روغن زیتون و آب قلم: غذاهای مد شده واقعا برای سلامت گوارش موثرند؟

بی بی سی: سلامت گوارش یکی از واژه‌های محبوب در رسانه‌های اجتماعی شده است.

از نوشیدن آب دانه چیا در اولین ساعت صبح گرفته تا اضافه کردن ژل خزه دریایی به اسموتی‌ها و نوشیدن آب قلم برای «ترمیم» روده، کارهایی است که این روزها در شبکه‌های اجتماعی مد شده است. به این محصولات ویژگی‌های متعددی نظیر بهبود خلق‌و‌خو و افزایش انرژی هم نسبت داده می‌شود.

پژوهشگران اما می‌گویند که واقعیت پیچیده‌تر از مد شدن تعدادی غذاست؛ به‌خصوص که این حوزه در حال رشد است و تقریبا هر روزه شواهد جدیدی منتشر می‌شود.

اگرچه میکروبیوم (محموعه میکروب‌ها) روده نقش حیاتی در سلامت ما دارد اما شواهد خاصی راجع به درست بودن بسیاری از این راهکارها نداریم و برای اکثر افراد سالم، «ترمیم» روده شاید ضروری نباشد.
میکروبیوم روده چیست؟
کارولین استیل، گزارشگر علمی بی‌بی‌سی، روده را به عنوان کل دستگاه گوارش، از دهان تا مقعد توصیف می‌کند که درون آن میکروبیوم زندگی می‌کند؛ تریلیون‌ها باکتری، ویروس و قارچ که نقشی اساسی در عملکرد بدن دارند و «بر سلامت روانی و جسمی شما تاثیر می‌گذارند.»

خانم استیل می‌گوید: «میکروبیوم روده ما از اثر انگشتمان هم منحصر‌به‌فردتر است» و یک میکروبیوم سالم با تولید بهتر انرژی از غذا، تنظیم قند خون و دفاع ایمنی در ارتباط است.

تحقیقات همچنین نشان‌دهنده ارتباط‌هایی بین سلامت روده و سلامت روان، از جمله کاهش اضطراب و بهبود خلق‌و‌خو است.
آیا غذاهای محبوب در شبکه اجتماعی به اندازه تبلیغاتشان خوبند؟
آلن واکر، میکروب‌شناس، و دکتر مگان راسی، متخصص سلامت گوارش، می‌گویند که بسیاری از غذاهای مد شده حاوی «ذره‌ای حقیقت» دارند ولی اغلب به عنوان محصولات معجزه‌آسا بیش از حد بزرگ جلوه داده می‌شوند.

    آب دانه چیا: دانه‌های چیا سرشار از فیبر هستند که به گفته‌ مگان راسی «می‌تواند باکتری‌های مفید روده را تغذیه کند و به نظم حرکات روده کمک کند.» آقای واکر معتقد است که هیچ فیبر واحدی به تنهایی کافی نیست، زیرا میکروب‌های مختلف از فیبرهای متفاوت تغذیه می‌کنند؛ بنابراین تنوع بیشتر از هر ماده اولیه دیگری اهمیت دارد. او می‌گوید که «نوشیدن آب دانه چیا ضرری ندارد» اما به تنهایی فایده چندانی هم ندارد.

    شات‌ روغن زیتون: روغن زیتون به‌طور گسترده‌ به عنوان محصولی دارای فواید ضدالتهابی شناخته می‌شود که برای قلب مفید است و ممکن است به کاهش یبوست کمک کند. با این حال، شواهد کمی وجود دارد که نشان دهد مصرف آن به‌صورت «شات» غلیظ به‌طور خاص میکروبیوم را تقویت می‌کند. آلن واکر می‌گوید: «تفاوت معناداری بین نوشیدن مستقیم آن و اضافه کردنش به غذا وجود ندارد.»

