آیا علی لاریجانی «فرمانده اصلی» سرکوب خونبار اعتراضات امروز ایران است؟

 علی لاریجانی و محمد پاکپور، فرمانده کل سپاه، ۴ بهمن ۱۴۰۴رادیو فردا: در روزهای اخیر، نام علی لاریجانی نه تنها به‌عنوان یکی از نقش‌های اصلی در خونبارترین سرکوب تاریخ جمهوری اسلامی مطرح است که همزمان نقش او به‌عنوان عامل اصلی در «روایت‌سازی» جمهوری اسلامی نیز برجسته شده است.

ایالات متحده روز ۲۵ دی‌ماه، یک هفته بعد از آغاز سرکوب دور جدید اعتراض‌ها، علی لاریجانی را به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران به «هماهنگی سرکوب اعتراضات و صدور دستور استفاده از زور علیه معترضان» متهم و او را تحریم کرد.

این اتفاق کمتر از دو هفته بعد از آن رخ داد که علی لاریجانی در پاسخ به تهدید دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مبنی بر این که اگر جمهوری اسلامی به معترضان شلیک کند، آمریکا اقدام نظامی خواهد کرد، در شبکه ایکس نوشت مردم ایالات متحده باید «مراقب سربازان خود باشند».

این تهدید علی لاریجانی زمانی منتشر شد که هنوز یک هفته از آغاز تجمع‌ها در بازار (هفتم دی‌ماه) تهران و روشن شدن شعله اعتراض‌ها نگذشته بود و کسی نمی‌دانست که قرار است یک هفته بعدتر هزاران نفر در سراسر ایران به دست نیروهای امنیتی و نظامی جمهوری اسلامی کشته شوند.

با این حال دستگاه تبلیغاتی جمهوری اسلامی بلافاصله دست به کار شد و بیلبوردی در تهران نصب کرد که همراه با جمله تهدیدآمیز علی لاریجانی، تابوت‌هایی منقش به پرچم‌های آمریکا و اسرائیل روی آن به چشم می‌خورد.
آغازگر روایت «تروریست‌ها»
دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران یک هفته بعد از این تهدید، نخستین مقام بلندپایه جمهوری اسلامی بود که شدت گرفتن اعتراض‌ها در دو روز ۱۸ و ۱۹ دی را به «تروریست‌ها» نسبت داد.

مقام‌های جمهوری اسلامی در سال‌های پیشین معمولاً اعتراض‌های گسترده در ایران را به «اغتشاشگران» یا «آشوبگران» نسبت می‌دادند. اما آقای لاریجانی شامگاه ۱۹ دی و در حالی که نیروهای امنیتی در خیابان‌ها مشغول شلیک به معترضان بودند، در یک برنامه زنده تلویزیونی حاضر شد و اعتراض‌های آن دو روز را «تنش‌های تروریستی شهری» خواند.

او به صراحت اعلام کرد: «وقتی امنیت داخلی یک کشور به هم می‌خورد، نیروهای مسلح مجبور هستند که به میدان بیایند تا این غائله را ختم کنند.»

هنگام بیان این اظهارات، دامنه کشتار معترضان مشخص نشده بود. مقام‌های جمهوری اسلامی ۲۴ ساعت قبل (شامگاه ۱۸ دی) اینترنت را به شکل سراسری در ایران قطع کرده بودند و گزارش‌هایی که بعدتر منتشر شد، حاکی از آن بود که حتی تماس‌های داخلی با تلفن‌های همراه هم دست‌کم به مدت دو روز امکان‌پذیر نبوده است.

قطع اینترنت سراسری خود یکی از اختیارات شورای عالی امنیت ملی است و وقتی چند روز بعد مسعود پزشکیان از علی لاریجانی خواست امکان اتصال دوباره به اینترنت فراهم شود، مشخص شد دبیر شورا در این زمینه تصمیم‌گیرنده بوده است.

از سوی دیگر اشاره به «ختم غائله» توسط «نیروهای مسلح» در حالی که اعتراض‌ها در جریان بود، به معنای بازگو کردن فرمان صادرشده تلقی شد.
«ژ۳، کلت و داعش»
علی لاریجانی در گفت‌وگوی تلویزیونی ۱۹ دی به موارد دیگری هم اشاره کرد که در روزهای بعد به‌شدت توسط رسانه‌های نزدیک به نهادهای نظامی و امنیتی تبلیغ شد؛ ازجمله این که گفت در «موارد زیادی» سلاح‌هایی مانند «ژ۳ و کلت» وارد خیابان‌ها شده است.

