راهنمای ساده جمع‌آوری مدارک اثبات تجاوز یا آزار جنسی در ایران

ایران وایر: فرامرز داور

اثبات جرم تجاوز به عنف در نظام دادرسی ایران از دشوارترین و پیچیده‌ترین موضوعات کیفری است. همچنین اثبات آزار و اذیت جنسی چندان کار ساده‌ای نیست. علت اصلی یکی از این دشواری‌ها، از بین‌رفتن آثار و مدارک جرم در ساعات اولیه پس از وقوع آن است.

فردی که مورد تجاوز جنسی یا آزار و اذیت قرار گرفته، معمولا در وضعیت روحی بسیار دشوار، همراه با شوک، اضطراب و وحشت شدید قرار دارد. در چنین شرایطی ممکن است ناخواسته اقداماتی انجام دهد که باعث از بین رفتن شواهد مهم و قابل استناد در دادگاه شود.

بستگی به میزان آسیب‌های وارده، بهترین زمان برای مراجعه و معاینه پزشکی قانونی، حداکثر تا بیست‌و‌چهار ساعت پس از وقوع حادثه است.

این راهنما برای آگاهی از مهم‌ترین اقدامات لازم جهت حفظ و جمع‌آوری مدارک بلافاصله پس از وقوع تجاوز تهیه شده است. لطفا آن را بخوانید، هر از گاهی مرور کنید و در اختیار دوستان و آشنایان هم تا جای ممکن قرار دهید.

 آگاهی از این موارد مانند راهنمای مقابله با بلایای طبیعی است. قرار نیست حتما مورد نیاز باشد اما پیش از وقوع باید برای آن آماده بود.
به محل امن بروید اما مواظب از بین رفتن مدارک باشید
در صورت وقوع تجاوز یا مشاهده چنین وضعیتی برای فردی دیگر، پیش از هر چیز به محل امنی پناه ببرید یا فرد مورد تجاوز قرار گرفته شده را در محلی که بتواند آرامش خود را بازیابی کند، راهنمایی کنید. 

اگر فردی که مورد تجاوز گرفته شمایید با مطمئن‌ترین فرد زندگی خود تماس بگیرید و از او بخواهید در ساعات پس از حادثه در کنار شما بماند. رفتارهای هیجانی و شتاب‌زده پس از وقوع تجاوز، از مهم‌ترین دلایل از بین‌رفتن مدارک جرم هستند.
 حمام نروید، مسواک نزنید و لباس‌ها را نشورید
تا پیش از معاینه کامل توسط پزشکی قانونی، از هر اقدامی که ممکن است مدارک را از بین ببرد خودداری کنید. حمام نروید و دندان‌های خود را مسواک نزنید.  لباس‌های خود از جمله لباس رو و لباس زیر را با دقت درآورید و در کیسه تمیز و دربسته نگه دارید.
آثار تجاوز را حفظ کنید
آثار تجاوز  همچون خون، مایعات بدن، وسایل احتمالی مثل کاندوم مصرف‌شده یا نشده را با خود از محل خارج کنید به شکلی که کمترین صدمه و تغییر در آن به وجود بیاید، آن‌ها را حفظ کنید. اگر می‌توانید و خطری متوجه شما نیست، در همان لحظه از آن عکس یا فیلم بگیرید.
تمام جزییات و روند واقعه  را ثبت کنید
تمام جزییات، از جمله زمان، مکان و نحوه وقوع تجاوز را یادداشت کنید یا از شخصی معتمد بخواهید آن را بنویسد. اگر در آن لحظه تنها هستید و امکان یادداشت کردن ندارید می‌توانید صدای خود را ضبط کنید و همه جزییات را با دقت بیان و ثبت کنید. 
اطلاعات پیرامونی را برای خودتان نگه دارید
در بسیاری از موارد، میان فرد متجاوز و قربانی نوعی آشنایی یا ارتباط قبلی وجود دارد. اسامی افرادی را که پیش از حادثه شما را با متهم دیده‌اند به خاطر بیاورید و آن‌ها را یادداشت کنید. این افراد می‌توانند شاهد شما در تعقیب قضایی فرد متجاوز باشند.

