چهل سال فرار ایرانیان از وطن؛ پناهجویان ایرانی به کجا رفته‌اند؟

آمارهای پناهجویانی با ملیت ایرانی، از سال ۱۳۵۹ (۱۹۸۰میلادی) وارد داده‌های کمیساریای عالی سازمان ملل متحد برای پناهندگان شده است. در پایگاه اده‌های سازمان ملل متحد که اطلاعات مربوط به پناهجویان جهان از سال ۱۳۲۹ ( ۱۹۵۱ میلادی) را نشان می‌دهد، آماری از پناهجویانی با ملیت ایرانی، قبل از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ وجود ندارد.
 
براساس این داده‌ها از سال ۱۳۵۹ تا ۱۳۹۷ یعنی در فاصله ۳۸ سال؛ حدود سه میلیون و ۷۰۰ هزار نفر، با ملیت ایرانی به کشورهای مختلف ‌جهان پناه برده‌اند که به آنها پناهندگی (یا وضعیتی مشابه آن) اعطا شده یا آنکه تقاضای پناهندگی کرده و در انتظار پاسخ هستند.
 
شمار پناهندگان ایرانی از سال ۱۳۸۸ روندی صعودی داشته و از سال ۱۳۹۵ تا حد بی‌سابقه‌ای افزایش یافته است.
آمارهای سازمان ملل متحد نشان می‌دهد که در چهار دهه گذشته، عراق مقصد بیشترین تعداد پناهجویان ایرانی بوده است. در این مدت در مجموع ۷۷۹ هزار ایرانی در عراق یا درخواست پناهندگی داده‌اند، یا در این کشور پناهنده شده یا وضعیتی مشابه آن دریافت کرده‌اند. ممکن است بسیاری از این پناهجویان بعد از عراق به مقصد دیگری رفته باشند، آماری از این حرکت در دست نیست. دو موج بزرگ پناهجویانی ایرانی در عراق یک بار در جریان جنگ دو کشور و یکبار هم بعد از خودمختاری کردستان عراق در سال ۱۹۹۱ رخ داده و بعد از آن هرسال به طور متوسط بین ۱۱ تا ۱۳ هزار ایرانی به عراق پناه برده‌اند.
 
آلمان، آمریکا، سوئد و بریتانیا دیگر مقصد‌های عمده پناهجویان ایرانی بوده است در مجموع طی چهار دهه اخیر، ۹۰ درصد پناهجویان ایرانی در ۱۱ کشور جهان تقاضای پناهندگی داده‌اند یا به آنها پناهندگی (یا وضعیت‌های مشابه آن) اعطا شده است.
حدود ۹۰ درصد پناهجویان ایرانی به ۱۲ کشور جهان پناهنده شده‌اند
بعد از عراق که مقصد گروه‌های بزرگی از مهاجران در طول جنگ دو کشور و بعد از خودمختاری کردستان بوده، آلمان،‌ آمریکا، سوئد و بریتانیا مقصد‌های اصلی پناهجویان ایرانی بوده‌اند
در یک دهه اخیر، شمار پناهجویان ایرانی، تا حد بی‌سابقه‌ای بالا رفته است. داده‌های سازمان ملل متحد نشان می‌دهد که آلمان، ترکیه و بریتانیا سه کشوری هستند که بالاترین تعداد پناهجویان ایرانی را ثبت کرده‌اند. ترکیه که در سال‌های اخیر به بزرگترین پناهگاه برای پناهجویان منطقه تبدیل شده، در سال ۱۳۹۷ میزبان حدود ۴۰ هزار ایرانی بوده است. ایرانی‌ها معمولا در ترکیه درخواست پناهندگی خود را در دفتر سازمان ملل ثبت می‌کنند و براساس تصمیم سازمان ملل به کشورهای دیگر منتقل می‌شوند.
 
پناهجویان بعد از آنکه مدتی را - مطابق قوانین کشور میزبان - به عنوان پناهنده زندگی می‌کنند، معمولا به عنوان شهروند آن کشور پذیرفته می‌شوند.
کشورهایی که در یک دهه اخیر مقصدهای اصلی پناهنده‌های ایرانی بوده‌اند
در یک دهه اخیر شمار پناهنده‌ یا پناهجویان ایرانی در آلمان، ترکیه و بریتانیا به شکل قابل توجهی افزایش یافته است
در سال ۲۰۱۸ میلادی، در جهان ۲۰ میلیون نفر پناهنده و ۳ میلیون و ۵۰۳ هزار پناهجو بوده‌اند. این تعداد پناهجو یا پناهنده بالاترین‌ آمار ثبت شده در جهان است. همچنین ۴۱ میلیون نفر هم به دلیل شرایط اجتماعی، سیاسی یا جنگ از خانه خود رانده شده‌اند.