گزارش رسانه اسرائیلی از وحشت نیروهای نیابتی: اگر جمهوری اسلامی سقوط کند، ما چه خواهیم شد؟

وب‌سایت وای‌نت در تحلیلی نوشت اعتراضات گسترده در ایران، متحدان و نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی را در وضعیت نگرانی عمیق قرار داده است؛ نگرانی از سناریویی که در آن فروپاشی حکومت تهران می‌تواند کل «محور مقاومت» را تضعیف کرده و موازنه‌های منطقه‌ای را دگرگون کند.

به گزارش وای‌نت، در حالی که توجه افکار عمومی جهان به پیامدهای اعتراضات گسترده در ایران دوخته شده، واکنش خاورمیانه محتاطانه بوده است. 

این احتیاط نه از بی‌تفاوتی، بلکه از ترکیبی از اضطراب و محاسبه‌گری ناشی می‌شود؛ اضطرابی که هم در میان متحدان و نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی و هم در میان رقبای منطقه‌ای آن دیده می‌شود.

وای‌نت می‌نویسد عمیق‌ترین نگرانی‌ها در درون «محور مقاومت» و به‌ویژه میان بازیگران شیعه آن، از جمله حزب‌الله، مشاهده می‌شود. این نیروها که به ابتکار تهران و در راستای صدور انقلاب اسلامی شکل گرفتند، مأموریت داشتند با ایجاد «حلقه آتش» پیرامون اسرائیل و تثبیت «هلال شیعی»، بازدارندگی منطقه‌ای ایران را تقویت کنند. با این حال، به نوشته وای‌نت، آخرین رویارویی‌های منطقه‌ای نشان داد این راهبرد به اهداف خود نرسیده است.

بر اساس این گزارش، حزب‌الله و حماس ضربات سنگینی متحمل شدند و برخی دیگر از اجزای محور، از جمله حکومت بشار اسد در سوریه، عملاً فروپاشیدند. اکنون، به باور نویسندگان وای‌نت، ناآرامی‌ها به «هسته مرکزی» سیستمی رسیده که این محور را ایجاد و تغذیه کرده است؛ وضعیتی که حتی بقای خود جمهوری اسلامی را نیز با تهدید روبه‌رو می‌کند.

وای‌نت تاکید می‌کند که این نگرانی‌ها در موج‌های اعتراضی پیشین نیز وجود داشت، اما این بار شدت آن‌ها بیشتر است؛ هم به دلیل گستره و عمق خشم نسلی در ایران، هم به دلیل تضعیف نیروهای نیابتی پس از جنگ‌های اخیر، و هم به دلیل عزم دولت دونالد ترامپ برای اعمال فشار. برای بازیگران شیعه محور مقاومت، سقوط حکومت ایران به معنای بازگشت به حاشیه در کشورهایی چون لبنان، عراق و یمن خواهد بود.

در این تحلیل به نقل از دنی سیترینوویچ، کارشناس مسائل ایران، آمده است که فروپاشی احتمالی رژیم ایران می‌تواند «زلزله‌ای» در خاورمیانه ایجاد کند؛ زلزله‌ای هم‌سنگ انقلاب ۱۳۵۷. به گفته او، نیروهای نیابتی لزوماً از میان نخواهند رفت، اما به‌شدت تضعیف می‌شوند و دولت‌هایی که از دخالت ایران آسیب دیده‌اند، ممکن است تقویت شوند.

وای‌نت حزب‌الله را در دشوارترین موقعیت می‌داند؛ گروهی که میان فشار داخلی برای خلع سلاح و تهدید عملیات گسترده نظامی اسرائیل در جنوب لبنان گرفتار شده است. به نوشته این وب‌سایت، حزب‌الله انتظار کمک مستقیم از تهران ندارد و هم‌زمان می‌کوشد تعهدی آشکار برای حمایت از حکومت ایران در صورت حمله ندهد. این رسانه به نقل از ایال زیسر، استاد دانشگاه تل‌آویو، می‌نویسد که حزب‌الله در وضعیت «دفاع راهبردی» قرار گرفته و از تشدید تنش پرهیز می‌کند.

در عراق، شبه‌نظامیان شیعه همچنان یکی از معدود تکیه‌گاه‌های تهران محسوب می‌شوند، اما دولت بغداد نگران است کشورش به میدان نبردی نیابتی تبدیل شود. وای‌نت می‌افزاید برخلاف حزب‌الله، انتظار می‌رود برخی گروه‌های عراقی یا حوثی‌های یمن، حتی بدون هماهنگی کامل با تهران، دست به اقدام بزنند.

این گزارش همچنین به موقعیت فلسطینی‌ها در محور مقاومت می‌پردازد و می‌نویسد که آن‌ها همواره جایگاهی حاشیه‌ای داشته‌اند. حماس، که یک نیروی نیابتی کلاسیک حکومت ایران محسوب نمی‌شود، نگران از دست دادن یک متحد دیرینه است و جهاد اسلامی فلسطین، که وابستگی بیشتری به تهران دارد، با اضطراب بیشتری تحولات را دنبال می‌کند.

در سطح منطقه‌ای، وای‌نت از نگرانی دولت‌های عربی، به‌ویژه کشورهای خلیج فارس، خبر می‌دهد. به نوشته این وب‌سایت، با وجود خصومت با تهران، این کشورها از تشویق علنی اعتراضات پرهیز کرده‌اند؛ چرا که هم از واکنش ایرانِ تضعیف‌شده بیم دارند و هم نگران بی‌ثباتی منطقه‌ای پس از تجربه «بهار عربی» هستند. هم‌زمان، برخی دولت‌های عرب نگران‌اند که فروپاشی رژیم ایران بیشترین سود را برای اسرائیل به همراه داشته باشد.

وای‌نت در جمع‌بندی می‌نویسد هرچند تحولات تهران می‌تواند موقعیت راهبردی اسرائیل را تقویت کند، اما این وضعیت نیازمند احتیاط است؛ زیرا سقوط احتمالی جمهوری اسلامی نه به معنای پایان ایدئولوژی ضداسرائیلی در منطقه است و نه مساله فلسطین را از دستور کار خاورمیانه حذف خواهد کرد.