اگر پیش از وقوع تجاوز، مثلا به رستوران رفته‌اید، در کافه بودید، به سینما رفته‌اید یا از فروشگاهی خرید کرده‌اید، نام و نشانی آن مکان‌ها را نیز ثبت کنید. ممکن است این اماکن مجهز به دوربین مداربسته باشند. به یاد داشته باشید که در صورت نیاز می‌توانید به مقام قضایی یا پلیس نشانی بدهید تا به فیلم‌های ضبط‌شده دسترسی پیدا کنند.
به پزشکی قانونی بروید و آزمایش خون و ادرار بخواهید
اگر گمان می‌کنید به شما داروی خواب‌آور، مواد مخدر یا الکل داده شده است، از پزشکی قانونی بخواهید از شما آزمایش خون و ادرار بگیرد. پزشک را در جریان کامل ماجرا قرار دهید تا ضمن بررسی دقیق میزان جراحات، احتمال بیماری‌های مقاربتی یا بارداری ناخواسته نیز مورد توجه قرار گیرد.

ممکن است پزشک زن در آن زمان در دسترس نباشد. اگر احساس ناراحتی نمی‌کنید که موضوع را با پزشک مرد در میان بگذارید، فرصت را از دست ندهید و بگذارید امور لازم پزشکی قانونی پیش برود در غیر این صورت می‌توانید درخواست کنید پزشک زن شما را معاینه کند یا این‌که یک فرد معتمد را در زمان معاینه در کنار خود داشته باشید یا اگر این هم میسر نبود، از یکی از کارکنان زن در مرکز پزشکی بخواهید همراه شما باشد.
مدارک الکترونیکی و پیام های رد و بدل شده را حفظ کنید
تمامی مدارک و شواهد الکترونیکی مانند تماس‌ها، پیامک‌ها، ایمیل‌ها و پیام‌های شبکه‌های اجتماعی از جمله اینستاگرام، تلگرام، واتساپ، توییتر و فیس‌بوک می‌توانند در روند اثبات جرم نقش داشته باشند.

همه پیام‌ها، تهدیدها و مدارک احتمالی را با دقت جمع‌آوری کنید و از آن‌ها چند نسخه پشتیبان تهیه و در جای امن نگه دارید. پیش از این این‌که متجاوز بتواند برخی از آثار را از بین ببرد، این‌کار را انجام بدهید یا اگر در موقعیت مناسبی نیستید از یک فرد کاملا مورد اعتماد بخواهید مدارک الکترونیکی و آنلاین را برای شما ثبت و از دسترسی احتمالی و متقابل فرد متجاوز خارج کند.
به پلیس مراجعه کنید و مامور زن بخواهید
در زمان مراجعه به کلانتری می‌توانید از مامور یا ضابط قضایی بخواهید که تحقیقات مقدماتی توسط مامور زن و با رعایت اصول محرمانگی انجام شود. مراکز انتظامی مثل کلانتری‌ها وظیفه دارند که در این وارد از ماموران زن برای ارایه خدمات انتظامی استفاده کنند. اگر چنین امکانی در آن لحظات میسر نبود، از همراه معتمد یا دست‌کم یکی از زنان شاغل در مرکز انتظامی بخواهید با شما همراه باشد.
با وکیل دادگستری یا حقوقدان تماس بگیرید
پس از انجام امور حیاتی اولیه، با یک وکیل تماس بگیرید و از او مشورت بخواهید. برخی از وکلای دادگستری این خدمات را به‌صورت رایگان هم ممکن است ارایه کنند.

آگاهی از این موارد نقشی حیاتی در حفظ شواهد و تسهیل روند رسیدگی قضایی دارد. دانستن، نخستین گام در دفاع از حقوق خویش است.