    ژل خزه دریایی: ژل خزه دریایی نوعی جلبک است که چون فیبر و برخی ویتامین‌ها و مواد معدنی را تامین می‌کند، پرطرفدار شده است. با این حال خانم راسی می‌گوید: «شواهد علمی بسیار کمی برای تایید استفاده از آن جهت بهبود میکروبیوم روده یا عملکرد گوارشی وجود دارد.» او به‌ویژه درباره دوزهای بالا، مخصوصا در افراد مبتلا به بیماری‌های التهابی روده هشدار می‌دهد. آقای واکر می‌گوید که نکته منفی احتمالی مصرف ژل خزه دریایی این است که جلبک‌های دریایی منبع فلزات سنگین و ید هستند و مصرف بیش از حد آن ممکن مشکلات سلامتی ایجاد کند.

    آب قلم: آب قلم از جوشاندن استخوان‌های حیوانات در آب به همراه یک ماده اسیدی (مانند سرکه) و سبزیجات یا گیاهان معطر برای دست‌کم ۲۴ ساعت با هدف استخراج پروتئین‌ها و مواد معدنی از آن تهیه می‌شود. این ماده سرشار از مواد مغذی است و می‌تواند غذایی تسکین‌دهنده باشد، ولی آلن واکر می‌گوید که بیشتر مواد مغذی آن در روده کوچک جذب می‌شوند، در حالی که بخش عمده میکروب‌های روده در روده بزرگ زندگی می‌کنند. این یعنی مقدار کمی از این مواد به خود میکروب‌ها می‌رسد. او می‌گوید: «هیچ شواهد محکمی وجود ندارد که نشان دهد این غذا اثرات مفید سیستماتیک بر میکروبیوم روده دارد.» مگان راسی هم موافق است و می‌گوید که او شاهد «اثرات منفی آن بر سطح کلسترول بوده است، در صورتی که چربی اشباع شده از روی آن گرفته نشود.»

    کامبوچا: کامبوچا یک چای تخمیر شده است و خانم راسی می‌گوید که «طرفدار پر‌و‌پا‌قرص» کامبوچای سنتی است، چون حاوی اسیدهای طبیعی و ترکیبات گیاهی آنتی‌اکسیدانی است که در فرآیند تخمیر ایجاد می‌شوند و با فواید سلامتی در ارتباط هستند. با این حال، درست مانند روغن زیتون فرابکر، همه کامبوچاها یکسان ساخته نمی‌شوند. او می‌گوید: «به دنبال ذرات معلق در آن باشید که نشانه‌ای از فعال بودن کشت زنده کامبوچا و عملکرد آن است. بررسی کنید که سرکه افزوده، نداشته باشد. نوع واقعی نیاز به این این افزودنی ندارد، چون میکروب‌ها خودشان این کار را انجام می‌دهند و از انواع بدون قند که حاوی شیرین‌کننده‌های مصنوعی از جمله استویا هستند، صرف‌نظر کنید.»

کارولین استیل می‌گوید که نشانه‌هایی که ممکن است حاکی از وجود مشکل در روده شما باشد، می‌تواند شامل یبوست مداوم، اسهال، گاز بیش از حد یا درد مداوم شکم باشد.

او اعتقاد دارد که در این موارد، مهم است افراد به جای روی آوردن به رژیم‌های حذف افراطی برخی مواد، از پزشک مشورت بگیرند: «اگر مشکلی در روده‌تان دارید، کاری مثل حذف نان قرار نیست آن را درمان کند.»

او اعتقاد دارد که بیشتر مردم نیاز ندارند تغییرات شدید در رژیم غذایی‌شان ایجاد کنند: «بیشتر ما نیازی به درمان روده نداریم، چون اگر روده سالم باشد، هیچ‌کدام از این کارها تفاوتی ایجاد نخواهد کرد.»

او می‌گوید که به جای دنبال کردن ترندها، کارهای ساده‌ای وجود دارد که مردم می‌توانند برای سر حال نگه داشتن روده خود انجام دهند، مانند: «خوردن گیاهان بیشتر، استفاده بیشتر از فیبرها و کاهش مصرف غذاهای فوق‌فرآوری شده.»