او معترضانی را که به سمت مراکز نظامی و انتظامی رفته بودند، متهم کرد که «دنبال جنگ داخلی هستند». این در حالی است که انبوه تصاویر و ویدئوهای منتشرشده در روزهای اخیر مشخص شده است نیروهای امنیتی با استفاده از سلاح‌های خودکار و همچنین تک‌تیراندازها از روی ساختمان‌های غیرنظامی یا پل‌های خیابان‌ها مشغول تیراندازی به معترضان و حتی تیراندازی به‌صورت غیرتفکیکی بوده‌اند.

سازمان عفو بین‌الملل چند روز بعد از سرکوب خون‌بار اعتراضات دی‌ماه در بیانیه‌ای با استناد به «شواهد ویدئویی تأییدشده و گزارش‌های شاهدان عینی» به موارد مشابهی اشاره کرد و گفت که نیروهای امنیتی ایران در «خیابان‌ها و روی پشت‌بام‌ها، از جمله پشت‌بام ساختمان‌های مسکونی، مساجد و ایستگاه‌های پلیس» بارها با سلاح‌های مختلف به سوی معترضان غیرمسلح شلیک کرده‌اند و «اغلب سر و بالاتنه آن‌ها را هدف گرفته‌اند».

علی لاریجانی همچنین استفاده از تشبیه معترضان به گروه «حکومت اسلامی» یا «داعش» را نیز وارد روایت رسانه‌های حکومتی و دیگر مقام‌های جمهوری اسلامی کرد.

او در مصاحبه تلویزیونی ۱۹ دی از «به قتل رساندن افراد، سوزاندن اشخاص و اقدامات خشونت‌باری که شباهت زیادی به روش‌های گروهک‌های تروریستی مانند داعش داشت» صحبت کرد.

چند روز بعد مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در یک گفت‌وگوی تلویزیونی عبارات مشابهی به کار برد و سپس عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، نیز تشبیه اعتراض‌ها به اقدامات «داعش» را تکرار کرد.

در این مدت، رسانه‌های نزدیک به سپاه پاسداران مانند خبرگزاری‌های فارس و تسنیم به دفعات از همین تعابیر استفاده کردند.

به نظر می‌رسد علی لاریجانی به عنوان مسئول عالی‌ترین نهاد امنیتی کشور،‌ علاوه بر آن که یکی از نقش‌های اصلی در صدور فرمان سرکوب خشن اعتراضات را بر عهده داشته است، همزمان عامل اصلی «روایت‌سازی» جمهوری اسلامی نیز بوده است.
«تسویه‌حساب» با آمریکا و اسرائیل
لفاظی‌های آقای لاریجانی درباره اعتراض‌ها همچنان ادامه یافت و او روز ۲۲ دی و در حاشیه راهپیمایی حامیان حکومت ایران در گفت‌وگو با خبرنگاران به‌صراحت گفت که ایران قصد دارد «با آمریکا و اسرائیل تسویه‌حساب» کند.

او مانند سایر مقام‌های ارشد، همچنین اعتراضات دی‌ماه را «ادامه جنگ ۱۲ روزه» خوانده است. این روایت می‌کوشد رویه همیشگی جمهوری اسلامی در برخورد با معترضان را وارد فاز جدیدی کند.

رهبر جمهوری اسلامی و سایر مقام‌ها همواره اعتراضات را با تعبیرهای متفاوت به مفهوم «توطئه دشمنان» مرتبط می‌دانند، اما اشاره مستقیم به جنگ ۱۲ روزه که در آن اسرائیل و آمریکا اهداف نظامی و هسته‌ای جمهوری اسلامی را هدف قرار دادند، از یک سو بر وابستگی ادعایی معترضان به این دو کشور تأکید می‌کند و از سوی دیگر با هدف توجیه اقدامات خشن در شرایط جنگی انجام می‌شود.

بخشی از این برخورد در قالب اعمال خشونت شدید در خیابان‌ها انجام شد و بخش دیگر آن مأموریتی است که دستگاه قضایی جمهوری اسلامی بعد از سرکوب خیابانی در قالب برگزاری محاکمه‌های سریع، غیرشفاف و مبتنی بر فشارهای روحی و جسمی به بازداشت‌شدگان و سپس صدور و اجرای احکام سنگین مانند حبس، تبعید و حتی اعدام مرتکب می‌شود.

علی لاریجانی روز ۱۹ دی با لحنی که شباهتی به «درخواست» نداشت اعلام کرد قوه قضاییه «بدون اغماض» با معترضان «برخورد خواهد کرد».

