افشای متن پیامک ماکرون به ترامپ؛ منظور از انجام مشترک «کارهای بزرگ در ایران» چیست؟

یورونیوز: در حالی که تنش میان واشنگتن و پاریس بر سر بلندپروازی‌های ارضی ترامپ در شمال اروپا به اوج رسیده است، انتشار پیامک امانوئل ماکرون توسط دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی «تروث سوشال»، معادلات خاورمیانه را وارد فاز جدیدی کرد.

رئیس جمهور فرانسه در بخشی از پیامک خود خطاب به همتای آمریکایی خود، پس از اشاره به همسویی در مورد تحولات سوریه و پیش از طرح پیشنهاد گفتگو در مورد گریلند و اوکراین، نوشته است: «می‌توانیم در ایران کارهای بزرگی انجام دهیم.»؛ جمله‌ای مبهم که فرضیه در جریان بودن یک توافق پشت‌پرده و بزرگ (Grand Bargain) را مطرح می‌کند.

اما این «کار بزرگ» در روزهایی که ایران شاهد اعتراضات سراسری گسترده‌ای است که هزاران کشته برجا گذاشته، چه معنایی دارد؟ آیا آقای ماکرون در حال فروش کارت ایران برای حفظ آرامش در قاره سبز است، یا دونالد ترامپ با افشای این پیام، قصد دارد نقش میانجی‌گری فرانسه را پیش از آغاز هر مذاکره‌ای با سران جمهوری اسلامی بسوزاند؟

با توجه به برگزاری اعتراضات سراسری در ایران، بخش مربوط به ایران در پیامک رئیس جمهوری فرانسه از انجام «کارهای بزرگ در ایران» می‌تواند با یکی از چهار هدف زیر ارسال شده باشد:

۱. سناریوی «تغییر مدیریت‌شده»: امانوئل ماکرون همواره سعی کرده تا در چالش‌های دیپلماتیک خود را به عنوان مرد «راه‌حل‌های سوم» مطرح کند. براین اساس، احتمالا او به دونالد ترامپ پیشنهاد داده که به جای جنگ یا تحریم‌های کم‌اثر، روی یک «گذار ساختاری» سرمایه‌گذاری کنند. تلاش فرانسه برای حضور روسیه در نشست‌های پاریس می‌تواند نشان دهنده تلاش فرانسه برای راضی کردن روسیه است تا در ازای دریافت امتیازاتی در اوکراین، دست از حمایت از تهران بردارد تا راه برای یک تحول بزرگ درونی در ایران هموار شود.

۲. سناریوی «خلع سلاح در برابر بقا»: ممکن است «کار بزرگ» مورد نظر آقای ماکرون، یک توافق موشکی-هسته‌ای بسیار سخت‌گیرانه باشد؛ دستاورد دیپلماتیکی پرسر و صدا که هم آقای ترامپ بتواند آن را پیروزی شخصی جا بزند، هم با توجه به سابقه جدی فرانسه در برقراری کانال‌های پشت‌پرده با تهران، آقای ماکرون بتواند نقش میانجی خود را حفظ و ایفا کند.

در نتیجه منظور از کارهای بزرگ در این سناریو می‌تواند تغییر قواعد بازی بدون رخداد جنگ مستقیم باشد؛ بدین معنا که با تشدید هماهنگ تحریم‌ها، و محدودسازی شبکه‌های نیابتی ایران برای نقش آفرینی در منطقه، توازن قوا در منطقه خاورمیانه به نفع اسرائیل و کشورهای حاشیه خلیج فارس بازطراحی شود و در عین حال سیاست رفع تدیجی فشار اقتصادی و سیاسی بر ایران به اجرا گذاشته شود.

۳. سناریوی ائتلاف برای «مهار حداکثری»: رئیس جمهوری فرانسه ممکن است به دنبال حصول توافق در مورد مشارکت نیروهای اروپایی مستقر در منطقه خاورمیانه در هرگونه اقدام نظامی احتمالی ایالات متحده علیه ایران یا ارائه طرحی برای حمایت لجستیکی از معترضان ایرانی و گروه‌های اپوزیسیون یا فشار نهایی برای فروپاشی اقتصادی جمهوری اسلامی باشد. واژه «بزرگ» در اینجا می‌تواند به معنای تغییر کامل رژیم (Regime Change) با کمترین هزینه نظامی و اقتصادی برای غرب باشد.

۴. سناریوی نمادین و «طعمه روانی»: آقایماکرون می‌داند ترامپ به زبان اغراق و «دستاورد بزرگ» حساس است. پس این جمله می‌تواند بیشتر ادبیات ترغیبی باشد تا برنامه دقیق. لذا این احتمال نیز مطرح است که رئیس جمهوری فرانسه از ارسال متن «می‌توانیم در ایران کارهای بزرگی انجام دهیم» به عنوان نوعی «طعمه روانی» برای تشویق دونالد ترامپ به پذیرش دعوت او برای حضور در پاریس و گفتگوهای چندجانبه در مورد اوکراین و گرینلند استفاده کرده باشد. در این صورت، ایران تنها بخشی از یک پازل بزرگتر برای راضی کردن ترامپ به دست کشیدن از تصاحب گرینلند و وضع تعرفه‌های بیشتر علیه اروپاست.
اما چرا ترامپ متن پیامک را منتشر کرد؟
رئیس جمهوری ایالات متحده با انتشار این پیامک، در واقع تلاش کرد تا همتای فرانسوی خود را آچمز کند. او با این کار به هوادارانش نشان داد که رهبران اروپا برای جلب نظر او در مورد موضوعات مختلف به ویژه گرینلند «صف کشیده‌اند.»

او همچنین با این اقدام خود، خواسته یا ناخواسته، هرگونه مذاکره مخفیانه احتمالی بین پاریس و تهران را پیش‌دستانه افشا کرد تا راه برای دیپلماسی مخفی فرانسه بسته شود.

رئیس جمهوری ایالات متحده پیرو پیام‌های پیشین خود خطاب به معترضان ایرانی و طرح وعده کمک به آنها، تلویحا نشان داد که قدرت‌های بزرگ در حال تصمیم‌گیری نهایی در مورد تحولات ایران هستند.

در مجموع، افشای این پیام نه نشانه آغاز یک توافق قطعی، بلکه پرده‌برداری از رقابت قدرت‌ها بر سر «کارت ایران» است؛ کارتی که هر یک از بازیگران می‌کوشند پیش از دیگری، قواعد بازی آن را تعیین کنند.