پرسش پایان دوره احمدی‌نژاد: صدها میلیارد دلار درآمد نفتی کجا رفت؟

ایران با انبوه درآمدهای ارزی خود از محل نفت چه می‌کند؟ گفت‌وگوی اقتصادی امروز رادیو فردا به همین موضوع می‌پردازد.
 

رادیو فردا: اصغر ابراهیمی اصل، معاون وزیر نفت جمهوری اسلامی، روز دوشنبه حجم درآمدهای ارزی ایران از محل نفت را در هشت سال گذشته، ۷۰۰ میلیارد دلار ارزیابی کرده و گفته است که این رقم معادل ۷۰ درصد در آمد نفتی ایران در ۱۰۳ سال گذشته بوده است. آیا دیگر منابع کارشناسی ایرانی و خارجی این ارزیابی را قبول دارند؟
 
 فریدون خاوند: اگر فقط ارزش اسمی دلار را در نظر بگیریم کل درآمد نفتی ایران از اول پیدایش صنعت نفت تا کنون حدود هزار و ۱۷۰ میلیارد دلار بوده است که ۱۳۲ میلیارد آن پیش از انقلاب اسلامی به دست آمده و مابقی، یعنی معادل ۱۰۳۸ میلیارد دلار آن بعد از انقلاب به دست آمده است.
 
از کل درآمد بعد از انقلاب هم حدود ۶۰ درصد نصیب دولت های نهم و دهم شده است. به بیان دیگر محمود احمدی نژاد نزدیک به ۶۰۰ میلیارد دلار از محل نفت درآمد داشته است، نزدیک به سه برابر محمد خاتمی.
 
ولی اصولا مقایسه درآمدهای اسمی دلار از لحاظ علمی نادرست است چون که دلار ۶۰ سال پیش از لحاظ قدرت خرید با دلار ۲۰ سال پیش یا دلار امروز قابل مقایسه نیست. با این همه تردید نیست که آقای احمدی نژاد طی نزدیک به هشت سال زمامداری‌اش از بهترین دوران رونق بازار نفت برخوردار شده است ، همان طور که عرض کردم با حدود ۶۰۰ میلیارد دلار درآمد ارزی از محل فروش نفت خام.
 
این پرسش مطرح می‌شود که دسترسی آقای احمدی نژاد به یک چنین حجمی از درآمد ارزی چه تاثیری بر اقتصاد ایران در طول زمامداری ایشان داشته است؟
 
با وجود این رونق ارزی، ایران از سال ۱۳۸۷ تا امروز طولانی‌ترین دوره رکود بعد از جنگ عراق را تجربه کرده است.
 
در سال ۱۳۹۰ خورشیدی رقم درآمد سالانه نفتی ایران رکوردی را در حدود ۱۲۰ میلیارد دلار به ثبت رساند. ولی بر پایه اکثر ارزیابی‌های کارشناسی داخلی و بین‌المللی، از مرکز پژوهش‌های مجلس گرفته تا صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی، رشد اقتصادی ایران در محدوده صفر درصد و حتی زیر صفر همراه با پیامدهای آن به خصوص بیکاری قرار گرفته است.
 
چرا این طور بوده است؟ چرا این حجم انبوه درآمدهای ارزی حاصل از فروش نفت نتوانسته است به اقتصاد ایران جان ببخشد؟
 
به این دلیل ساده که دلارهای نفتی در خدمت سیاست‌های نادرست به کار گرفته می‌شوند.
 این دلارها برای دولت توهم ثروت را به وجود آورده است. مثل همیشه صاحبان قدرت را قانع کرده است که با این نعمت بادآورده همه کاری می‌شود کرد. نتیجه این که دولت پروارتر شده، واردات اوج گرفت و فساد بیشتری رواج پیدا کرد و در مقابل؛ تولید کنندگان و کارآفرینان واقعی بیش از پیش به حاشیه رانده شدند و در این میان فقط یک پرسش باقی ماند و آن اینکه صدها میلیارد دلار درآمد نفتی کجا رفت؟