نرخ دیه سال ۱۴۰۱: دیه کامل یک انسان ۶۰۰ میلیون تومان برابر با ارزش ۱۰۰ شتر

غلامحسین محسنی اژه‌ای، رئیس قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایرانمرکز رسانه قوه قضاییه اعلام کرد که با توجه به بررسی‌های به‌عمل آمده و بر اساس ابلاغیه رئیس قوه قضاییه، دیه کامل در ماه‌های غیر حرام برای سال ۱۴۰۱، مبلغ ۶۰۰ میلیون تومان تعیین شده است.

بر اساس قوانین اسلام و مبانی فقه، در صورت کشته شدن یک انسان یا نقص‌عضو به‌دست فرد دیگر، پولی بابت جبران خسارت به فرد آسیب‌دیده یا خانواده وی پرداخت می‌شود که دیه یا خون‌بها نام دارد.

مطابق با قانون مجازات اسلامی ایران، مبلغ دیه کامل یک انسان برابر با ارزش ۱۰۰ شتر سالم است که قوه قضاییه بر اساس نرخ روز تعیین می‌کند. البته می‌توان به‌جای این روش، از محاسبه ارزش ۱۰۰ گاو، یک هزار گوسفند، ۲۰۰ حله، یک هزار دینار، و ۱۰ هزار درهم نیز استفاده کرد.

دیه غیرمسلمان بسیار کمتر تعیین شده است و مبلغ ۸۰۰ درهم، یعنی یک دوازدهم دیه یک مسلمان، برای آنان در نظر گرفته شده است. با این حال، برخی از فقها دیه مسلمان و غیرمسلمان را برابر می‌دانند.

طبق ماده ۵۵۰ قانون مجازات اسلامی ایران، «دیه قتل زن، نصف دیه مرد است» و نیز طبق ماده ۵۶۰، «دیه زن و مرد در اعضا و منافع تا کمتر از ثلث دیه کامل مرد، یکسان است و چنانچه ثلث یا بیشتر شود دیه زن به نصف تقلیل می‌یابد». اما قانون مجازات اسلامی جدید که در سال ۱۳۹۲ به تصویب رسید، در تبصره‌ای ذیل ماده ۵۵۱، مقرر داشته است که «در کلیه جنایاتی که مجنیی‌علیه مرد نیست، معادل تفاوت دیه تا سقف دیه مرد از صندوق تامین خسارت‌های بدنی پرداخت می‌شود». صندوق تامین خسارت‌های بدنی را بیمه مرکزی تاسیس کرده است.

 اما این مصوبه تنها در مورد تصادفات رانندگی نافذ بود و بسیاری از قضات در سایر موارد به این قانون ارجاع نمی‌دادند.

مدت‌ها است که فعالان حقوق بشر این موضوع را تبعیضی آشکار عنوان می‌کنند و تلاش برای ایجاد برابری در دیه تاکنون با مقاومت روحانیت و قوه قضاییه مواجه شده است.

با این حال، فعالان حقوق بشر در این مورد نیز معتقدند که به دلیل برابری انسان‌ها، تفاوت در مورد میزان دیه افراد به دلیل عقاید مذهبی، تبعیض است، و خواهان اصلاح این قوانین در کشورند.