آینده نیروهای لباس شخصی و ماموران بسیج و پاسداران در ایران چه خواهد شد؟

آینده نیروهای لباس شخصی و ماموران بسیج و پاسداران در ایران چه خواهد شد؟ این پرسش به ویژه پس از سرکوب خونین اعتراضات مردم در ۱۸ و ۱۹دی ۱۴۰۴ و گسترده‌شدن سایه جنگ و حمله قریب‌الوقوع آمریکا به ایران شکل جدی‌تری به خود گرفتهایران وایر: سینا قنبر پور

آینده نیروهای لباس شخصی و ماموران بسیج  و پاسداران در ایران چه خواهد شد؟ این پرسش به ویژه پس از سرکوب خونین اعتراضات مردم در ۱۸ و ۱۹دی ۱۴۰۴ و گسترده‌شدن سایه جنگ و حمله قریب‌الوقوع آمریکا به ایران شکل جدی‌تری به خود گرفته زیرا بیم آن می‌رود که از دل نیروهای لباس شخصی، بسیج و سپاه گروه‌های تبهکاری، تروریستی و مافیایی متولد شود. 

کارشناسان و ناظران سیاسی دو حالت را برای فعالیت این گروه‌ها ترسیم می‌کنند؛ نخست ادامه جو سرکوب در جمهوری اسلامی که با قطع گسترده اینترنت و کاهش نظارت عمومی بر رفتار ماموران دولتی مواجه بوده‌است. در شرایطی که اعتماد عمومی به پلیس و مامورانش از بین رفته، احتمال مراجعه مردم و اعلام شکایت از اقدامات فراقانونی نیروهای بسیج و لباس‌ شخصی نیز به حداقل می‌رسد. حالت دیگر سرنوشت این نیروها در پی حمله نظامی به ایران را ارزیابی می‌کند. در حالی که حضور ناو «آبراهام لینکلن» و جابه‌جایی گسترده نیروهای آمریکایی در اطراف ایران بر سنگینی سایه جنگ افزوده‌است. 

«امید شمس»، حقوقدان و سخنگوی «شورای حقوقدانان برای ایران دموکراتیک» درباره نگرانی‌ها از آینده عملکرد نیروهای تحت امر جمهوری اسلامی به ایران‌وایر می‌گوید:‌ «بیم آن می‌رود که این افراد با پول و دانش چگونگی تشکیل گروه‌های مسلح به کشورهای اطراف بروند. این نه‌تنها به بی‌ثبات‌سازی کشورهای منطقه منجر می‌شود که حتی می‌تواند به عنوان تهدید مرزی ایران هم عمل کند». 

همچنین «بابک دربیکی» فعال سیاسی، نگرانی از فعالیت تبهکارانه و مافیایی گروه‌های وابسته به جمهوری اسلامی را محدود به بسیجی‌ها و سپاهی‌ها نمی‌داند و به ایران‌وایر می‌گوید:‌ «گروه بزرگی که حیات و ممات آنها به جمهوری اسلامی وابسته‌ است مداحان هستند که پتانسیل ایجاد گروه‌های خرابکار را دارند». 
خودسرها چه پتانسیلی برای آینده ایران دارند؟
ایرانی‌ها خاطرات تلخ و ناخوشایند بسیاری از جرایمی دارند که هیچ‌گاه عامل یا عاملان آن شناسایی و دستگیر نشده‌اند اما همواره در مورد آن فرضیه‌هایی مبنی بر دست داشتن نیروهای خودسر ایدئولوژیک وابسته به جمهوری اسلامی وجود داشته است. برای مثال با گذشت بیش از یک دهه از ماجرای اسیدپاشی‌ به زنان در اصفهان هیچ‌گاه ابعاد این پرونده مشخص نشد و مظنون یا متهمی در آن پرونده دستگیر نشد. از سوی دیگر نمونه‌هایی از فعالیت خودسرانه و مجرمانه افراد عضو بسیج وجود دارد. قتل‌های محفلی کرمان به دست افراد عضو پایگاه بسیج رخ داد و این افراد هیچ‌گاه مجازات نشدند. 

در همه سال‌های گذشته افرادی تحت عنوان لباس‌ شخصی بسیاری از تجمعات مسالمت‌آمیز یا اعتراضات را به تشنج و درگیری کشانده‌اند. لباس شخصی‌ها همواره با سه ویژگی «انکارپذیری» از سوی مسئولان، «عدم پاسخ‌گویی حقوقی» و «ایجاد اثر روانی منفی بر جامعه» به نفع معادلات جمهوری اسلامی عمل کرده‌اند. 

