شواهد ژنتیکی تازه برای تایید فرضیه مادربزرگ

یک قاعده طبیعی در بین مهره‌داران این است که جانورانی که توانایی تولید مثلی‌شان را از دست می‌دهند قادر به ادامه حیات نیستند. انسان یک استثناء بر این قاعده محسوب می‌شود و به همین دلیل در جوامع انسانی می‌توانید مادربزرگ‌های فراوانی را ببینید که در قید حیات هستند اما توانایی باروری ندارند. حالا نتایج یک مطالعه جدید در زمینه زیست‌شناسی تکاملی یافته‌هایی ژنتیکی ارائه داده که "فرضیه مادربزرگ" را تایید می‌کند.

"فرضیه مادربزرگ" در سال 1985 توسط هرمان و تالبرت پژوهشگران دانشگاه ایالتی نیویورک ارائه شد و در آن استدلال شده بود که کاهش باروری در مقابل طول عمر زنان در انسان برخلاف انواع دیگر جانوران یک مزیت تکاملی‌ست. اساس این مزیت تکاملی در این است که مادربزرگ‌ها می‌توانند به زنان جوان برای رشد نوزادان‌شان کمک کنند و در نتیجه زنانی که در سنین باروری هستند قادرند فرزندان بیشتری داشته باشند. از جنبه طبیعی چنین مزیتی در سایر گونه‌های جانوری وجود ندارد.

پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا با بررسی کارکرد ژن CD33 این فرضیه را تایید کرده‌اند. آن‌ها در گزارش خود که در نشریه پیگیری‌های آکادمی ملی علوم (PNAS) منتشر شده می‌گویند یکی از موضوعات کلیدی در "فرضیه مادربزرگ" موضوع سلامت مغزی زنان مسن است. اگر زنان مسن دچار بیماری‌هایی نظیر آلزایمر باشند امکان همیاری آن‌ها با زنان جوان‌تر وجود نخواهد داشت و در نتیجه مزیت تکاملی فرضیه مادربزرگ از دست خواهد رفت.

پیش از این پژوهشگران دانشگاه هاروارد در گزارشی نشان داده بودند که ژن CD33 پاسخ بدن به التهاب ناشی از جراحت و عفونت را تنظیم می‌کند. اکنون پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا می‌گویند این ژن کارکرد دوگانه دارد؛ از یک طرف به بدن کمک می‌کند تا در مقابل بیماری‌های خودایمن مقاوم باقی بماند، و از طرف دیگر مانع تشکیل توده‌های پروتئینی در مغز می‌شود. تشکیل توده‌های پروتئینی در مغز عامل ابتلا افراد به بیماری آلزایمر است. این دوگانگی ژنتیکی مربوط به دگره یا آلل‌های ژن CD33ست.

هر ژن می‌تواند از نظر کارکردی انواع متفاوتی داشته باشد. هر کارکرد متفاوت یک ژن تحت کنترل یک دگره یا آلل (Allele) آن ژن است.  

گزارش پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا نشان می‌دهد یکی از آلل‌های ژن CD33 که به آن آلل محافظتی می‌گویند مانع بروز آلزایمر می‌شود. این دگره یا آلل در انسان وجود دارد ولی در میمون‌ها، شامپانزه‌ها و بابون‌ها که نزدیک‌ترین خویشاوندان تکاملی انسان هستند وجود ندارد. با اینحال این آلل محافظتی در همه انسان‌ها فعال نیست و در نتیجه آلزایمر در بسیاری از انسان‌ها رخ می‌دهد. اما وجود این آلل نشانه‌ای‌ست برای سلامت حافظه.

پژوهشگران در مطالعه جدید نشان داده‌اند که با بررسی اطلاعات موجود در طرح "ژنوم 1000" که نقشه ژنتیکی انسان را ترسیم می‌کند مشخص شده ژن CD33 بطور انحصاری در خزانه ژنتیکی افراد یک ناحیه جغرافیایی قرار ندارد و وجود آن را می‌توان در ساکنان تمام قاره‌ها تایید کرد. بنابراین هر جا زنان واجد آلل محافظتی باشند حافظه آن‌ها در مقابل آلزایمر در امان می‌ماند و این زنان در دوران پس از باروری می‌توانند به کمک نسل بعدی خود بیایند و امکان بارداری زنان جوان‌تر را فراهم کنند. توانایی تولید نسل بعدی در موجودات زنده یک مزیت تکاملی محسوب می‌شود.     

در دو دهه اخیر پژوهش‌های مختلف درباره مزیت تکاملی "فرضیه مادربزرگ" صورت گرفته که از جمله می‌توان به مطالعه قبایل هزدا (Hazda) در تانزانیا اشاره کرد. در این قبایل وقتی مادربزرگ در خانه یک خانواده زندگی می‌کند به دلیل نیروی کمکی مادربزرگ در نگهداری از بچه‌ها تعداد فرزندان آن خانواده بیشتر است.       

پژوهشگران می‌گویند یافته آن‌ها در مورد آلل محافظتی ژن CD33 نه تنها تایید جدیدی‌ست برای "فرضیه مادربزرگ" بلکه می‌تواند زمینه ساخت داروهایی را فراهم کند که با مصرف آن‌ها توده پروتئینی در مغز شکل نمی‌گیرد و در نتیجه آلزایمر رخ نمی‌دهد.