تصاویری از کافه داونتیسم در تهران؛ پذیرایی متفاوت با میزبان‌های متفاوت

تهران از اردیبهشت ۹۷ کافه‌ای با کارکنان خاص دارد. کارکنانی که تفاوت‌‌های ظاهری و ذهنی‌شان به معنای ناتوانی‌ نیست. آنها به مشتریان سرویس می‌دهند، ساز می‌نوازند و مهربانی می‌پراکنند. پای صحبت آیلین آگاهی موسس کافه.
یک کافه تریای خاص با کارکنانی متفاوت، شیرین و دوست داشتنی. اینجا دختران و پسرانی با سندروم داون یا اوتیسم از مشتریان پذیرایی می‌کنند. آیلین آگاهی، مدیر و موسس "کافه داونتیسم" که ۱۸ سال معلم موسیقی کودکان داون بوده می‌گوید از سال ۸۵ کنسرت‌ می‌دادیم اما بچه‌ها پس از هر اجرا غمگین بودند که مبادا تتها گذاشته شوند. خواستم کاری کنم که آنها در جامعه باشند و از نظرها دور نمانند.
کارکنان کافه داونتیسم ساعتی ۵هزار تومان دستمزد می‌گیرند. یک باریستای حرفه‌ای به آنها آموزش می‌دهد که چگونه قهوه و اسپرسو درست کنند. موسس کافه می‌گوید آنها بیمه حوادث شده‌اند و بیمه تامین اجتماعی و بیمه عمرشان نیز در دست اقدام است.
نام کافه ترکیبی است از دو کلمه "داون" و "اوتیسم". تعداد کارکنان کافه ثابت نیست. در میان ۴۰ نفری که هم اینک مشغول کارند سن بیشترشان بین ۲۰ تا ۳۰ سال است. کوچکترین‌شان ۱۸ سال و بزرگترین‌شان ۴۳ سال دارد. هر کس به کاری مشغول است که می‌تواند یا می‌خواهد. 
کارها در کافه داونتیسم تقسیم شده‌اند. تعدادی مسئولیت خوشامدگویی را بر عهده دارند. چند نفرشان میزها را مرتب و جمع می‌کنند. بعضی مسئول آب میوه و نوشیدنی‌های گرم و سرد هستند. سه چهار نفر هم در آشپزخانه به شستشوی ظرف‌ها کمک می‌کنند. 
اینجا در عین حال مکانی است برای اجرای کنسرت در پایان هر ماه و دیده شدن بچه‌ها: «ما پنج دختر دوازده ساله داون داریم که پیانیست هستند و به صورت افتخاری، هر شب جمعه یا جمعه‌ها برای مشتریان کافه ساز می‌زنند. خانواده‌هایشان دوست دارند که آنها بیایند و با مردم در تماس باشند.»
رفتار مشتری‌ها خوب و در عین حال محتاطانه است: «کسانی که نمی‌دانند چه رفتاری باید داشته باشند اول به ما رجوع می‌کنند. مثلا می‌پرسند می‌توانیم با آنها عکس بگیریم یا کنارشان بنشینیم. می‌بینند که بچه‌ها در مقابل سفارش‌های پیچیده گیج می‌شوند. برای همین از ما می‌پرسند آیا می‌توانیم موقع سفارش دادن بگوییم کاکائو غلیظ نباشد؟»
بیشتر کارکنان کافه داونتیسم مهارت بالایی در موسیقی دارند و ‌ده‌ها کنسرت در سطح حرفه‌ای داده‌اند: «آنها نوازنده‌هایی قوی در اجرای قطعات کلاسیک ایرانی، جاز و بلوز هستند اما لازم است در حوزه دیگری هم کار کنند و در جامعه باشند چون هر روز نمی‌توان کنسرت داد.»
تعداد همکاران کافه در ۱۰ ماه گذشته به خاطر ویژگی‌های آنها در نوسان بوده است. افرادی که اوتیسم دارند، اغلب به هیاهو و ازدحام حساس هستند: «وقتی مشتری زیاد باشد، همکار اوتیست اذیت می‌شود و شاید فردا سر کار نیاید چون مدتی وقت لازم دارد تا آرامش پیدا کند.» 
کودکان سندروم داون، توانایی انجام کارها را دارند اما با سرعت و با شیوه خودشان. کافی است به جای نادیده گرفتن‌شان، به آنها شانس ابراز وجود داده شود. آنها کمی کند اما بسیار مستعد هستند: «اگر با حوصله کاری را یاد بگیرند، از خیلی‌های دیگر جلو می‌زنند.»
عقب افتادن قسط وام‌ها، چند بار موسس کافه را به صرافت تعطیل کردن آن انداخت اما بچه‌ها به او انگیزه دادند که ادامه دهد: «آنها فوق‌العاده خوشحالند و روحیه‌شان از این رو به آن رو شده است. خیلی از آنها هفت روز هفته می‌آیند. می‌گویم امروز شیفت شما نیست جواب می‌دهند می‌دانیم ولی آمدیم. یکی عصر شیفت دارد صبح می‌آید و می‌گوید زودتر آمدم اینجا باشم کاری بود انجام دهم.»
 کافه اینک از ونک به چیتگر تغییر مکان داده است. کرایه‌اش دو برابر قبلی است ولی حامی مالی ندارند: «تا بحال سود نداشتیم و مدام کم می‌آوریم. اینجا هیچ تجهیزاتی نداشت. با کمک بانک ملت سقف و دیوارها را درست کردیم و یک بار گذاشتیم. از بهزیستی تقاضای کمک کرده‌ایم و اکنون در حال مذاکره هستیم که چه حمایتی می‌توانند از ما بکنند.»
وقتی مدیر کافه اعلام کرد به خاطر مسائل مالی قصد بستن کافه را دارد، با موجی از صفا و مهربانی‌ بچه‌ها روبرو شد: «می‌گفتند تقصیر ما بود؟ ما اذیت‌ات کردیم؟ یکی دو نفرشان گفتند ما توی کارت‌مان پنجاه هزار تومان موجودی داریم، می‌خواهید به شما بدهیم؟ یکی کتابی آورد که بفروشم برای کافه استفاده کنم. این مهربانی‌ها باعث شد من از خورد و خوراکم بزنم و سعی کنم کافه را نگاهدارم.»
اداره این کافه را آیلین آگاهی و همسرش بر عهده دارند. او می‌گوید درآمدش از راه تدریس موسیقی را خرج مخارج کافه می‌کند و تا کنون هیچ سودی نبرده است: «هر وقت در رسانه‌ها خبری از ما باشد، مشتری‌ها زیاد می‌شوند و دوباره کافه خلوت می‌شود. ما نیاز به حمایت داریم تا این بچه‌ها در جامعه باشند و احساس کنند که مفید هستند.»