ترس جمهوری اسلامی از مزار مردمی که به گلوله بست؛ تخریب سنگها با محتوای ملی و میهنی و «جاویدنام»
+1
رأی دهید
-0
ایندیپندنت فارسی: سایه رحیمیبا گذشت بیش از ۴۰ روز از سرکوب خونین مردم ایران در انقلاب ملی شیر و خورشید، هر روز ابعاد تازهای از این خشونت سازمانیافته آشکار میشود. گزارشهای میدانی نشان میدهد که دستگاه سرکوب جمهوری اسلامی، با هدف پنهان نگهداشتن تعداد واقعی کشتهشدگان، به شیوههای گوناگونی متوسل شده است؛ از جمله پراکندهسازی محل دفن جاویدنامان. همچنین خانوادهها از درج عنوان «جاویدنام» بر سنگ قبر عزیزانشان منع شدهاند و حتی استفاده از اشعار یا جملاتی با مضامین ایران، وطن یا مفاهیم ملی نیز با تهدید و تخریب سنگ قبرها همراه است. افزون بر فشارهای امنیتی، بسیاری از خانوادهها برای تامین هزینههای سنگ قبر با دشواریهای اقتصادی مواجهاند. این گزارش بر اساس روایتهای برخی خانوادههای جاویدنامان در سه محور پراکندهسازی محل دفن، کنترل روایت مرگ در مراسم و نوشتههای روی سنگ قبر و قیمتهای سنگ قبرها تهیه شده است.
پراکندهسازی محل دفن جاویدنامان
یافتهها و گزارشهای میدانی متعدد نشان میدهد که تعداد زیادی از جاویدنامان با وجود سکونت در شهرهای بزرگی همچون تهران، مشهد، اصفهان، کرج و بندرانزلی، امکان دفن در آرامستانهای اصلی این شهرها را نداشتهاند و با فشار و اجبار نیروهای امنیتی در مکانهایی در حاشیه شهرها یا روستاها به خاک سپرده شدهاند. گزارشهایی وجود دارد مبنی بر اینکه در بسیاری از موارد، تحویل پیکر به خانوادهها تنها تحت شرایطی خاص امکانپذیر بوده است؛ از جمله برگزار نکردن مراسم و انتقال پیکر به مکانهای دورافتاده، حاشیه شهرها یا روستاهای پدری و مادری.
جاویدنامان مهدی و مانی شفیعی، پدر و پسری که در اسلامشهر بهطور جداگانه هدف گلوله سرکوب قرار گرفتند و کشته شدند، یکی از مهمترین شاهد مثالهای پراکندهسازی اجساد جاویدنامان هستند. خانواده شفیعی پس از پرداخت مبالغ سنگین موفق به تحویل پیکرها شدند، اما اجازه خاکسپاری آنها در تهران را پیدا نکردند و آنان را به روستای پدریشان چنار شیخ همدان منتقل کردند و به خاک سپردند. از قضا مراسم یادبود و چهلم آنها در همین روستا به صحنه تقابل جدی با حکومت تبدیل شد.
نمونههای ثبتشده دیگری نیز از همین الگو وجود دارد. جاویدنام کیان پورصفر دلشاد، ۲۷ ساله، که در بندرانزلی با گلوله جنگی زخمی و پس از چند روز بستری در بخش مراقبتهای ویژه جان باخت، اجازه دفن در انزلی را نیافت و خانوادهاش ناچار شدند او را در رامسر به خاک بسپارند.
در مورد جاویدنام زهرا معبودی، نوجوان ۱۷ ساله کشتهشده، نیز خانواده اعلام کردهاند که پس از جلوگیری ماموران از خاکسپاری در کرج، پیکر او را در تبریز دفن کردند.
در اصفهان، جاویدنام محمدرضا صابری که بر اثر اصابت گلوله جان خود را از دست داد، تحت شرایط امنیتی شدید و با محدودیت حضور بستگان در باغ رضوان به خاک سپرده شد. در نیشابور نیز جاویدنام رهام برجسته، کودک ۱۱ ساله، بدون حضور خانواده و بهصورت شبانه دفن شد.
