حمله آمریکا به ناوچه ایرانی «دنا»، ناوچه‌ای بی‌دفاع و بدون مهمات؛ چالشی برای بی‌طرفی هند

دویچه وله: به نظر می‌رسد دهلی‌نو مصمم است در جنگ آمریکا و ایران بی‌طرف بماند، حتی با وجود اینکه یک زیردریایی آمریکایی در نزدیکی سواحلش یک ناوچه ایرانی را غرق کرده است. اما فشارها بر نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، در حال افزایش است.

در نخستین ساعات بامداد چهارم مارس (۱۳ اسفند)، یک زیردریایی تهاجمی نیروی دریایی آمریکا ناوچه ایرانی "دنا" را در آب‌های بین‌المللی، در فاصله حدود ۲۰ مایل دریایی (۳۷ کیلومتر) از سواحل جنوبی سری‌لانکا، غرق کرد.

این کشتی جنگی ایرانی در حال بازگشت از یک رزمایش چندملیتی دریایی با عنوان "میلان ۲۰۲۶" به میزبانی ارتش هند بود. دست‌کم ۸۷ ملوان ایرانی در این حمله کشته شدند؛ حمله‌ای که نشانگر تشدید جدی درگیری میان آمریکا و ایران خارج از خلیج فارس بود.
غرق شدن دنا؛ بخشی از "واقعیت اقیانوس هند"
این حادثه در هند واکنش‌های تندی برانگیخت و بسیاری یادآور شدند که این شناور مهمان نیروی دریایی هند بوده است. همچنین گرچه این حمله در آب‌های بین‌المللی اقیانوس هند رخ داد، اما همچنان در منطقه‌ای اتفاق افتاد که هند در آن به دنبال تثبیت رهبری و برتری دریایی خود است.

نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، و وزارت خارجه این کشور در ابتدا در قبال این حمله کاملاً سکوت کردند. سرانجام سوبرامانیام جایشانکار، وزیر خارجه، اظهار داشت که غرق شدن این ناوچه بخشی از "واقعیت اقیانوس هند" است.

او گفت: «وقتی [ملوانان ایرانی] حرکت کردند و به اینجا آمدند، وضعیت کاملاً متفاوت بود. آنها برای یک بررسی ناوگان دریایی آمده بودند. اما بعد، به نوعی در سوی نادرست تحولات گرفتار شدند.»

 

آزمون حمله آمریکا برای موضع هند در قبال جنگ
واکنش محتاطانه علنی، بازتاب الگویی آشنا در سیاست خارجی هند است؛ پرهیز از انتقاد مستقیم از شرکای راهبردی حتی زمانی که رخدادهای ناخوشایند پیش می‌آید. این رویکرد با مسیر دیپلماتیک هند در قبال جنگ جاری ایران نیز همخوان است؛ جایی که دهلی نو از جانبداری پرهیز کرده و خواستار خویشتن‌داری، کاهش تنش و بازگشت به گفت‌وگو شده است.

اما برخی در هند سکوت مودی را نشانه ضعف دانسته‌اند. احزاب مخالف با بیان اینکه دولت در برابر بحران‌های منطقه‌ای آسیب‌پذیر است، خواستار محکوم کردن اقدام آمریکا شده‌اند.

راهول گاندی، رقیب مودی، در شبکه ایکس نوشت: «درگیری به حیاط خلوت ما رسیده و یک ناو جنگی ایرانی در اقیانوس هند غرق شده است. با این حال نخست‌وزیر هیچ نگفته است. در چنین لحظه‌ای به دستی استوار بر سکان نیاز داریم. اما هند اکنون نخست‌وزیر سازشکاری دارد که استقلال راهبردی ما را تسلیم کرده است.»

در مقابل، وزیر خارجه هند یادآور شد که قدرت‌های بزرگ مدت‌هاست در این منطقه حضور دارند؛ از جمله پایگاه نظامی آمریکا در جزیره کوچک دیه‌گو گارسیا، کشتی‌های چینی در بندر هامبانتوتا در سری‌لانکا و نیروهای خارجی مختلفی که از شرق آفریقا فعالیت می‌کنند.
قدردانی ایران از هند برای پناه دادن به کشتی‌هایش
رهبران اپوزیسیون هند، از جمله گاندی و مالیکارجون خارگه، روز دوشنبه نهم مارس در برابر پارلمان تظاهراتی برگزار کردند و پلاکاردی در دست داشتند که روی آن نوشته شده بود: «هند به رهبری نیاز دارد، نه سکوت.»

آنان خواستار برگزاری بحثی در پارلمان درباره پیامدهای اقتصادی بحران فزاینده خاورمیانه، از جمله افزایش قیمت سوخت در هند، شدند. بسیاری از شهروندان هندی نیز در مناطق درگیری در حوزه خلیج فارس گرفتار شده‌اند.

جایشانکار به قانون‌گذاران گفت که هند به سه شناور ایرانی اجازه پهلوگیری اضطراری داده است. او افزود: «خدمه اکنون در تأسیسات دریایی هند هستند و ما معتقدیم این کار درست بوده است، و وزیر خارجه ایران نیز قدردانی کشورش را ابراز کرده است.»