میدان‌داری او در این دور از اعتراضات در حالی است که در اعتراضات آبان ۹۸ و جنبش «زن زندگی آزادی»، حضور وزرای کشور وقت (به‌ترتیب عبدالرضا رحمانی فضلی و احمد وحیدی) به عنوتن چهره‌های اصلی برخورد با اعتراضات مشهود بود.

در سلسله مراتب امنیتی جمهوری اسلامی، وزیر کشور ریاست «شورای امنیت کشور» را برعهده دارد که سیاست‌های «شورای عالی امنیت ملی» را اجرا می‌کند.

پررنگ شدن نقش علی لاریجانی به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی، می‌تواند این‌گونه تلقی شود که احساس خطر حکومت ایران در برابر اعتراضات امسال به‌قدری بالا رفته است که شورای بالادستی و دبیر آن به شکل مستقیم وارد روند سرکوب اعتراضات شده است.
در حلقه یاران رهبری و فرمانده سرکوب
علی لاریجانی مانند بسیاری از مقام‌های جمهوری اسلامی طی ۴۷ سال گذشته با عضویت در سپاه پاسداران وارد حلقه قدرت شده است. با این حال زمانی نام او به عنوان مقام بلندپایه بیشتر شنیده شد که در دولت اول اکبر هاشمی رفسنجانی به عنوان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی جانشین محمد خاتمی شد.

از همان زمان بر عنوان «دکتر» و تحصیلات او در رشته فلسفه از سوی جناح راست یا محافظه‌کار ایران تکیه می‌شد و سپس در سال ۷۲ با حکم علی خامنه‌ای رئیس سازمان صداوسیما شد.

در این سمت او یکی از اصلی‌ترین مهره‌های تقابل جریان محافظه‌کار یا اصول‌گرا با جناح چپ جمهوری اسلامی بود که با نام «اصلاح‌طلبان» و پس از پیروزی محمد خاتمی در انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۷۶ به قدرت بازگشته بودند.

او در انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۸۴ هم کاندیدای اصلی اصول‌گرایان سنتی بود اما رأی چندانی به دست نیاورد و ششم شد. در دولت اول محمود احمدی‌نژاد برای اولین بار دبیر شورای عالی امنیت ملی شد و پرونده مذاکرات هسته‌ای به او سپرده شد؛ پرونده‌ای که در زمان ریاست‌جمهوری آقای خاتمی و در پی مذاکرات حسن روحانی به عنوان دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی با سه کشور اروپایی به توافقی شکننده رسید و سپس شکست خورد.

علی لاریجانی منتقد رویکرد دولت پیشین بود و درباره توافق ایران با آلمان، فرانسه و بریتانیا گفته بود: «مثل این است که مروارید غلطان بدهیم و آب‌نبات بگیریم».

با این حال عمر حضورش در شورای عالی امنیت ملی در آن زمان کوتاه بود و او با محمود احمدی‌نژاد به اختلاف برخورد.

علی لاریجانی با رسیدن به مجلس شورای اسلامی به عنوان نماینده قم، سه دوره پیاپی رئیس مجلس بود و اختلافش با احمدی‌نژاد در یک جلسه علنی مجلس به اوج رسید و حتی علی خامنه‌ای مجبور به دخالت شد.

او مرداد امسال با حکم مسعود پزشکیان بار دیگر دبیر شورای عالی امنیت ملی شد. در فاصله بین ریاست مجلس و سمت جدید نیز به عنوان مشاور رهبر جمهوری اسلامی از او یاد می‌شد.

علی لاریجانی طی بیش از سه دهه رهبری علی خامنه‌ای به یکی از مهم‌ترین مهره‌های جمهوری اسلامی تبدیل شده است. او چهره‌ای سیاسی/امنیتی/فرهنگی بوده که جهت‌گیری سیاسی‌اش از راست سنتی تا اعتدال‌گرا و نزدیک به اصلاح‌طلبان در نوسان بوده است. شاید به دلیل همین چرخش بود که دو بار در سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۳ شورای نگهبان صلاحیت او در انتخابات ریاست‌جمهوری رد شد.

اما این اتفاق نیز او را از حلقه یاران وفادار رهبر جمهوری اسلامی خارج نکرد و حتی مدت کوتاهی بعد از روی کار آمدن مسعود پزشکیان، مهم‌ترین سمت امنیتی جمهوری اسلامی را تصاحب کرد.

وفاداری خلل‌ناپذیر علی لاریجانی به شخص علی خامنه‌ای در نهایت او را به جایی رساند که در پی بیش از سه دهه حضور در رده‌های بالای هرم نظام، اکنون تحت رهبری و هدایت علی خامنه‌ای، از او به‌عنوان «فرمانده اصلی» خونبارترین سرکوب تاریخ جمهوری اسلامی یاد می‌شود.