با گسترده‌شدن اعتراضات در ایران از ابتدای دی۱۴۰۴ و بیشتر شدن فضای بی‌نظمی بیم آن می‌رفت که فعالیت چنین نیروهایی نیز بیشتر شود. 

دکتر «سعید پیوندی» جامعه‌شناس و استاد دانشگاه «لورن» فرانسه درباره فعالیت لباس‌ شخصی‌ها به ایران‌وایر می‌گوید: «همواره ترکیب نیروهای امنیتی و نظامی با وجود لباس شخصی‌ها موجب شد تا میزان سوءاستفاده و کارهای خطایی که می‌تواند در چنین شرایطی رخ دهد بیشتر شود. به ویژه آن که یکی از عمده‌ترین مشکلات ایران عدم وجود شفافیت در کنار مسئولیت‌ناپذیری نهادها مختلف بوده و همین سبب شده بیشتر شاهد عملکرد خودسرانه باشیم». 

در همین حال بابک دربیکی، فعال سیاسی به ساختار سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اشاره می‌کند و می‌گوید: «ساختار سپاه و تشکیل سپاه مستقل در هر منطقه سبب شده این نیروها بتوانند در مواقعی حتی خودمختار عمل کنند و همین موجب می‌شود در صورت سقوط جمهوری اسلامی چه با حمله نظامی و چه با اعتراضات مردمی این نیروها تبدیل به نیروهای خودسر مسلح شوند». 
پتانسیل مداحان و مشاوران جمهوری اسلامی 
۱۲ سال قبل «محمود کریمی»، همان مداحی که پس از جنگ ۱۲ روزه ایران و اسراییل به توصیه رهبر جمهوری اسلامی «ای ایران» خواند، در یکی از اتوبان‌های تهران به سوی خودرویی که از او سبقت گرفته بود تیراندازی کرد. هیچ‌گاه تحقیقات کافی و موثری دراین‌باره انجام نشد. حتی این پرسش پاسخ داده نشد که چرا او باید مسلح بوده‌ باشد. از سوی دیگر هیچ برآوردی وجود ندارد که چه تعداد از مداحان مسلح بوده و یا در فعالیت‌های سرکوب هم نقش داشته‌اند. 

با این حال «بابک دربیکی» فعال سیاسی درباره رابطه مداحان با حیات جمهوری اسلامی و آینده آنها پس از سقوط احتمالی به ایران‌وایر می‌گوید: «مداحان حتی در زمان آقای خمینی چنین سازمان و قدرتی نداشتند و این عده تمام حیات و تغذیه مالی‌شان به جمهوری اسلامی وابسته است. بدیهی است این افراد الان هر کاری برای حفظ جمهوری اسلامی می‌کنند و اگر این نظام سقوط کند پتانسیل هر کار مجرمانه‌ای را دارند. 

براساس آماری که «محمد فراهانی»، رییس سازمان بسیج مداحان در سال ۱۳۹۵ داده دست‌‌کم ۱۰۰ هزار مداح در ایران فعال هستند که نیمی از آنها عضو سازمان بسیج مداحان هستند. از این تعداد ۳۰ درصد زن هستند. 

دربیکی درباره پتانسیل دیگری که در صورت سقوط جمهوری اسلامی می‌تواند به عنوان نیروی فعال و تغذیه‌کننده گروه‌های تبهکاری بپردازد می‌گوید: «در نظام جمهوری اسلامی افراد بسیاری به عنوان مشاور فعال هستند که هیچ توانمندی خاصی هم ندارند. این افراد در صورت سقوط جمهوری اسلامی می‌توانند به عنوان تامین کننده امکانات و همچنین تغذیه کننده مالی گروه‌های تبهکاری و مافیایی برای تامین و آینده منافع خودشان ظاهر شوند». در نظام جمهوری اسلامی افراد بسیاری به عنوان مشاور فعال هستند که هیچ توانمندی خاصی هم ندارند. این افراد در صورت سقوط جمهوری اسلامی می‌توانند به عنوان تامین کننده امکانات و همچنین تغذیه کننده مالی گروه‌های تبهکاری و مافیایی برای تامین و آینده منافع خودشان ظاهر شوندبیم تولد گروه‌های تروریستی در کشورهای اطراف ایران 
«امید شمس»، حقوقدان و سخنگوی شورای حقوقدانان برای ایران دموکراتیک در پاسخ به این پرسش که آیا احتمال دارد از دل نیروهای سپاه و بسیج گروه‌های مافیایی، تبهکاری و تروریستی شکل بگیرد به ایران‌وایر توضیح می‌دهد: «الان چندتا مساله به ویژه از منظر نگرانی‌های امنیتی دراین‌باره وجود دارد. در واقع یکی از دلایل تعلل جامعه بین‌المللی و به ویژه آمریکا از مداخله مستقیم در ایران شامل این موارد می‌شود». 

