اعتیاد در ایران؛ زنانی که می‌میرند در یک دهه دو برابر شدند

در ایران تعداد زنانی که براثر مصرف مواد مخدر می‌میرند در ۱۰ سال خیر حدود دو برابر شده است
 
پزشکی قانونی ایران گزارش داده که در سال گذشته بیش از ۳۵۰ زن بر اثر مصرف مواد مخدر مرده‌اند. این آمار در سال ۱۳۸۶ (یک دهه پیش) ۱۶۰ مورد یا تقریبا نصف تعداد امسال بود.
 
شمار زنانی که دراثر مصرف مواد جان داده‌اند در سال‌های اخیر روندی صعودی داشته است. درحالی که در سال ۱۳۷۹، تنها کمتر از یک درصد این قربانیان زنان بودند، پارسال این سهم به حدود ١٢ درصد رسید. نمودار زیر که براساس آمارهای پزشکی قانونی ایران تهیه شده این روند را نشان می‌دهد.

مرگ براثر مصرف مواد مخدر در ایران
در ده سال اخیر، حدود ۴۰ هزار نفر براثر مصرف مواد مخدر جان داده‌اند. همانطور که در نمودار زیر مشخص است، تعداد مرگ و میرها در اواسط دهه ۱۳۸۰ در اوج بوده و بعد از آن رو به کاهش است. اما آمارهای نشان می‌دهد که سال به سال شمار زنانی که براثر مصرف مواد مخدر جانشان را از دست می‌دهند بالاتر می‌رود. به عبارت دقیق‌تر، تعداد زنان قربانی در حالی در ده سال اخیر حدود دو برابر شده است که در مجموع آمار مرگ و میر بر اثر مواد مخدر کمتر شده و حدود ۳۶ درصد (یا ۱۷۰۰ مورد) کاهش یافته است.
منظور از مواد مخدر، هم مخدرهای سنتی مانند تریاک و هم مواد شیمیایی اعتیادآور است. از میان مواد شیمیایی هم به گفته سازمان مبارزه با مواد مخدر ایران، شیشه (مت‌آمفتامین یا کریستال) از سال ۱۳۸۷ تبدیل به یکی از پر مصرف‌ترین مواد شده است.
 
موارد مرگ بر اساس توضیح پزشکی قانونی، شامل مرگ براثر مصرف بیش از حد و همچنین مرگ براثر عواقب مصرف طولانی مواد مخدر است.
وضعیت ایران در منطقه بر اساس اطلاعات دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد، ایران در میان همسایگانش بالاترین مرگ و میر ناشی از مصرف مواد مخدر را دارد.
 
این دفتر برای مقایسه وضعیت مرگ براثر اعتیاد در کشورهای مختلف جهان، تعداد مرگ در هر یک میلیون نفر را در جمعیت ۱۵ تا ۶۴ سال در نظر می‌گیرد. این عدد برای ایران ۵۳ نفر به ازای هر یک میلیون نفر است.
 
ایران از این نظر جزو بیست کشور اول جهان است که بالاترین آمار مرگ براثر مصرف مواد مخدر را دارند.
 
نقشه زیر وضعیت ایران را نشان می‌دهد. با این توضیح که در این سالنامه اطلاعاتی در مورد پاکستان و عربستان سعودی وجود ندارد. این اطلاعات بر اساس آمار ارائه شده از طرف دولت‌ها در سال ۲۰۱۵ تنظیم شده است.
همانطور که در تصویر بالا مشخص است، باوجود آنکه افغانستان بزرگترین تولید کننده مواد مخدر جهان است اما آمار مرگ براثر مصرف مواد در این کشور، به نسبت همسایگانش پایین است.
 
در گزارش دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد هم آمده است که اتکا به اطلاعاتی که دولت‌ها ارائه می‌کنند ممکن است در مواردی گمراه کننده باشد چون تعریف مرگ براثر مصرف مواد مخدر در کشورهای مختلف فرق می‌کند. در مورد افغانستان آماری که دولت اعلام می‌کند در سال‌های اخیر در حال کاهش بوده است اما در سال ۲۰۰۸ میلادی این عدد بیش از ۳۳ نفر در هر یک میلیون جمعیت ۱۶ تا ۶۴ سال بود.
تصویر جهانی؛ آمریکا بیشترین مرگ و میر
براساس برآورد دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد، در جهان سالانه دست‌کم ۱۹۰ هزار نفر در ارتباط با مصرف مواد مخدر می‌میرند. برآورد سازمان ملل این است که بیشتر مرگ و میرها براثر مصرف مشتقات تریاک است که در میان آنها هروئین خطرناک‌ترین محسوب می‌شود.
 
کشورهای توسعه یافته آمریکای شمالی و شمال اروپا بیشترین آمار مرگ براثر مصرف مواد مخدر را دارند و در این میان آمریکا بالاترین است.
در سال ۲۰۱۵ میلادی بیش از ۵۲ هزار نفر در آمریکا به این دلیل مرده‌اند؛ یعنی ۲۴۶ نفر در هر یک میلیون نفر و حدود چهار برابر ایران.
 
البته اگر کشورها را فارغ از جمعیت، به ترتیب شمار کسانی که براثر مصرف مواد مخدر مرده‌اند، بچینیم، ایران بعد از آمریکا، روسیه و اکراین در ردیف سوم جهان قرار می‌گیرد، بالاتر از بریتانیا، کانادا و ویتنام.
 
سازمان ملل برآورد می‌کند که حدود ۵ درصد جمعیت ۱۵ تا ۶۴ سال جهان، در سال ۲۰۱۵ میلادی دست‌کم یکبار از مواد مخدر استفاده کرده‌اند که معادل ۱۵۸ تا ۳۵۱ میلیون نفر است. با این حال تعداد کسانی که مواد مخدر مصرف می‌کنند در پنج سال اخیر تقریبا ثابت مانده است.