول شبکه ایکس اعلام کرد که این پلتفرم با ادامه جنگ اقداماتی برای مقابله با ویدیوهای تولیدشده با هوش مصنوعی انجام خواهد داد.
بر اساس این تصمیم، کاربرانی که تصاویر یا ویدیوهای ساختهشده با هوش مصنوعی را بدون برچسب «ساختگی» منتشر کنند، از برنامه درآمدزایی سازندگان محتوا در این پلتفرم تعلیق خواهند شد. این برنامه به کاربران اجازه میدهد از فعالیت خود در ایکس درآمد کسب کنند و معمولا برای حسابهایی با مخاطبان گسترده در دسترس است.
نیکیتا بیرهمچنین افزود که این پلتفرم با استفاده از ابزار «کامیونیتی نوت» تلاش خواهد کرد محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی درباره جنگ را شناسایی کند؛ هرچند کارشناسان راستیآزمایی درباره کارایی این ابزار با توجه به حجم عظیم محتوا تردید دارند.
تلاش برای نشان دادن دست برتر ایران در جنگ
او همچنین گفت که ایکس یک حساب کاربری را شناسایی کرده که خود را بهعنوان یک خبرنگار اهل غزه معرفی میکرد و ویدیوهای جعلی از حملات هوایی به تلآویو منتشر میکرد. همچنین کاربری در پاکستان با استفاده از شبکهای از حسابها در حال انتشار ویدیوهای ساختگی از جنگ بوده است.
به گفته بیر، این فرد به ۳۱ حساب کاربری نفوذ کرده و سپس نام کاربری آنها را تغییر داده تا این تصاویر جعلی را منتشر کند. کاربران ممکن است به دلیل انگیزههای مالی به انتشار تصاویر جعلی و گمراهکننده روی بیاورند.
در یک درگیری فعال مانند این جنگ، تصاویر جعلی همچنین میتوانند برای القای برتری نظامی یک طرف نسبت به طرف دیگر و ایجاد اختلال در فضای اطلاعاتی مورد استفاده قرار گیرند.
وبسایت ارزیابی رسانهها تحت عنوان «NewsGuard» اعلام کرده است که ویدیوها و تصاویری با بیش از ۲۱.۹ میلیون بازدید منتشر شدهاند که ادعا میکنند ایران در جنگ علیه اسرائیل دست بالا را پیدا کرده است. بسیاری از این پستها توسط کاربران حامی ایران در شبکههای اجتماعی منتشر شدهاند و قدرت نظامی این کشور را بزرگنمایی کردهاند.
