دلارهای نجات‌بخش؛ حزب‌الله چگونه از خاکستر جنگ بلند شد؟

ایران اینترنشنال- روزنامه هاآرتص در گزارشی نوشت که با وجود ضربات سنگینی که در جنگ اخیر به حزب‌الله وارد شده، این گروه توانسته بخشی از توان نظامی خود را بازیابی کند و دوباره به میدان نبرد بازگردد؛ روندی که به گفته کارشناسان تا حد زیادی به منابع مالی گسترده و شبکه‌های اقتصادی این گروه وابسته است.

این گزارش در پی حمله موشکی روز سه‌شنبه حزب‌الله با استفاده از موشک‌های فاتح-۱۱۰ به مناطق مرکزی اسرائیل منتشر شد؛ حمله‌ای که با هدف قرار دادن زیرساخت‌های راهبردی انجام شد و بار دیگر توجه‌ها را به پروژه موشک‌های دقیق حزب‌الله جلب کرد. به نوشته هاآرتص، این پروژه سال‌هاست که یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های امنیتی اسرائیل بوده است.

بر اساس این گزارش، ایران از سال ۲۰۱۳ تلاش کرده بود موشک‌هایی با سامانه هدایت پیشرفته در اختیار حزب‌الله قرار دهد؛ موشک‌هایی که قادر بودند اهداف را با دقتی در حد چند متر مورد اصابت قرار دهند. اسرائیل بخش عمده‌ای از این تلاش‌ها را با حملات هوایی خنثی کرد. در نتیجه، حکومت ایران در سال ۲۰۱۶ راهبرد خود را تغییر داد و تلاش کرد قطعاتی را به لبنان منتقل کند تا موشک‌های معمولی حزب‌الله در داخل لبنان به موشک‌های دقیق تبدیل شوند؛ روندی که اسرائیل طی یک دهه گذشته برای متوقف کردن آن تلاش کرده است.

با وجود این اقدامات، ارتش اسرائیل در آستانه جنگ غزه برآورد کرده بود که در میان بیش از ۱۰۰ هزار موشک و راکت حزب‌الله، صدها موشک دقیق نیز وجود دارد. با آغاز جنگ اخیر میان اسرائیل و حزب‌الله، ارزیابی ارتش اسرائیل نشان می‌داد که اگرچه بخش بزرگی از این موشک‌ها نابود شده یا مورد استفاده قرار گرفته‌اند، اما این گروه همچنان چند ده موشک دقیق در اختیار دارد؛ موضوعی که به گفته تحلیلگران حملات اخیر را ممکن کرده است.

اورنا میزرخی، پژوهشگر ارشد موسسه مطالعات امنیت ملی در دانشگاه تل‌آویو و مشاور پیشین امنیت ملی در شورای امنیت ملی اسرائیل، به هاآرتص گفته است که در جریان جنگ «شمشیرهای آهنین» ارتش اسرائیل بخش بزرگی از این توان را از بین برده است. با این حال او می‌گوید حتی اگر اسرائیل اعلام کرده باشد که ۸۰ درصد توان آتش حزب‌الله نابود شده است، همان ۲۰ درصد باقی‌مانده نیز شامل حدود ۲۰ هزار موشک و راکت و ده‌ها هزار نیروی عملیاتی است که همچنان تهدیدی قابل توجه به شمار می‌رود.

به گفته میزرخی، افزایش حملات حزب‌الله در شرایطی رخ می‌دهد که جمهوری اسلامی ایران با فشارهای شدید روبه‌رو است. او معتقد است با کاهش حملات مستقیم ایران، حجم حملات از لبنان افزایش یافته و این روند احتمالاً هماهنگ است؛ زیرا هرچه حزب‌الله بیشتر احساس کند حامی اصلی‌اش با بحران مواجه شده، تلاش بیشتری برای اقدام نظامی انجام می‌دهد.

گزارش هاآرتص همچنین تاکید می‌کند که حزب‌الله از زمان آتش‌بس اواخر سال ۲۰۲۴ با اسرائیل توانسته بخشی از ساختار نظامی و فرماندهی خود را بازسازی کند. این موضوع به‌ویژه در حملات پهپادی اخیر علیه اسرائیل قابل مشاهده است. به گفته تحلیلگران، پهپادها نسبت به موشک‌ها ارزان‌تر هستند، به‌راحتی جابه‌جا می‌شوند و در بازار نیز دسترسی بیشتری به آن‌ها وجود دارد.