در نمونهای دیگر، جاویدنام عارف گلمحمدی، ۲۴ ساله و ساکن فردیس کرج، پس از شناسایی در سردخانه، اجازه دفن در بهشت سکینه کرج را نیافت و با حضور محدود نزدیکان در ماهدشت استان البرز خاکسپاری شد.
مجموع این موارد نشان میدهد که پراکندهسازی محل دفن جاویدنامان بخشی از راهبردی هدفمند برای پنهان نگه داشتن آمار کشتار و جلوگیری از شکلگیری سوگواری جمعی بوده است. در نتیجه این اقدام که شکل دیگری از سرکوب است، بسیاری از خانوادهها برای سر زدن به مزار عزیزان خود و برگزاری مراسم یادبود با مشکلات جدی مواجه شدهاند؛ فاصلههای طولانی، هزینههای رفتوآمد و محدودیتهای امنیتی، علاوه بر سوگ، درد و رنج مضاعفی را نیز به بازماندگان تحمیل کرده است.
کنترل روایت مرگ
در فرایند سرکوب پس از کشتار، محدودیتهای ایجادشده برای بازماندگان طیفهای گستردهای را شامل میشود؛ از محدودیت برای محل خاکسپاری تا حتی کنترل محتوای نوشتهشده روی سنگ قبر جاویدنامان.
پیشتر برخی کاربران شبکههای اجتماعی، به نقل از خانوادههای جاویدنامان، گزارش داده بودند که سنگقبرهایی با عنوان «جاویدنام» تخریب میشوند. بررسیهای ایندیپندنت فارسی، بر پایه گفتوگو با یک خبرنگار داخل ایران، یک سنگفروش و نزدیکان چهار جاویدنام در تهران، شهریار، مشهد و پاکدشت ورامین، صحت این گزارشها را تایید میکند؛ به این ترتیب که همزمان با فرارسیدن چهلم جاویدنامان و موعد گذاشتن سنگ قبر برای آنان، در موارد متعدد به خانوادهها اجازه داده نشده از واژههایی مانند «جاویدنام» یا «جانفدای وطن» بر سنگ مزار عزیزان خود استفاده کنند.
همچنین درج اشعار، جملات یا عباراتی که مفاهیمی چون مبارزه، رشادت، آزادی یا میهندوستی را تداعی کند، با هشدار مسئولان آرامستانها و در برخی موارد با تهدید به برخورد امنیتی و تخریب سنگ قبر مواجه شده است. شواهد میدانی از شهرهای مختلف نشان میدهد این محدودیتها بهصورت گسترده و نظاممند اعمال شده و هدف آن حذف نشانههای ارتباط مرگ آنان با دستگاه سرکوب و کشتار حکومت است.
یکی از افرادی که عزیزش در جریان سرکوب دیماه هدف گلوله قرار گرفت و در بهشت رضوان شهریار به خاک سپرده شد، به ایندیپندنت فارسی گفت که مسئولان آرامستان به خانواده هشدار دادهاند از نوشتن هرگونه شعر یا شعار مرتبط با ایران بر روی سنگ قبر خودداری کنند. به گفته او، مسئولان تاکید کردهاند که از پیش اعلام شده هر سنگ قبری که بر آن شعری با مضمون میهن یا عنوان «جاویدنام» نوشته شده باشد، تخریب خواهد شد.
