مثلث رابطه ایران- آمریکا و روسیه

مثلث رابطه ایران- آمریکا و روسیه

در مثلث رابطه روسیه ایران و آمریکا هرگونه تغییر در رابطه روسیه با یکی از این دو کشور بردیگری تاثیر خواهد گذاشت و روسیه بنا به اقتضای منافع خود از آمریکا و ایران بصورت وسیله ای برای گرفتن امتیاز استفاده می کند . واین منافع چند بعدی است و زمینه های انرژی ،اقتصادی و منطقه ای را دربر می گیرد.

مهرزاد بروجردی استاد علوم سیاسی در دانشگاه سیراکیوس آمریکا می گوید که روسیه برای ایجاد ثبات در منطقه قفقاز و آسیای میانه بواسطه نفوذی که ایران در این مناطق دارد از این کشور استفاده میکند و می افزاید:"برای مثال در مورد مناقشه روسیه با نیروهای چچن ایران برخلاف ادعای خود در مورد پیوند های اسلامی جانب روسیه را گرفت و روسیه بواسطه اهمیت معاملات اقتصادی خود با ایران از این کشورخواستار نادیده گرفتن پیوند های خود باگروه های اسلامی منطقه است .در هرحال ایران هم به بواسطه تحریم هایی که طی سی سال گذشته با آن روبرو بوده وعدم دسترسی این کشور به بازارهای جهانی برای تامین فناوری هسته ای ،اسلحه و هواپیما و دیگر کالاهای مورد نیاز خود به روسیه وابسته است ."

گذشته از این نیازها، ایران در رویارویی با غرب و قطعنامه های شورای امنیت سازمان ملل متحد توانسته از طریق روسیه ازتشدید تحریم ها یا تاخیر و تعدیل در آنها استفاده کند. به باور بسیاری از تحلیل گران روسیه در این زمینه تاکنون نقش خود را به خوبی ایفا کرده است؛ به این ترتیب که به غرب نشان می دهد که می تواند در مذاکرات هسته ای نقش میانجی را بین غرب و ایران بعهده بگیرد .

آقای بروجردی می گوید که درعین حال روسیه از حق وتوی خود بعنوان یک وسیله چانه زنی برای گرفتن امتیاز از آمریکا نظیر تصمیم اوباما به تعلیق استقرار سپر موشکی آمریکا در اروپای شرقی هم استفاده کرده است .

اما روسیه به محدودیت های خود در زمینه برنامه هسته ای ایران واقف است. پس از اعلام وجود تاسیسات غنی سازی در نزدیکی قم رئیس جمهور روسیه ضمن سخنانی ساخت این تاسیسات را مغایر با جو اعتماد سازی خواند و از ایران خواست تا هرچه زودتر در زمینه اثبات صلح آمیز بودن برنامه هسته ای خود اقدام کند . هم چنین پاسخ ندادن ایران به طرح جامعه بین الملی روسیه را بیش از پیش تحت فشار قرار داده است . و شاید هشدار رئیس جمهور روسیه به ایران بهمین دلیل بوده است . اما آیا تمام این عوامل سبب تغییر در موضع روسیه شده است ؟

رضا تقی زاده کارشناس حوزه انرژی مقیم اسکاتلند در پاسخ به این سوال می گوید که بی تردید تغییری در موضع روسیه در قبال برنامه هسته ای ایران روی داده است که از ماه سپتامبر و برگزاری کنفرانس گروه بیست محسوس تر بوده است و ادامه می دهد که تعلیق ایجاد سپر موشکی در لهستان و جمهوری چک از جانب رئیس جمهور آمریکا نقطه آغاز خوبی برای توسعه همکاریهای روسیه و آمریکا بوده است.

او می افزاید: "برای روسیه رابطه با آمریکا حائز اهمیت بیشتری از ایران است . آمریکا شریک تجاری بزرگتری از ایران است و روسیه برای حضور در صحنه جهانی به ارتباط بیشتر با آمریکا نیاز دارد."

به نظر آقای تقی زاده منبع سرشار گاز ایران هم می تواند بصورت عامل تعیین کننده ای در رابطه دو کشور باشد زیرا ایران دارای بزرگترین منبع گاز بعد از روسیه است. و روسیه مایل به داشتن رقیب برای بازارپرسود خود در اروپا نیست.

آقای تقی زاده در این مورد چنین اضافه می کند: "در طول پنج سال گذشته روسیه مترصد بوده است که از صدور گاز ایران به اروپا و تبدیل شدن این کشوربه یک شریک انرژی اروپا خودداری بکند و در مرحله اول تلاش می کرد که اگر قرار به صدور گازایران باشد این صادرات بیشتر از طریق شرق و آسیا صورت بگیرد ولی حال با معوق ماندن صدور گاز به هند و حتی پاکستان و افزایش احتمال صدورگاز ایران از طریق ترکیه به اروپا ظرف پنج سال آینده روسیه برای حفظ بازارهای خود در اروپا حتی به ابزار سیاسی هم متوسل می شود "

آقای بروجردی استاد علوم سیاسی در دانشگاه سیراکیوس آمریکا، با طرح نقطه نظری مشابه معتقد است که انزوای جهانی ایران از نظر انحصار بازار انرژی به نفع روسیه است و از آن گذشته روسیه ازبابت ایران نگرانی ندارد شاید به این دلیل که از موقعیت ایران چه درزمینه برنامه هسته ای و چه تسلیحات نظامی اطلاع دقیقتری از غرب دارد چون بسیاری از آنها را خود به ایران به فروش رسانده است و سپس می افزاید : "در روابط بین المل هیچ کشوری دوست یا دشمن دائم نیست . و همه چیز می تواند متحول شود و مقامات ایران نباید روی حمایت چین وروسیه زیاد حساب کنند . زیرا مقامات روسیه حاضر نخواهند بود که به هیچ وجه منافع خودرا به خاطر ایران به خطر بیاندازند و براحتی می توانند ایران را وجه المصالحه قراردهند."

تحلیل گران مسائل منطقه بر این باورند که با تمام نشانه هایی که از نزدیک تر شدن موضع روسیه به غرب به چشم می خورد تا زمان پاسخ ایران به طرح غنی سازی اورانیوم نمی توان در مورد تغییر در سیاست روسیه اظهار نظر قطعی کرد.