رمزگشایی از یک «کودتای درون‌سیستمی» در ساختار قدرت برای دوران پساخامنه‌ای

تحلیل درباره موج تازه بازداشت منتقدان داخلی و چهره‌های اصلاح‌طلب

شاهین مدرس در شبکه اکس نوشت

آنچه امروز در تهران می‌بینیم، صرفاً «سرکوب مقطعی» یا «واکنش امنیتی» نیست. بازداشت و احضار چهره‌های اصلاح‌طلب، از جمله آذر منصوری، ابراهیم اصغرزاده، محسن امین‌زاده، محسن آرمین و بدرالسادات مفیدی، در کنار اعلام جرم رسمی دادستانی تهران، در یک الگوی آشنا اما عمیق‌تر جا می‌گیرد: مهندسی سختِ میدان سیاست برای دوران پس از علی خامنه‌ای.

۱. منطق «پاکسازی پیشادورانی» (Pre-Transition Purge) در نظریه‌های گذار قدرت در رژیم‌های اقتدارگرا، یک قاعده ثابت وجود دارد: پیش از خلأ رهبری، باید همه آلترناتیوهای درون‌سیستمی حذف شوند. 

اصلاح‌طلبان، نه به‌عنوان نیروی دموکراتیک، بلکه به‌مثابه سوپاپ‌های قابل‌مدیریتِ مشروعیت در این مرحله کارکردشان تمام شده است. حذف‌شان یعنی بستن آخرین کانال‌های چانه‌زنی نرم درون نظام.

۲. امنیتی‌سازی سیاست با برچسب «همصدایی با دشمن» بیانیه‌های دادستانی و هم‌صدایی دستگاه قضایی با نهادهای امنیتی (به‌ویژه سپاه) نشان می‌دهد که سیاست رسماً به تهدید امنیتی بازتعریف شده. 

وقتی «بیانیه داخلی» هم‌سنگ «فعالیت به نفع آمریکا و اسرائیل» معرفی می‌شود، پیام روشن است: هیچ صدای مستقلی حتی اصلاح‌طلب در دوره انتقال تحمل نمی‌شود. این همان منطق «انسداد کامل میدان» است.

۳. از سرکوب نرم به بازآرایی سخت قدرت در چارچوب «کودتای خزنده» (Creeping Coup)، کودتا لزوماً با تانک آغاز نمی‌شود؛ با بازداشت‌های هدفمند، پرونده‌سازی حقوقی، و پاکسازی شبکه‌ای شروع می‌شود. هدف، انتقال کنترل از ائتلاف‌های نیمه‌سیاسی به هسته‌های کاملاً امنیتی-نظامی است؛ هسته‌هایی که خود را تنها ضامن بقا در شرایط فشار خارجی معرفی می‌کنند.

۴. چرا اصلاح‌طلبان؟ (و چرا بدون همدلی) این تحلیل هیچ همدلی‌ای با اصلاح‌طلبان ندارد. آن‌ها سال‌ها بخشی از سازوکار تثبیت نظام بوده‌اند. اما دقیقاً به همین دلیل امروز حذف می‌شوند: چون در منطق پسابحران، حتی ابزارهای مصرف‌شده هم ریسک محسوب می‌شوند. نظام به «وفاداری بی‌قیدوشرط» نیاز دارد، نه به چهره‌هایی با سابقه بیانیه‌نویسی یا ژست‌های اخلاقی.

۵. نشانه خطرناک بعدی: خشونت درون‌نخبگی اگر این خوانش درست باشد، مرحله بعدی می‌تواند تشدید خشونت درون‌نخبگی باشد؛ از پرونده‌های سنگین‌تر تا حتی حذف فیزیکی. تاریخ رژیم‌های ایدئولوژیک در آستانه انتقال قدرت نشان می‌دهد که ترورهای هدفمند، واقعی یا «خودساخته» ابزار تثبیت ترس و انضباط نهایی‌اند.