جوانی که در بلوار وکیلآباد مشهد شاهد گلوله خوردن و جان باختن یکی از نزدیکترین دوستانش بوده نیز روایت مشابهی دارد؛ به گفته او، به خانواده دوستش اجازه داده نشد پیکر فرزندشان را در آرامستان اصلی شهر دفن کنند و آنان ناچار شدند او را به یکی از روستاهای اطراف ببرند. او گفت: «خانواده دوست من اوضاع مالی خوب و خودرو شخصی ندارند و حالا برای سر زدن هفتگی به مزارش با مشکل جدی روبهرو هستند.» به گفته او، با وجود آنکه بستگان هزینه تهیه سنگ قبر را جمعآوری کردند، مسئولان اجازه ندادند عنوان «جاویدنام» بر روی سنگ مزار نوشته شود و حالا هر کسی که گذرش به آن آرامستان بیفتد، متوجه نخواهد بود که آن جوان یکی از جاویدنامان بوده است.
روایت یکی از نزدیکان جاویدنامی که در روستای حصار امیر پاکدشت ورامین به خاک سپرده شده نیز نشاندهنده الگوی مشابهی است. به گفته او، خانواده از نظر مالی مشکلی برای تهیه سنگ قبر نداشتند و سنگی با مضامین مورد نظر خود آماده کرده بودند، اما مسئولان آرامستان از نصب آن جلوگیری کردند.
در تهران نیز نزدیکان دختر جوانی که در نوزدهم دیماه هدف گلوله قرار گرفت و کشته شد، گفتهاند تنها به دلیل داشتن «آشنا» توانستند او را در بهشت زهرا دفن کنند. به گفته آنان، همین فرد پیش از خاکسپاری از خانواده تضمین گرفته بود که نحوه برگزاری مراسم و محتوای نوشتهشده روی سنگ قبر بهگونهای باشد که «دردسری» برای او ایجاد نکند.
یک خبرنگار داخل ایران که طی چهل روز گذشته به مزار شماری از جاویدنامان در بهشت زهرا، آرامستان رشت و برخی آرامستانهای مشهد مراجعه کرده است، به ایندیپندنت فارسی گفت مشاهداتش نشان میدهد افرادی بهطور مستمر مامور سرکشی به مزارها هستند و هر نوشته یا نشانهای را گزارش میدهند.
به گفته این خبرنگار، در برخی موارد سنگ مزار جاویدنامان کمتر از ۲۴ ساعت پس از نصب، صرفا به دلیل درج واژه «جاویدنام» یا اشعاری با مضامین میهنی تخریب شده است. با این حال، او تاکید میکند که این الگو در همه موارد یکسان نیست و در برخی موارد، بهویژه درباره افراد شناختهشده، محدودیتها کمتر اعمال شده است.
این خبرنگار همچنین افزود که تعدادی از جاویدنامان در قطعاتی از بهشت زهرا دفن شدهاند، اما خانوادهها یا اجازه نیافتهاند سنگ قبر دلخواه خود را تهیه کنند یا توان مالی آن را نداشتهاند. در نتیجه، اکنون و پس از گذشت بیش از ۴۰ روز، روی بسیاری از این مزارها سنگهای سازمانی و رایج بهشت زهرا نصب شده است؛ سنگهایی بدون هرگونه نشانه یا عبارتی که هویت آنان را بهعنوان جاویدنام مشخص کند.
در شبکههای اجتماعی، برخی نزدیکان و دوستان جاویدنامان تصاویری از سنگ قبرهای آنان منتشر کردند که به دلیل درج شعرهایی با محتوای ایران یا واژه جاویدنام تخریب شدهاند یا روی آنها رنگ پاشیده شده است. پس از اینکه افراد ناشناس روی سنگ قبر جاویدنام آرمان گرجیان رنگ پاشیدند، برادر او با انتشار تصویری در اینستاگرام نوشت: «هر کاری میخواهید بکنید، نهایتش یه قبر دیگه برای قهرمانم میذارم. دیگه نفسهای آخرتونه، گلبانگ آزادی نزدیک است.»
یک فروشنده سنگ قبر در محدوده بهشت زهرای تهران نیز به ایندیپندنت فارسی گفت که صنف سنگفروشان تحت فشار و تهدید جدی قرار گرفتهاند تا حتی در صورت درخواست خانوادهها، از حک کردن چنین عبارات و مضامینی خودداری کنند.
