دکتر پرستا، جراح چشم: مجروحان چشمی از خوددرمانی اجتناب کنند

دویچه وله: امیر مبارز پرستا، رییس مرکز چشم‌پزشکی مونیخ با ارائه آمارهای تکان‌دهنده از هزاران مجروح چشمی در اعتراضات دی ۱۴۰۴، ضمن هشدار درباره نابینایی‌های گسترده، بر ضرورت مراجعه فوری و امن مجروحان به مراکز درمانی تاکید کرد.

اعتراضات سراسری در ایران که از هفتم دی ماه ۱۴۰۴ آغاز شد، یکی از شدیدترین دوره‌های ناآرامی‌های داخلی در دهه‌های اخیر این کشور بوده است.

این اعتراضات که ابتدا به‌دلیل مشکلات اقتصادی، افزایش هزینه‌های زندگی و نابرابری‌های اجتماعی شکل گرفت، به‌سرعت به مطالبات گسترده‌تر سیاسی تبدیل شد و در بسیاری از شهرهای کشور ادامه یافت. در این میان، استفاده از گلوله‌های جنگی، ساچمه‌ای و دیگر سلاح‌های سنگین علیه معترضان و توسط نیروهای سرکوب، کشتار هزاران نفر را رقم زد و مجروحان بیشماری بر جای گذاشت. کشتاری که به دلیل قطع گسترده اینترنت و خطوط ارتباطی رقم واقعی آن هنوز مشخص نیست.

گزارش‌ها از داخل ایران نشان می‌دهد که بیمارستان‌ها و مراکز درمانی در بسیاری از شهرها با افزایش شدید موارد زخمی‌های ناشی از تیراندازی مستقیم به بدن، سر و چشم‌ها روبه‌رو شده‌اند و تخت‌های اورژانسی به‌طور کامل پر شده‌اند. بسیاری از مجروحان، به‌ویژه کسانی که آسیب چشمی دیده‌اند، از ترس بازداشت، پیگرد امنیتی یا خشونت‌های بیشتر به مراکز بهداشتی مراجعه نمی‌کنند یا مراقبت‌های ضروری را به تعویق می‌اندازند. 

این وضعیت وخیم پزشکی باعث شده تا بسیاری از آسیب‌دیدگان یا در خانه‌ها تحت درمان غیررسمی بمانند، یا تنها به روش‌های کمک‌های اولیه و مراقبت‌های شخصی متکی شوند تا بتوانند از وخامت بیشتر جلوگیری کنند.
ابعاد فاجعه؛ آمارهای حداقلی از تلفات و مجروحان
پروفسور امیر مبارز پرستا، جراح چشم ایرانی-آلمانی و رییس مرکز چشم‌پزشکی مونیخ در گفتگو با بخش فارسی دویچه وله ضمن ارائه این گزارشی درباره یک برآورد حداقلی ملی از تلفات اعتراضات در ایران، بر اساس گزارش مستقیم پزشکان، توصیه هایی به مجروحان چشمی این اعتراضات که به دلیل وضعیت امنیتی شدید حاکم بر ایران از مراجعه به مراکز درمانی امتناع می‌کنند کرده است.

پروفسور پرستا که در پی جنبش مهسا در سال ۱۴۰۱ بسیاری از آسیب‌دیدگان چشمی را درمان کرده است، با اشاره به داده‌هایی از سوی کارکنان درمانی و پزشکان در پنج مرکز بزرگ چشم پزشکی و ۱۶ اورژانس جراحی اصلی در شهرهای مختلف ایران، به آمار ۱۶ هزار و ۵۰۰ تا ۱۸ هزار نفری کشته‌ها، ۱۵ هزار مرگ ثبت شده بالینی در بیمارستان‌ها و آمار ۳۳۰ تا ۳۶۰ هزار نفری مجروحان اعتراضات اشاره کرده و می‌گوید که از این میان ۷۰۰ تا ۱۰۰۰ مورد تخلیه کامل چشم و نابینایی غیر قابل برگشت رخ داده است.
بیمارستان‌های چشم‌پزشکی، زیر بار سنگین مصدومان
بر اساس آمارهایی که بدست دکتر پرستا رسیده، تا تاریخ ۲۶ دی ماه در بیمارستان چشم پزشکی نور تهران ۷ هزار آسیب چشمی شدید ثبت شده است.

