تصرف خارک و سناریوی حمله به شاهرگ نفتی ایران؛ از گزینه پرریسک ترامپ و هشدارهای تهران چه میدانیم؟
+5
رأی دهید
-3
یورونیوز: با وجود اعلام «پیروزی» ترامپ در جنگ با ایران، آمریکا در حال اعزام کشتیهای جنگی آبی-خاکی، شناورهای نیروپیادهکن (لندینگ کرفت) و هزاران تفنگدار و ملوان به منطقه است.استقرار نیروهای آمریکایی باعث پدید آمدن گمانهزنیهایی مبنی بر قصد آمریکا برای تصرف جزیره مرجانی خارک در خارج از ساحل ایران شده است. این جزیره شاهرگ اقتصادی تهران است و نزدیک به ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران را به عهده دارد.
حتی اگر آمریکا بتواند جزیره کوچک اما استراتژیک خارک را تصرف کند، کارشناسان شک دارند که این اقدام بتواند اهرم کافی برای وادار کردن ایران به بازگشایی تنگه هرمز در بحبوحه بحران جهانی انرژی ایجاد کند.
جزیره خارک چیست؟
جزیره خارک، کمربندی ۸ کیلومتری در نزدیکی سواحل ایران است که مقامهای آمریکایی آن را «مرکز تمام تأمین نفت ایران» توصیف کردهاند.
اسکلههای دراز و طویل این جزیره وارد آبهایی میشوند که عمق کافی برای پذیرش سوپرنفتکشها را دارند و همین موضوع خارک را به یکی از نقاط کلیدی توزیع نفت ایران تبدیل کرده است.
خارک سالهاست که نقش مهمی در اقتصاد ایران دارد؛ کما اینکه در یکی از اسناد محرمانه سازمان جاسوسی سیا از سال ۱۹۸۴ میلادی که اکنون آنلاین شده، تصریح میکند که این تأسیسات «حیاتیترین بخش سیستم نفتی ایران هستند و ادامه فعالیت آنها برای رفاه اقتصادی ایران ضروری است.»
مسیرهای صادرات جایگزینی که بتوانند تنگه هرمز را دور بزنند وجود دارند، اما سازمان بینالمللی تاکید میکند این مسیرها محدودند و تاکنون در مقیاس وسیع بهطور جدی آزمایش نشدهاند.
بهعنوان نمونه، ایران در سال ۲۰۲۱ پایانه نفتی جاسک را راهاندازی کرد تا نفت خام بتواند به جاسک در خلیج عمان، درست شرق تنگه هرمز، منتقل شود؛ با این حال، سازمان بینالمللی انرژی اعلام کرده این پایانه هنوز گزینهای عملی و قابل اعتماد برای صادرات نفت ایران به شمار نمیرود.
ظرفیت ذخیرهسازی نفت در جزیره خارک تقریبا ۳۰ میلیون بشکه است و به گفته شرکت تحلیل بازار کپلر، هماکنون حدود ۱۸ میلیون بشکه نفت خام در این جزیره ذخیره شده است.
یایر لاپید، رهبر اپوزیسیون اسرائیل، اوایل این ماه گفت که نابود کردن این پایانه نفتی «اقتصاد ایران را فلج و رژیم را سرنگون خواهد کرد.» او اعلام کرد که اسرائیل «باید تمام میدانهای نفتی و صنایع انرژی ایران در جزیره خارک را نابود کند.»
خطرات یک حمله زمینی آمریکا چقدر است؟
دو «یگان ویژه اعزام تفنگداران دریایی» (MEU) که در پیاده سازی و فرود سریع نیرو، حملات غافلگیرانه و عملیات تهاجمی از روی کشتیهای جنگی مهارت دارند، اخیرا به منطقه خاورمیانه اعزام شدهاند.
در صحنههایی که از مانورهای پیشین این یگانها در دسترس است، صحنههایی از بالگردهای تهاجمی در آسمان، نیروهای مستقر روی ساحل و کشتیهای بزرگ تهاجمی در آب دیده میشود.
مز استاوریدیس، یکی از فرماندهان ارشد پیشین ناتو، روز سهشنبه در مقالهای در بلومبرگ تاکید کرد که کشتیهای این یگانها «توان رزمی قابلتوجهی دارند.»
اما او هشدار داد که قبل از هر عملیات زمینی، آنها باید از تنگه هرمز و بخش شمالی خلیج فارس عبور کنند و با پهپادهای ایرانی، موشکهای بالستیک و مینهای موجود در مسیر مقابله کنند.
وی در توضیح نوشت: «پس از رسیدن به موقعیت مقابل جزیره خارک، نیروهای تفنگداران دریایی باید برتری کامل هوایی و دریایی در حداقل شعاع ۱۶۰ کیلومتری اطراف جزیره را حفظ کنند.»
یکی از خطرات مهم این است که ایران ممکن است به این کشتیهای آبی-خاکی حمله کند. نگرانی دیگر سرنوشت جمعیت این جزیره است که تعداد آنها چند هزار نفر و تقریبا همه کارگران نفت هستند که نیاز به «کنترل» یا تخلیه دارند.
استاوریدیس همچنین درباره میزان نفوذ و اهرم راهبردی احتمالی چنین عملیاتی برای واشنگتن ابراز تردید کرد و نوشت: «اگر هدف این باشد که بعدا با تهران برای بازگشایی تنگه هرمز مذاکره شود، مشخص نیست که رهبران باقیمانده رژیم ایران بخاطر از دست دادن جزیره خارک دچار واهمه شوند.»
او اضافه کرد: رهبران ایران «ممکن است در پذیرش هر گونه امتیازدهی در قبال جزیره خارک تردید کنند.»