این سنگفروش در عین حال تاکید کرد که برخی از همکارانش تلاش کردهاند تا حد امکان با خانوادههای جاویدنامان همراهی کنند؛ از ارائه تخفیفهای ویژه و شرایط قسطی گرفته تا حکاکی تصاویر یا طراحیهای خاص برای حفظ یاد عزیزانشان.
او روایت کرد که به پدری که اصرار داشت عنوان «جاویدنام» بر سنگ مزار فرزندش ثبت شود گفته است: «ما طبق رسم، نام خودمان را روی سنگ مینویسیم، اما حاضرم سنگ را با جاویدنام و بدون امضای خودم آماده کنم که هم شما راضی شوید هم برای من دردسر درست نشود، اما چه فایده وقتی میدانیم دو روز بعد میآیند و آن را میشکنند؟»
این فروشنده در نهایت توانسته آن پدر را با حکاکی دو تصویر از فرزندش بر سنگ قبر راضی کند و به او و خانوادههای دیگری که برای عزیزانشان سنگ قبر ساخته نیز قول داده است که فردای آزادی سراغ تکتک آن سنگها برود و عنوان «جاویدنام» را به آنها اضافه کند؛ چرا که به گفته خودش، نامها را عامدانه طوری طراحی کرده است که فضای لازم برای افزودن این واژه در آینده وجود داشته باشد.
هزینههای میلیونی سنگ قبر
در کنار محدودیتهای امنیتی، هزینه بالای سنگ قبر نیز به یکی دیگر از چالشهای جدی خانوادههای جاویدنامان تبدیل شده است. دادههای میدانی نشان میدهد قیمت سنگ قبر همزمان با تشدید تورم و بحران اقتصادی بهطور چشمگیری افزایش یافته و بهای آنها، بسته به نوع سنگ و طراحی، از حدود ۳۰ میلیون تومان برای سادهترین نمونهها آغاز میشود و در مواردی به ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون تومان نیز میرسد. این افزایش قیمت امکان برگزاری آیین سوگواری متعارف و نصب سنگ مزار مناسب را برای بسیاری از خانوادهها از بین برده است؛ بهخصوص که بسیاری از آنان پیشتر نیز تحت فشار نهادهای امنیتی ناچار به پرداخت مبالغی تحت عنوان «پول گلوله» شدهاند و این پول را نیز اغلب از طریق فروش خودرو، قرض گرفتن یا کمک اطرافیان تامین کردهاند.
فروشنده سنگ قبر در محدوده بهشت زهرای تهران در پیوند با این موضوع گفت که در هفتههای گذشته بارها با خانوادههای جاویدنامان روبهرو شده که در تماس با او و دیگر همکارانش درخواست خرید قسطی یا پرداخت چکی داشتهاند و برای کاهش هزینهها تقاضای تخفیف کردهاند.
او افزود: «سنگفروشها تا جایی که توانستند با خانوادهها راه آمدند و در طراحی و حکاکی سنگ قبر جاویدنامان سنگ تمام گذاشتند، اما این هیچچیز از رنج خانوادههایی که عزیزشان را از دست دادهاند و حالا برای نصب سنگ قبر هم مشکل دارند کم نکرده است.»
فردی که عزیزش را در آرامستان رضوان شهریار به خاک سپرده نیز گفت خانوادهاش تنها با دریافت تخفیف ویژه توانستهاند سنگ قبر تهیه کنند و در نهایت حدود ۳۵ میلیون تومان برای آن پرداخت کردهاند؛ رقمی که به گفته او، با وجود تخفیف نیز فشار مالی سنگینی بر خانواده وارد کرد.