به گفته شمس، اگر شرایط به سمت فروپاشی ساختار رهبری، نظامی و حاکمیتی برود باید از پیش آمادگی‌های امنیتی چه از سوی اپوزیسیون و چه از سوی ساختارهای بین‌المللی به ویژه در مورد زیرساخت‌های امنیتی برای جلوگیری از فعال شدن فرماندهان سطوح بالایی، میانی و حتی پایین سپاه و بسیج در کشورهای همسایه ایران وجود داشته‌باشد. بیم این می‌رود که این افراد با پول و دانش چگونگی تشکیل گروه‌های مسلح به کشورهای اطراف بروند که این نه‌تنها به بی‌ثبات‌سازی کشورهای منطقه منجر می‌شود که حتی می‌تواند به عنوان تهدید مرزی ایران هم عمل کند. 

او به تجربه عراق در زمان فروپاشی رژیم صدام اشاره کرده و می‌افزاید: «بسیاری از افسران عراقی، گروه‌های شبه‌نظامی تشکیل دادند که اتفاقا بسیار خشن و بی‌رحم عمل می‌کردند. از جمله می‌توان به «سمیر عبدالمحمد خلفاوی» که سیستم‌های اطلاعاتی برای گروه‌های مسلح از جمله داعش طراحی می‌کرد اشاره کرد یا «عزت ابراهیم الدوری» که یکی از بالاترین مقامات حزب بعث بود و یکی از حامیان اصلی لجستیکی گروه‌های مسلح. «مسلم ترکمانی» و «ابوبکر بغدادی» هم در همین فهرست جا دارند». 

شمس در پاسخ به اینکه چگونه از دل سپاه یا بسیج امکان تولد و ظهور گروه‌های مسلح غیرقانونی وجود دارد به ایران‌وایر توضیح می‌دهد: «چنین افراد یا گروه‌هایی سعی می‌کنند پول‌ و سلاح از کشور خارج کنند بدون آن که رد آن قابل پیگیری باشد تا بتوانند شبکه مالی تروریستی خودشان را تغذیه کنند. نخستین چیزی که باید شکل بگیرد این است که نیروهای اپوزیسیون ایران در ارتباط با گروه‌های بین‌المللی در جلوگیری از نفوذ آن‌ها کمیته امنیتی یا کنسرسیوم امنیتی تشکیل دهد تا برای شناسایی این افراد و ردگیری نقل و انتقال پول توسط آنها فعال شود. در این راستا باید مکانیسم‌هایی برای ردگیری در اختیار داشته باشند». 

این حقوقدان و فعال حقوق بشر به اخباری از ورود نیروهای حشدالشعبی در ایران تحت عنوان سفر زیارتی یاد کرده و می‌گوید: «این موضوع فراتر از بحث سرکوب معترضان چندین نکته امنیتی با خود دارد. به نظر می‌رسد از این گروه‌ها و از تجربه شکل‌دادن گروه‌های میلیشیا استفاده شود و حتی فرضی مطرح می‌شود که این گروه‌ها کنترل بخش‌هایی از ایران را در اختیار گرفته و شبکه‌های تروریستی را بسازند». 

شمس همچنین درباره تولید گروه‌های مافیایی قاچاق مواد مخدر و انسان از دل گروه‌های مسلح جمهوری اسلامی تاکید می‌کند: «احتمال چنین اتفاقی بسیار زیاد وجود دارد. این احتمال نه فقط از سوی نیروهای خودسر یا نظامی و شبهه‌نظامی جمهوری اسلامی که حتی در جامعه‌ای که دچار فروپاشی شده نیروهایی فرصت‌طلب احساس می‌کنند الان وقت و فرصت سوءاستفاده است و تا مستقر شدن یک نظام جدید می‌توانند کارهایی انجام دهند».