«نگرانی» ترکیه و کشورهای عربی حوزه خلیج فارس از «عواقب فروپاشی» جمهوری اسلامی

عکس آرشیوی از چند هواپیمای سوخت‌رسان آمریکایی در پایگاه هوایی اینجرلیک ترکیهرادیو فردا: با گذشت بیش از سه هفته از آغاز دور جدید اعتراضات در ایران و سرکوب بی‌سابقه و به‌شدت مرگبار معترضان، ۵۷ کشور عضو سازمان همکاری اسلامی و ۲۲ عضو اتحادیه عرب همچنان ساکت مانده و از موضع‌گیری مشخص پرهیز کرده‌اند.

این کشورها که بعضاً دارای جمعیت بزرگ مهاجران ایرانی نیز هستند، از دادن مجوز برگزاری تجمعات همبستگی با معترضین ایرانی خودداری کردند و حتی در موردی مانند ترکیه، صرفاً به گروه‌هایی از حامیان جمهوری اسلامی امکان تجمع علیه معترضان را دادند.

برخی گزارش‌ها در رسانه‌های بین‌المللی و به‌خصوص آمریکایی، از تلاش ترکیه و بعضی اعضای شورای همکاری خلیج فارس مانند عمان، قطر و عربستان سعودی برای میانجی‌گری و متقاعد کردن دونالد ترامپ به در پیش گرفتن روند دیپلماتیک به جای رویارویی نظامی با جمهوری اسلامی خبر می‌دهند.

رئیس‌جمهور ایالات متحده اما تأکید می‌کند که این تصمیم را شخصاً و در پی «توقف اعدام ۸۳۷ معترض بازداشتی در ایران» گرفته است.
ترکیه
رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهور ترکیه ۲۹ دی‌ماه در نخستین موضع‌گیری علنی درباره رویدادهای ایران گفت این کشور بعد از جنگ ۱۲ روزه با چالشی تازه روبه‌رو شده که «آرامش و ثبات» را هدف قرار داده و ما معتقدیم که «برادران ایرانی‌مان با سیاست سنجیده و هوشمندانه...از این دوره مملو از تله‌ها» و «این آزمون جدید» عبور خواهند کرد.

آقای اردوغان که در سال‌های اخیر از منتقدان سرسخت اسرائیل بوده، ظاهراً اسرائیل را پشت اعتراضات مردم ایران می‌بیند.

حامیان رجب طیب اردوغان با صراحت بیشتری مدعی شده‌اند که اعتراضات ایران روندی مورد حمایت اسرائیل و موساد بوده و در مخالفت با آن، ابراز نگرانی می‌کنند که اگر حکومت تهران سرنگون شود، ترکیه در نوبت بعدی این «بازی استعماری» قرار خواهد گرفت.

آنکارا نگران است که در صورت وقوع جنگ در ایران، با سیلی از ایرانیان گریخته از بحران روبه‌رو شود.

نگرانی دیگر متحدان اردوغان، سرایت اعتراضات و ناآرامی‌ها از ایران به ترکیه است؛ کشوری که در پنج سال اخیر با تورم فزاینده و گرانی مواجه بوده و نگران است که همچون ایران، شاهد شروع اعتراضات اقتصادی و چرخش سریع آن به‌سمت سیاسی باشد.

ترکیه تأکید کرده که در صورت تصمیم آمریکا به آغاز یک عملیات نظامی علیه ایران، هواپیما‌های آمریکایی نباید از حریم هوایی ترکیه و یا پایگاه اینجرلیک استفاده کنند.

شقایق مرادیان، عکاس ایرانی که پنج سال پیش از ایران خارج شده، در گفت‌وگو با شبکه آمریکایی «نیوز نیشن»، با اشاره به گزارش‌های حاکی از توافق تازه تهران و آنکارا، تأکید کرد که پیش از این هم جمهوری اسلامی «با همکاری ترکیه شماری از مخالفان ایرانی را از ترکیه ربوده و آن‌ها را در ایران اعدام کرده است». ترکیه به این گزارش‌ها واکنشی نشان نداده است.

رجب طیب اردوغان در روز پنجشنبه دوم بهمن‌ماه در تماسی تلفنی با مسعود پزشکیان همتای ایرانی‌اش، با اشاره به اهمیت صلح و ثبات در ایران، تأکید کرد که آنکارا با مداخله خارجی موافق نیست.