فردی که از بستگان یکی از جاویدنامان مدفون در بهشت زهرای تهران است نیز گفت که خانواده برای سنگ قبر حدود ۶۵ میلیون تومان پول پرداخت کردهاند. هزینه سنگ قبری که در پاکدشت اجازه نصب نیافت نیز همینقدر بود، اما پس از تغییرات عمده در متن و طراحی، خانواده مجبور شدند مبلغ اضافهای نیز پرداخت کنند.
مجموعه این شواهد نشان میدهد که فرایند سرکوب با کشتار شهروندان در دیماه به پایان نرسیده و خانوادههای آنان و روح جامعه را نیز با ایجاد محدودیت در محل خاکسپاری، کنترل مراسم و نظارت بر محتوای سنگ قبرها هدف قرار داده است؛ فرایندی که اگرچه کمتر مورد توجه قرار گرفته است، آثار عمیق و تلخ آن قابل انکار نیست.
پراکندهسازی محل دفن جاویدنامان
یافتهها و گزارشهای میدانی متعدد نشان میدهد که تعداد زیادی از جاویدنامان با وجود سکونت در شهرهای بزرگی همچون تهران، مشهد، اصفهان، کرج و بندرانزلی، امکان دفن در آرامستانهای اصلی این شهرها را نداشتهاند و با فشار و اجبار نیروهای امنیتی در مکانهایی در حاشیه شهرها یا روستاها به خاک سپرده شدهاند. گزارشهایی وجود دارد مبنی بر اینکه در بسیاری از موارد، تحویل پیکر به خانوادهها تنها تحت شرایطی خاص امکانپذیر بوده است؛ از جمله برگزار نکردن مراسم و انتقال پیکر به مکانهای دورافتاده، حاشیه شهرها یا روستاهای پدری و مادری.
جاویدنامان مهدی و مانی شفیعی، پدر و پسری که در اسلامشهر بهطور جداگانه هدف گلوله سرکوب قرار گرفتند و کشته شدند، یکی از مهمترین شاهد مثالهای پراکندهسازی اجساد جاویدنامان هستند. خانواده شفیعی پس از پرداخت مبالغ سنگین موفق به تحویل پیکرها شدند، اما اجازه خاکسپاری آنها در تهران را پیدا نکردند و آنان را به روستای پدریشان چنار شیخ همدان منتقل کردند و به خاک سپردند. از قضا مراسم یادبود و چهلم آنها در همین روستا به صحنه تقابل جدی با حکومت تبدیل شد.
نمونههای ثبتشده دیگری نیز از همین الگو وجود دارد. جاویدنام کیان پورصفر دلشاد، ۲۷ ساله، که در بندرانزلی با گلوله جنگی زخمی و پس از چند روز بستری در بخش مراقبتهای ویژه جان باخت، اجازه دفن در انزلی را نیافت و خانوادهاش ناچار شدند او را در رامسر به خاک بسپارند.
در مورد جاویدنام زهرا معبودی، نوجوان ۱۷ ساله کشتهشده، نیز خانواده اعلام کردهاند که پس از جلوگیری ماموران از خاکسپاری در کرج، پیکر او را در تبریز دفن کردند.
در اصفهان، جاویدنام محمدرضا صابری که بر اثر اصابت گلوله جان خود را از دست داد، تحت شرایط امنیتی شدید و با محدودیت حضور بستگان در باغ رضوان به خاک سپرده شد. در نیشابور نیز جاویدنام رهام برجسته، کودک ۱۱ ساله، بدون حضور خانواده و بهصورت شبانه دفن شد.
در نمونهای دیگر، جاویدنام عارف گلمحمدی، ۲۴ ساله و ساکن فردیس کرج، پس از شناسایی در سردخانه، اجازه دفن در بهشت سکینه کرج را نیافت و با حضور محدود نزدیکان در ماهدشت استان البرز خاکسپاری شد.