به گفته او، این داده‌ها از طریق گزارش مستقیم پزشکان، تماس تلفنی، پیام‌های امن و خلاصه‌های کتبی جمع‌آوری شده‌اند.

این جراح چشم ایرانی-آلمانی همچنین از گزارش‌های مداوم پزشکان از الگوهای شدید خشونت از جمله زخم‌های ناشی از گلوله ساچمه‌ای در سر و گردن و مجروح شدن کودکان و زنان باردار خبر داده و می‌افزاید که این ارقام در شرایط سرکوب و قطع ارتباطات اینترنتی و تلفنی،  حداقل برآورد ممکن  هستند ضمن این که بسیاری از مجروحان به خاطر ترس از بازداشت اصلا به مراکز درمانی مراجعه نکرده‌اند.

رییس مرکز چشم‌پزشکی مونیخ با اشاره به نقل قول مستقیم از پزشکی در داخل ایران می گوید: «مجروحان خفیف اصلا ثبت نشده‌اند، احتمال ثبت تکراری بیماران وجود داشته و ثبت بیماران در مناطق روستایی بسیار محدود بوده است.»
از گلوله‌های ساچمه‌ای تا گلوله‌های جنگی و سلاح سرد
ویدیوهای منتشرشده متعددی در شبکه‌های اجتماعی نشان می‌دهد که نیروهای امنیتی از همان روزهای اول اعتراضات مردمی ۱۴۰۴ به سوی معترضان گاز اشک‌آور و گلوله‌های ساچمه‌ای شلیک کرده‌اند. به گفته نهادهای حقوق بشری نیز در جریان انقلاب مهسا در سال ۱۴۰۱ دست‌کم ۶۰۰ نفر به دلیل شلیک گلوله ساچمه‌ای دچار آسیب‌های جدی چشمی شدند.

به گفته دکتر پرستا، در اعتراضات امسال علاوه بر گلوله ساچمه‌ای از گلوله‌های جنگی هم استفاده شده و حتی بسیاری از معترضان با چاقو و یا قمه دچار آسیب چشمی شده‌اند: «ساچمه‌ها وقتی وارد چشم می‌شوند، ابتدا قرنیه را دچار آسیب می‌کنند که این امر در صد در صد موارد آسیب‌های چشمی دیده شده و یا اینکه وارد خود گوی چشم می‌شوند، یعنی به زجاجیه و شبکه می‌رسند و به پارگی شبکه یا جراحت در عصب چشم منجر می‌شوند. مقداری از این ساچمه‌ها نیز یا از کنار چشم رد می‌شوند و در به بافت چربی حدقه می‌رسند و یا به استخوان می‌رسند و وارد مغز می‌شوند.»
پروفسور پرستا: متاسفانه در اعتراضات سراسری امسال تعداد جراحت‌های چشمی و تعداد مجروحان بسیار متفاوت از انقلاب مهسا بودهبه گفته دکتر پرستا، البته باید گفت اگر ساچمه در بافت چربی یا در بافت استخوان یا به اصطلاح بافت نرم باشد و عفونت نکند به اجبار نباید اخراج شود. چون در این شرایط معمولا خارج کردن ساچمه مشکلات بیشتری به وجود می آورد. اما در مورد گوی چشم اگر ساچمه به سرب آلوده باشد، از آنجا که خطر مسمومیت ایجاد می کند باید حتما خارج شود.