مقامات سیاسی اسرائیل می‌گویند که اردوغان، ضمن ایستادن در کنار حکومت ایران، با تکیه بر روابط نزدیک خود با ترامپ، برای تقویت جایگاه خود در سوریه تلاش می‌کند و هم‌زمان جای پایی برای ترکیه در آینده اداره غزه کسب کرده است.
کشورهای خلیج فارس: ترجیح ثبات به تغییر رژیم ایران
کشورهای حوزه خلیج فارس به عنوان متحدین راهبردی آمریکا، نگران حملات موشکی، تشدید مستقیم تنش، اقدامات احتمالی حوثی‌های متحد تهران علیه آبراه‌های منطقه و در نتیجه آغاز دوره‌ای از بی‌ثباتی هستند؛ شرایطی که شکوفایی اقتصادی این کشورهای عربی را به‌خطر می‌اندازد.

به نوشته سایت نیوعرب، این کشورها نه از بقای حکومت ایران، بلکه از اثرات غیرقابل کنترل ثانویه این شرایط بر منطقه، بیمناک هستند. بر اساس این گزارش، این کشورها مداخله نظامی آمریکا و اسرائیل در ایران را یک «قمار پرخطر» می‌دانند که ممکن است خاورمیانه را برای سال‌های متمادی بی‌ثبات کند.

جاشوا لندیس، مدیر مرکز مطالعات خاورمیانه در دانشگاه اوکلاهما، در گفت‌وگو با «نیوعرب» که سه‌شنبه ۳۰ دی‌ماه منتشر شد، گفت از نظر این کشورها «یک ایران ضعیف تحت حاکمیت جمهوری اسلامی» بهتر از یک تلاش احتمالاً ناموفق دیگر برای تغییر رژیم است؛ اقدامی که ممکن است بحران وحشتناکی در منطقه ایجاد کند.

یوئل گوزانسکی، مدیر «برنامه خلیج فارس» در اندیشکده مطالعات امنیت ملی اسرائیل، هم یکم بهمن ماه گفت که به اعتقاد او، کشورهای حوزه خلیج فارس ضمن نگرانی از تهدید ملموس حملات ایران به منافع خود و مسیرهای نفت و گاز، از عواقب سقوط رژیم ایران هم در هراس هستند.

به گفته این محقق ارشد اسرائیلی، ضمن تأیید نظر جاشوا لندیس گفت این دولت‌ها در عین حال نگران هستند که سقوط حکومت تهران و روی کار آمدن یک نظام مردمسالار، «الهام‌بخش آغاز اعتراضات در کشورهای عربی باشد».
روی دیگر سکه
سناتور جمهوری‌خواه لیندزی گراهام ۲۵ دی‌ماه، با ابراز نگرانی از مداخله «متحدان عرب واشینگتن» برای جلوگیری از حمله تعیین‌کننده نظامی آمریکا به ایران، در شبکه ایکس نوشت که معتقد است باید «در مورد ماهیت اتحادهای کنونی و آتی (میان آمریکا با این کشورها) بازنگری چشمگیری انجام شود».

از سوی دیگر مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اسرائیل، ۲۹ دی‌ماه در گفت‌وگو با شبکه «نیوز نیشن» گفت هرچند ممکن است کشورهای منطقه به‌دلیل نگرانی‌های امنیتی به شکل علنی انزجارشان از جمهوری اسلامی را بیان نکنند؛ اما در پشت پرده همگی دوست دارند موفقیت مردم ایران در کنار زدن رژیم را ببینند.

در این میان، یوئل گوزانسکی می‌گوید دولت نتانیاهو باید «در هرگونه اقدام نظامی جدید علیه جمهوری اسلامی، منافع و نگرانی‌های کشورهای منطقه را در نظر بگیرد». این تحلیل‌گر در ادامه تأکید کرده که به اعتقاد او برای اسرائیل هم «تضعیف جمهوری اسلامی و مهار برنامه هسته‌ای و موشکی‌اش بر اساس یک توافق، نسبت به فروپاشی سریع رژیم تهران و عواقب و پیامدهای غیرقابل پیش‌بینی چنین تحولی، بهتر است».