مجموع این موارد نشان میدهد که پراکندهسازی محل دفن جاویدنامان بخشی از راهبردی هدفمند برای پنهان نگه داشتن آمار کشتار و جلوگیری از شکلگیری سوگواری جمعی بوده است. در نتیجه این اقدام که شکل دیگری از سرکوب است، بسیاری از خانوادهها برای سر زدن به مزار عزیزان خود و برگزاری مراسم یادبود با مشکلات جدی مواجه شدهاند؛ فاصلههای طولانی، هزینههای رفتوآمد و محدودیتهای امنیتی، علاوه بر سوگ، درد و رنج مضاعفی را نیز به بازماندگان تحمیل کرده است.
کنترل روایت مرگ
در فرایند سرکوب پس از کشتار، محدودیتهای ایجادشده برای بازماندگان طیفهای گستردهای را شامل میشود؛ از محدودیت برای محل خاکسپاری تا حتی کنترل محتوای نوشتهشده روی سنگ قبر جاویدنامان.
پیشتر برخی کاربران شبکههای اجتماعی، به نقل از خانوادههای جاویدنامان، گزارش داده بودند که سنگقبرهایی با عنوان «جاویدنام» تخریب میشوند. بررسیهای ایندیپندنت فارسی، بر پایه گفتوگو با یک خبرنگار داخل ایران، یک سنگفروش و نزدیکان چهار جاویدنام در تهران، شهریار، مشهد و پاکدشت ورامین، صحت این گزارشها را تایید میکند؛ به این ترتیب که همزمان با فرارسیدن چهلم جاویدنامان و موعد گذاشتن سنگ قبر برای آنان، در موارد متعدد به خانوادهها اجازه داده نشده از واژههایی مانند «جاویدنام» یا «جانفدای وطن» بر سنگ مزار عزیزان خود استفاده کنند.
همچنین درج اشعار، جملات یا عباراتی که مفاهیمی چون مبارزه، رشادت، آزادی یا میهندوستی را تداعی کند، با هشدار مسئولان آرامستانها و در برخی موارد با تهدید به برخورد امنیتی و تخریب سنگ قبر مواجه شده است. شواهد میدانی از شهرهای مختلف نشان میدهد این محدودیتها بهصورت گسترده و نظاممند اعمال شده و هدف آن حذف نشانههای ارتباط مرگ آنان با دستگاه سرکوب و کشتار حکومت است.
یکی از افرادی که عزیزش در جریان سرکوب دیماه هدف گلوله قرار گرفت و در بهشت رضوان شهریار به خاک سپرده شد، به ایندیپندنت فارسی گفت که مسئولان آرامستان به خانواده هشدار دادهاند از نوشتن هرگونه شعر یا شعار مرتبط با ایران بر روی سنگ قبر خودداری کنند. به گفته او، مسئولان تاکید کردهاند که از پیش اعلام شده هر سنگ قبری که بر آن شعری با مضمون میهن یا عنوان «جاویدنام» نوشته شده باشد، تخریب خواهد شد.
جوانی که در بلوار وکیلآباد مشهد شاهد گلوله خوردن و جان باختن یکی از نزدیکترین دوستانش بوده نیز روایت مشابهی دارد؛ به گفته او، به خانواده دوستش اجازه داده نشد پیکر فرزندشان را در آرامستان اصلی شهر دفن کنند و آنان ناچار شدند او را به یکی از روستاهای اطراف ببرند. او گفت: «خانواده دوست من اوضاع مالی خوب و خودرو شخصی ندارند و حالا برای سر زدن هفتگی به مزارش با مشکل جدی روبهرو هستند.» به گفته او، با وجود آنکه بستگان هزینه تهیه سنگ قبر را جمعآوری کردند، مسئولان اجازه ندادند عنوان «جاویدنام» بر روی سنگ مزار نوشته شود و حالا هر کسی که گذرش به آن آرامستان بیفتد، متوجه نخواهد بود که آن جوان یکی از جاویدنامان بوده است.