یک کشتی دیگر ایرانی به نام "بوشهر" نیز در بندر ترینکومالی در سری‌لانکا پناه گرفته است. وزیر خارجه هند همچنین به پارلمان گفت که دهلی‌نو "تمام تلاش خود" را برای بازگرداندن شهروندان هندی گرفتار در خاورمیانه به کار برده است.
چه کسی اقیانوس هند را کنترل می‌کند؟
با وجود اینکه دهلی نو هیچ اختیار قانونی یا عملیاتی برای نظارت بر آب‌های بین‌المللی نزدیک به سواحل جنوبی سری‌لانکا ندارد، کارشناسان می‌گویند این حادثه پرسش‌های ناخوشایندی را درباره توانایی هند در مدیریت امنیت در همسایگی نزدیک خود ایجاد کرده است.

دریادار اودی باسکار، کارشناس امور امنیتی و راهبردی، به دویچه وله می‌گوید: «فارغ از پیامدهای دیپلماتیک ناخوشایند برای هند، این حادثه در نهایت نشانگر دامنه توانمندی جنگ زیرآبی آمریکا است.» به نظر او، غرق شدن "دنا" واقعیتی بنیادین درباره قدرت دریایی را تقویت می‌کند.

او می‌گوید: «کنترل اقیانوس‌ها در دست کسانی است که پیشرفته‌ترین توانایی‌های نظارتی و تسلیحات زیرسطحی را در اختیار دارند.» باسکار هشدار می‌دهد که با حضور دونالد ترامپ در قدرت، ایالات متحده همچنان به استفاده "یک‌جانبه" از این توانمندی ادامه خواهد داد.

در مقابل، اس. کی. چاترجی، استراتژیست دفاعی هند، می‌گوید در صورت بروز یک بحران بزرگ، هند نیز به عنوان یک قدرت دریایی ابزارهایی، از جمله امکان اختلال در مسیر به سوی تنگه مالاکا −مسیر حیاتی تجاری میان مالزی و اندونزی− را در اختیار دارد.

او به دویچه وله می‌گوید: «ما نیروی قابل توجهی در اقیانوس هند هستیم، اما با منابع کنونی نمی‌توانیم بر آن تسلط کامل داشته باشیم. مزیت ما جغرافیایی است. هند همچون عرشه‌ای شناور در اقیانوس هند امتداد یافته است.»
کشتی ایرانی "عملاً بی‌دفاع و بدون مهمات" بود
این حمله نخستین حمله زیردریایی‌های آمریکایی از زمان جنگ جهانی دوم به شمار می‌رود. کانوال سیبال، دیپلمات کهنه‌کار هندی و وزیر خارجه پیشین این کشور، به دویچه وله گفت به نظر می‌رسد این حمله از پیش برنامه‌ریزی شده بوده، زیرا آمریکا می‌دانست ناوچه ایرانی در رزمایش شرکت کرده و پس از آن از این منطقه عبور خواهد کرد.

سیبال گفت: «این کشتی عملاً بی‌دفاع بود، زیرا طبق پروتکل چنین رزمایش‌هایی، معمولاً شناورهای شرکت‌کننده مهمات حمل نمی‌کنند.» او افزود: «طنز‌آمیز است که در رزمایشی دریایی با نام "میلان" که اساساً به معنای "گردهمایی" است، آمریکا تفاهم‌های هند را نادیده بگیرد؛ در حالی که این کشتی به دعوت ما در این آب‌ها حضور داشت.»

این حادثه همچنین به لایه‌ای پنهان‌تر در تفکر راهبردی هند دامن می‌زند؛ نوعی نارضایتی فزاینده از واشنگتن که ماه‌هاست در حال شکل‌گیری است. بخشی از این نارضایتی به مذاکرات متوقف‌شده درباره یک توافق تجاری دوجانبه مربوط می‌شود که هنوز نهایی نشده است.

همچنین اظهارات دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، مبنی بر اینکه او شخصاً در توقف درگیری میان هند و پاکستان در سال گذشته دخالت داشته، یاعث شگفتی دهلی نو شده است.
آمریکا با غرق کردن دنا هند را "شرمنده" کرد
تارا کارتا، عضو پیشین دبیرخانه شورای امنیت ملی هند، به دویچه وله گفت: «اطمینان دارم نارضایتی هند، به‌ویژه پس از پناه دادن به یک کشتی در حال پهلوگیری در بندر کوچی، منتقل شده است.»

کارتا یادآور شد که هند عموماً توانسته است رویدادهای منطقه را، هرچند اغلب بی‌سر و صدا و پشت صحنه، شکل دهد. توافق‌هایی مانند تفاهم‌نامه تبادل لجستیک (LEMOA) میان آمریکا و هند به ارتش‌های دو کشور اجازه می‌دهد از تأسیسات یکدیگر برای تأمین و پشتیبانی استفاده کنند؛ امری که نشانگر عمق هماهنگی عملیاتی آنهاست.

تارا کارتا افزود: «هند، به عنوان یک کشور دوست −هرچند دیگر نه شریکی تعیین‌کننده− نباید به این شکل شرمنده می‌شد؛ به‌ویژه اگر آمریکا از دهلی انتظار همکاری در اقیانوس هند را دارد.»