در کنار تلفات احتمالی آمریکا، ریچارد هاس، رئیس پیشین اندیشکده شورای روابط خارجی نیز هفته گذشته گفت که هر مأموریتی در خارک احتمالا «ذخایر موشکی آمریکا را بیش از پیش کاهش خواهد داد.»
دلیل دقیق اینکه چرا آمریکا در حال بررسی تصرف جزیره خارک است، روشن نیست، اما آقای هاس گفت این اقدام «احتمالاً توسط بسیاری در داخل و خارج از جهان بهعنوان تلاش آمریکا برای تصرف نفت ایران تلقی خواهد شد.»
آیا ایران برای حمله احتمالی آمریکا آماده است؟
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، روز چهارشنبه اعلام کرد که «دشمنان ایران با حمایت یکی از کشورهای منطقه» در حال برنامهریزی برای اشغال یکی از جزایر ایران هستند ولی نامی از آن جزیره نبرد.
«تمام تحرکات دشمن تحت نظارت کامل نیروهای مسلح ما قرار دارد. اگر از خط قرمز عبور کنند، تمام زیرساختهای حیاتی آن کشور منطقه بدون هیچ محدودیتی هدف حملات بیامان قرار خواهند گرفت»، قالیباف روز چهارشنبه در شبکه ایکس منتشر کرد.
آقای قالیباف چهارشنبه در شبکه ایکس نوشت: «تمام تحرکات دشمن تحت اشراف نیروهای مسلح ماست. اگر قدم از قدم بردارند، تمام زیرساختهای حیاتی آن کشور منطقهای بدون محدودیت، هدف حملات بیامان قرار خواهد گرفت.»
او در همان روز اعلام کرده بود که «ما بهطور دقیق تمام تحرکات آمریکا در منطقه، بهویژه اعزام و استقرار نیروهای آنها را زیر نظر داریم.»
منابع مطلع از گزارشهای اطلاعاتی آمریکا میگویند ایران در هفتههای اخیر برای مقابله با یک عملیات احتمالی آمریکا برای تصرف جزیره خارک، تلهگذاری کرده و نیروهای نظامی و سامانههای دفاع هوایی بیشتری را به این جزیره منتقل کرده است.
منابع آگاه میگویند جزیره خارک هماکنون هم دارای پدافند چندلایه است و در هفتههای اخیر ایران، سیستمهای موشکی هدایتشونده سطح به هوای دوش پرتاب (ساپه همراه) را به جزیره منتقل کرده است.
منابع گفتند ایران همچنین تلهگذاری کرده و مینهای ضد نفر و ضد زره در اطراف جزیره، از جمله در خط ساحلی، قرار داده است.
آیا آمریکا پیشتر به این جزیره حمله کرده است؟
بله. اوایل ماه جاری میلادی، ترامپ گفت که آمریکا «همه اهداف نظامی» روی جزیره را بمباران کرده و تهدید کرد در صورت ادامه مسدود کردن عبور کشتیها از تنگه هرمز، زیرساختهای نفتی آن را نیز هدف قرار خواهد داد
ویدئویی که در شبکه اجتماعی تروثسوشال منتشر شد، نشان میدهد که آمریکا به تاسیسات فرودگاهی جزیره خارک حمله کرده و در فیلم، انفجارهای مهیب و ستونهای دود سیاه به وضوح دیده میشود.
ترامپ در همان روز اظهار داشت که جزیره خارک «اولویت اصلی نیست، اما یکی از مسائل متعدد است و من میتوانم در کسری از ثانیه نظر خود را تغییر دهم.»
اما نکته قابل توجه این است که ترامپ از سال ۱۹۸۸ میلادی، یعنی دههها قبل از رسیدن به قدرت، درباره اشغال و حمله به جزیره خارک صحبت کرده بود.
او در آن سال در مصاحبه به گاردین گفت: «اگر یک گلوله به یکی از نیروها یا کشتیهای ما شلیک شود، من حسابی به جزیره خارک حمله میکنم. وارد میشوم و آن را تصرف میکنم.»
مقامات کاخ سفید معتقدند که تصرف جزیره خارک «بهطور کامل» سپاه را ورشکسته خواهد کرد و ممکن است به پایان سریع جنگ منجر شود.
اما بسیاری در داخل دولت آمریکا نسبت به چنین اقدامی محتاط هستند، بهویژه با توجه به اینکه اجرای آن به تعداد قابل توجهی نیروی زمینی نیاز خواهد داشت.
بازیگران منطقهای چگونه واکنش نشان خواهند داد؟
سیانان به نقل از یک مقام ارشد کشورهای حاشیه خلیج فارس گزارش داد که متحدان خلیج فارس بهطور خصوصی دولت ترامپ را ترغیب میکنند که با اعزام نیروهای زمینی برای اشغال جزیره خارک، جنگ را طولانیتر نکند.
به گفته این مقام، نگرانی اصلی این است که حضور نظامی آمریکا در جزیره خارک به تلفات سنگین منجر شود و در پی آن، ایران به زیرساختهای کشورهای خلیج حمله کند و در نتیجه درگیریها وارد مرحلهای طولانیتر و پیچیدهتر شود.
مقامات ایرانی نیز هشدارهای مشابهی درباره پیامدهای چنین اقدامی مطرح کردهاند.
علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی سپاه پاسداران که اسرائیل مدعی کشته شدن او در روز پنجشنبه شده، پیشتر در نوامبر اعلام کرده بود که جزایر ایران در خلیج فارس «دژهایی مستحکمی» هستند.
آقای تنگسیری گفته بود: «اگر دشمنی خطایی کند، همانجا پاسخ قاطع خواهد گرفت.»