روایت یکی از نزدیکان جاویدنامی که در روستای حصار امیر پاکدشت ورامین به خاک سپرده شده نیز نشاندهنده الگوی مشابهی است. به گفته او، خانواده از نظر مالی مشکلی برای تهیه سنگ قبر نداشتند و سنگی با مضامین مورد نظر خود آماده کرده بودند، اما مسئولان آرامستان از نصب آن جلوگیری کردند.
در تهران نیز نزدیکان دختر جوانی که در نوزدهم دیماه هدف گلوله قرار گرفت و کشته شد، گفتهاند تنها به دلیل داشتن «آشنا» توانستند او را در بهشت زهرا دفن کنند. به گفته آنان، همین فرد پیش از خاکسپاری از خانواده تضمین گرفته بود که نحوه برگزاری مراسم و محتوای نوشتهشده روی سنگ قبر بهگونهای باشد که «دردسری» برای او ایجاد نکند.
یک خبرنگار داخل ایران که طی چهل روز گذشته به مزار شماری از جاویدنامان در بهشت زهرا، آرامستان رشت و برخی آرامستانهای مشهد مراجعه کرده است، به ایندیپندنت فارسی گفت مشاهداتش نشان میدهد افرادی بهطور مستمر مامور سرکشی به مزارها هستند و هر نوشته یا نشانهای را گزارش میدهند.
به گفته این خبرنگار، در برخی موارد سنگ مزار جاویدنامان کمتر از ۲۴ ساعت پس از نصب، صرفا به دلیل درج واژه «جاویدنام» یا اشعاری با مضامین میهنی تخریب شده است. با این حال، او تاکید میکند که این الگو در همه موارد یکسان نیست و در برخی موارد، بهویژه درباره افراد شناختهشده، محدودیتها کمتر اعمال شده است.
این خبرنگار همچنین افزود که تعدادی از جاویدنامان در قطعاتی از بهشت زهرا دفن شدهاند، اما خانوادهها یا اجازه نیافتهاند سنگ قبر دلخواه خود را تهیه کنند یا توان مالی آن را نداشتهاند. در نتیجه، اکنون و پس از گذشت بیش از ۴۰ روز، روی بسیاری از این مزارها سنگهای سازمانی و رایج بهشت زهرا نصب شده است؛ سنگهایی بدون هرگونه نشانه یا عبارتی که هویت آنان را بهعنوان جاویدنام مشخص کند.
در شبکههای اجتماعی، برخی نزدیکان و دوستان جاویدنامان تصاویری از سنگ قبرهای آنان منتشر کردند که به دلیل درج شعرهایی با محتوای ایران یا واژه جاویدنام تخریب شدهاند یا روی آنها رنگ پاشیده شده است. پس از اینکه افراد ناشناس روی سنگ قبر جاویدنام آرمان گرجیان رنگ پاشیدند، برادر او با انتشار تصویری در اینستاگرام نوشت: «هر کاری میخواهید بکنید، نهایتش یه قبر دیگه برای قهرمانم میذارم. دیگه نفسهای آخرتونه، گلبانگ آزادی نزدیک است.»
یک فروشنده سنگ قبر در محدوده بهشت زهرای تهران نیز به ایندیپندنت فارسی گفت که صنف سنگفروشان تحت فشار و تهدید جدی قرار گرفتهاند تا حتی در صورت درخواست خانوادهها، از حک کردن چنین عبارات و مضامینی خودداری کنند.
این سنگفروش در عین حال تاکید کرد که برخی از همکارانش تلاش کردهاند تا حد امکان با خانوادههای جاویدنامان همراهی کنند؛ از ارائه تخفیفهای ویژه و شرایط قسطی گرفته تا حکاکی تصاویر یا طراحیهای خاص برای حفظ یاد عزیزانشان.