این جراح چشم اضافه می‌کند که متاسفانه در اعتراضات سراسری امسال تعداد جراحت‌های چشمی و تعداد مجروحان بسیار متفاوت از انقلاب مهسا بوده و از این رو ترمیم آسیب‌های چشمی در همه موارد امکان‌پذیر نبود. در نتیجه تعداد مجروحانی که چشم آن‌ها بلافاصله تخلیه شده، بسیار بیشتر از اعتراضات قبل است.
خطرات دستکاری خودسرانه و تهدید چشم سالم
به گفته دکتر پرستا، قرار گرفتن چشم در معرض ساچمه‌های تفنگ ساچمه‌ای یک اورژانس پزشکی شدید است.

او با اشاره به این که در مورد آسیب‌دیدگان چشمی نگرانی امنیتی در مورد مراجعه به مراکز درمانی و تعقیب قانونی وجود دارد، تاکید می‌کند: «از وجه پزشکی بیشتر جراحت‌ها که به وسیله گلوله ساچمه‌ای یا در بعضی از مناطق حتی با به وسیله چاقو یا اسلحه‌های دیگر اتفاق افتاده صد در صد احتیاج به درمان حرفه‌ای دارد و این جراحات بدون حضور جراح حرفه‌ای،‌ اتاق عمل و تیم پزشکی حرفه‌ای به هیچ وجه قابل بهبود نیستند، حتی با وجود پزشک یا پرستار در خانه. در مورد این بیماران درمان فوق تخصصی الزامی است.»
پارسا قبادی از آسیب دیدگان چشمی در اعتراضات جنبش زن زندگی آزادیدکتر پرستا ادامه می‌دهد: «مراکز فوق تخصصی دانشگاهی در شهرهای بزرگ مراکزی هستند که بر اساس گزارش دریافتی از پزشکان نسبتا برای مراجعه امن هستند، چون کادر درمانی در این مراکز تحت پوشش آکادمیک‌اند و به غیر از بحبوحه روزهای شلوغ اعتراضات که فضای آنها امنیتی بود، در حال حاضر می‌توان به آنها مراجعه کرد و باید مراجعه کرد زیرا به هیچ وجه وخامت‌های چشمی را در غیر این صورت نمی‌توان درمان کرد.»

به گفته دکتر پرستا، مراقبت‌های فردی در خانه و در دیگر فضاهای امن بسیار محدود است: «تنها کاری که می‌توان کرد این است که از طریق مصرف قطره و یا داروهای آنتی‌بیوتیک، جلوی بروز عفونت‌های چشمی را بگیریم و بیش از این کاری نمی‌توان کرد.»

او تاکید می‌کند که کسی نمی‌تواند ساچمه را در خانه از چشم خارج کند، قرنیه را بدوزد، لنز را جراحی کند، شبکیه را در صورت پارگی ترمیم کند و یا زجاجیه چشم را نجات دهد. بنابراین مجروحان چشمی حتما باید با فرد همراه و با رعایت مسائل امنیتی حتما به مراکز درمانی مراجعه کنند.

او تاکید می‌کند که هر گونه اقدام خودسرانه برای چشم آسیب دیده خطرناک است و دستکاری عنبیه در صورت بروز آسیب در این قسمت چشم می‌تواند منجر به آسیب به چشم سالم نیز بشود. در نتیجه جراحاتی که عنبیه را درگیر خود کرده‌اند باید هرچه زودتر تحت درمان‌های فوق‌تخصصی قرار گیرند.

رئیس مرکز چشم‌پزشکی مونیخ در پایان تاکید می‌کند:« در بیمارستان‌های ایران پروتکل‌هایی وجود دارد و کادر پزشکی قطعا از تشکیل پرونده‌هایی که بتوان بعدا از آنها استفاده جزایی کرد خودداری می‌کنند. در جریان انقلاب مهسا نیز شاهد این موضوع بودیم و خوشبختانه کادر پزشکی پشت معترضان است.»