سریت زهاوی، رییس مرکز تحقیقاتی آلما و از مقام‌های پیشین اطلاعات نظامی اسرائیل، به هاآرتص گفته است که حزب‌الله توانسته ساختار فرماندهی میدانی خود را پس از شوک‌های اولیه جنگ بازسازی کند. به گفته او، این گروه حتی بدون افزایش قابل توجه زرادخانه خود توانسته توان عملیاتی‌اش را احیا کند.

این گزارش تاکید می‌کند که عامل اصلی این بازسازی، بهبود وضعیت مالی حزب‌الله بوده است. به گفته وزارت خزانه‌داری آمریکا، حکومت ایران در سال ۲۰۲۵ بیش از یک میلیارد دلار به حزب‌الله کمک مالی کرده است. علاوه بر این، این گروه از درآمدهای ناشی از فعالیت‌های غیرقانونی، قاچاق و کمک‌های مالی لبنانی‌های مقیم خارج نیز بهره می‌برد.

با وجود این منابع مالی، تحلیلگران می‌گویند حزب‌الله بخش عمده منابع خود را صرف بازسازی توان نظامی کرده است. به نوشته هاآرتص، این گروه حتی در پرداخت هزینه اجاره خانه برای آوارگان جنگی یا بازسازی خانه‌های تخریب‌شده در جنوب لبنان و حومه جنوبی بیروت با مشکل مواجه شده است. در حالی که پس از جنگ دوم لبنان، بازسازی مناطق آسیب‌دیده بسیار سریع‌تر پیش رفت.

با این حال، شبکه اجتماعی و خدماتی حزب‌الله همچنان فعال است. مدارس، نهادهای اجتماعی و برنامه‌های مربوط به معلمان، دانش‌آموزان و زنان همچنان توسط این گروه اداره می‌شوند؛ ساختاری که به گفته کارشناسان به حزب‌الله کمک می‌کند هم پایگاه اجتماعی خود را حفظ کند و هم نیروی انسانی برای بخش نظامی خود جذب کند.

گزارش هاآرتص همچنین به نقش شبکه‌های مالی جهانی حزب‌الله اشاره می‌کند. به گفته کارشناسان، این گروه از فعالیت‌های قاچاق و شبکه‌های مالی در کشورهای مختلف برای تامین منابع مالی خود استفاده می‌کند. حتی پس از آنکه اسرائیل اعلام کرد شعبه‌های بانک وابسته به حزب‌الله، القرض الحسن، را هدف قرار داده است، این موسسه تنها چند ماه بعد شعبه‌های جدیدی افتتاح کرد.

کارشناسان امنیتی به هاآرتص گفته‌اند که مقابله با حزب‌الله تنها با ابزار نظامی ممکن نیست. به گفته آنان، در کنار عملیات نظامی باید نبرد مالی و دیپلماتیک برای قطع منابع مالی این گروه نیز در سطح جهانی دنبال شود.

با وجود این احیای نسبی، تحلیلگران می‌گویند حزب‌الله هنوز با قدرتی که پیش از هفتم اکتبر داشت فاصله دارد. در عین حال گزارش‌هایی منتشر شده است که دولت لبنان در تلاش است با میانجی‌گری آمریکا به آتش‌بس جدیدی با اسرائیل دست یابد.

با این حال برخی کارشناسان معتقدند تغییر موازنه سیاسی در لبنان آسان نخواهد بود. به گفته تحلیلگران، حدود نیمی از جمعیت لبنان شیعه هستند و حزب‌الله همچنان قدرتمندترین سازمان شیعی در این کشور به شمار می‌رود. به همین دلیل، نشانه‌ای وجود ندارد که پایگاه اجتماعی شیعیان لبنان در حال فاصله گرفتن از این گروه باشد. کارشناسان می‌گویند بسیاری از حامیان حزب‌الله مانند هواداران یک تیم فوتبال رفتار می‌کنند: حتی اگر رهبری تغییر کند، آن‌ها همچنان به گروه وفادار می‌مانند و جایگزین سیاسی روشنی برای خود نمی‌بینند.