او روایت کرد که به پدری که اصرار داشت عنوان «جاویدنام» بر سنگ مزار فرزندش ثبت شود گفته است: «ما طبق رسم، نام خودمان را روی سنگ مینویسیم، اما حاضرم سنگ را با جاویدنام و بدون امضای خودم آماده کنم که هم شما راضی شوید هم برای من دردسر درست نشود، اما چه فایده وقتی میدانیم دو روز بعد میآیند و آن را میشکنند؟»
این فروشنده در نهایت توانسته آن پدر را با حکاکی دو تصویر از فرزندش بر سنگ قبر راضی کند و به او و خانوادههای دیگری که برای عزیزانشان سنگ قبر ساخته نیز قول داده است که فردای آزادی سراغ تکتک آن سنگها برود و عنوان «جاویدنام» را به آنها اضافه کند؛ چرا که به گفته خودش، نامها را عامدانه طوری طراحی کرده است که فضای لازم برای افزودن این واژه در آینده وجود داشته باشد.
هزینههای میلیونی سنگ قبر
در کنار محدودیتهای امنیتی، هزینه بالای سنگ قبر نیز به یکی دیگر از چالشهای جدی خانوادههای جاویدنامان تبدیل شده است. دادههای میدانی نشان میدهد قیمت سنگ قبر همزمان با تشدید تورم و بحران اقتصادی بهطور چشمگیری افزایش یافته و بهای آنها، بسته به نوع سنگ و طراحی، از حدود ۳۰ میلیون تومان برای سادهترین نمونهها آغاز میشود و در مواردی به ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون تومان نیز میرسد. این افزایش قیمت امکان برگزاری آیین سوگواری متعارف و نصب سنگ مزار مناسب را برای بسیاری از خانوادهها از بین برده است؛ بهخصوص که بسیاری از آنان پیشتر نیز تحت فشار نهادهای امنیتی ناچار به پرداخت مبالغی تحت عنوان «پول گلوله» شدهاند و این پول را نیز اغلب از طریق فروش خودرو، قرض گرفتن یا کمک اطرافیان تامین کردهاند.
فروشنده سنگ قبر در محدوده بهشت زهرای تهران در پیوند با این موضوع گفت که در هفتههای گذشته بارها با خانوادههای جاویدنامان روبهرو شده که در تماس با او و دیگر همکارانش درخواست خرید قسطی یا پرداخت چکی داشتهاند و برای کاهش هزینهها تقاضای تخفیف کردهاند.
او افزود: «سنگفروشها تا جایی که توانستند با خانوادهها راه آمدند و در طراحی و حکاکی سنگ قبر جاویدنامان سنگ تمام گذاشتند، اما این هیچچیز از رنج خانوادههایی که عزیزشان را از دست دادهاند و حالا برای نصب سنگ قبر هم مشکل دارند کم نکرده است.»
فردی که عزیزش را در آرامستان رضوان شهریار به خاک سپرده نیز گفت خانوادهاش تنها با دریافت تخفیف ویژه توانستهاند سنگ قبر تهیه کنند و در نهایت حدود ۳۵ میلیون تومان برای آن پرداخت کردهاند؛ رقمی که به گفته او، با وجود تخفیف نیز فشار مالی سنگینی بر خانواده وارد کرد.
فردی که از بستگان یکی از جاویدنامان مدفون در بهشت زهرای تهران است نیز گفت که خانواده برای سنگ قبر حدود ۶۵ میلیون تومان پول پرداخت کردهاند. هزینه سنگ قبری که در پاکدشت اجازه نصب نیافت نیز همینقدر بود، اما پس از تغییرات عمده در متن و طراحی، خانواده مجبور شدند مبلغ اضافهای نیز پرداخت کنند.
مجموعه این شواهد نشان میدهد که فرایند سرکوب با کشتار شهروندان در دیماه به پایان نرسیده و خانوادههای آنان و روح جامعه را نیز با ایجاد محدودیت در محل خاکسپاری، کنترل مراسم و نظارت بر محتوای سنگ قبرها هدف قرار داده است؛ فرایندی که اگرچه کمتر مورد توجه قرار گرفته است، آثار عمیق و تلخ آن قابل انکار نیست.