سرکوب اعتراض‌ها با مشت آهنین؛ کارشناسان: حکومت ایران فقط می‌تواند وقت بخرد

یورونیوز: با وجود خشم عمومی و موج اعتراض‌ها، حکومت ایران با استفاده از سپاه و نیروهای امنیتی به سرکوب ادامه می‌دهد و کارشناسان معتقدند این تنها فرصتی موقت برای «خرید زمان» است، نه راه‌حلی برای بحران عمیق اجتماعی و سیاسی کشور.

اعتراض‌های جاری علیه جمهوری اسلامی در ایران اکنون گسترده‌تر و خشونت‌آمیزتراز هر دوره‌ای به نظر می‌رسند و واکنش حکومت نیز در مقابله با این اعتراض‌ها شدت بیشتری یافته است.

کارشناسان و تحلیلگران معتقدند که حکومت روحانیون در ایران و رهبر ۸۶ ساله آن یعنی علی خامنه‌ای، اعتراض‌های گسترده و فزاینده اخیر را تهدیدی مستقیم و وجودی برای نظام می‌دانند و به خاطر همین است که در پاسخ، از زور و خشونت برای حفظ حکومت و منافع نهادی خود بهره برده‌اند.

با اینکه بسیاری از معترضان امیدوارند این جنبش‌ها، مشابه سرنگونی شاه در سال ۵۷، به سقوط حکومت منجر شود، اما برخی تحلیلگران معتقدند که این انتظار تا حدی جنبه آرزومندانه دارد. به گفته آنها، حکومت به احتمال زیاد اعتراض‌های فعلی را سرکوب خواهد کرد، اما این تظاهرات همزمان شکاف و نارضایتی عمیق اجتماعی را آشکار می‌سازد که در بلندمدت ممکن است غیرقابل سرکوب باشد.

علی واعظ، مدیر پروژه ایران در مؤسسه تحقیقاتی «گروه بحران بین‌المللی»، در توضیح وضعیت اعتراض‌ها به روزنامه نیویورک تایمز گفت: «رژیم ایران دچار اضطراب وجودی شد و مشت آهنین خود را به کار گرفت، بنابراین من فکر می‌کنم این دور از اعتراض‌ها احتمالا پایان یابد. اما از آن‌جا که رژیم تنها قادر به سرکوب است و نمی‌تواند علل زمینه‌ای را حل کند، این اقدام تنها خرید زمان تا دور بعدی رویارویی میان دولت و جامعه است.»

به دلیل قطع گسترده اینترنت در ایران، دستیابی به تصویری دقیق از ابعاد اعتراض‌ها یا شمار کشته‌شدگان دشوار است. با این حال، ولی نصر، کارشناس ایران در «دانشسرای مطالعات بین‌المللی پیشرفته جانز هاپکینز»، پیش‌بینی می‌کند که خشم عمومی همچنان پابرجا خواهد بود. او در یک نشست توجیهی برای مؤسسه تحقیقاتی کوئینسی در واشنگتن گفت: «این اعتراض‌ها بسیار مهم بودند و حتی اگر فروکش کنند، خشم ناشی از آن‌ها از بین نخواهد رفت.»
حمله یا مذاکره؛ عنصر غیرقابل پیش‌بینی ترامپ
عنصر غیرقابل پیش‌بینی و تعیین‌کننده، همانند همیشه، دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا است. او به دلیل سرکوب شدید اعتراض‌ها در ایران تهدید به حمله کرده و گفته می‌شود در حال سنجش گزینه‌های متنوعی، از حملات هوایی گرفته تا حملات سایبری، است. علاوه بر این، آقای ترامپ پیشنهاد اعمال تحریم‌های اقتصادی علیه شرکت‌هایی که با ایران دادوستد دارند را ارائه کرده است.

با این وجود، ترامپ ظاهرا تمایل دارد مذاکرات تازه‌ای با ایران آغاز کند، امری که می‌تواند به حکومت تهران یک مسیر خروج موقت بدهد؛ به شرطی که بتواند بخشی از تحریم‌ها را کاهش دهد و تا حدی خشم و نارضایتی عمومی را کاهش دهد.

حکومت ایران همچنان انحصار کامل استفاده از زور را در اختیار دارد و بارها نشان داده که برای سرکوب اعتراض‌ها آماده است و سپاه مأمور حفاظت از انقلاب، ایدئولوژی حکومت و رهبر آن است.

تا کنون هیچ نشانه‌ای از پیوستن جدی نیروهای امنیتی یا ارتش به اپوزیسیون دیده نشده است. اپوزیسیون همچنان پراکنده و فاقد انسجام کامل است و میزان حمایت واقعی از آن روشن نیست. یکی از رهبران بالقوه این جریان، رضا پهلوی، پسر شاه سابق ایران، است که او نیز در تبعید به سر می‌برد.

حال آنکه در جریان انقلاب سال ۱۹۷۹، شاه ایران از به‌کارگیری قدرت مطلق نظامی خود خودداری کرد، ارتش و نخبگان کشور به دو بخش تقسیم شدند و چهره‌ای همچون آیت‌الله روح‌الله خمینی، به عنوان رهبر اپوزیسیون ظهور کرد که حمایت گسترده‌ای در میان روحانیون و قشر کم‌درآمد جامعه داشت.

به نظر می‌رسد تهدیدهای دونالد ترامپ برای دخالت، تنها عزم حکومت ایران را برای سرکوب اعتراض‌ها محکم‌تر کرده است.

الی گرانمایه، کارشناس مسایل ایران در اندیشکده «شورای روابط خارجی اروپا»، می‌گوید: «شدت رادیکالیسم معترضان و سرعت تبدیل آن به خشونت در هر دو طرف، واقعیت یک کشور دوقطبی را نشان می‌دهد.» او افزود: «رژیم و نهادهای امنیتی این اعتراض‌ها را به‌عنوان امتداد جنگ ایالات متحده و اسرائیل می‌بینند و احساس می‌کنند باید با تمام توان با «تروریست‌ها» مقابله کنند.»

مقامات رسمی ایران در واکنش به این تحولات، ایالات متحده و اسرائیل را متهم کرده‌اند که پشت اعتراض‌های گسترده ضد حکومتی در شهرهای مختلف ایران قرار دارند و این رویدادها را «اغتشاش» و «تروریسم» توصیف کرده‌اند.

اسرائیل تحولات مربوط به امکان حمله نظامی ایالات متحده به ایران را با دقت دنبال می‌کند و به گفته مقامات و تحلیلگران امنیتی، نیروهای مسلح خود، به‌ویژه نیروی هوایی را در وضعیت سطح بالایی از آماده‌باش قرار داده است تا در صورت هرگونه واکنش تلافی‌جویانه احتمالی از سوی تهران، آمادگی کامل داشته باشد.

بر اساس ارزیابی‌های امنیتی در تل‌آویو، احتمال حمله نظامی آمریکا علیه ایران اکنون بیشتر به «زمان وقوع» وابسته است تا اینکه بر سر «احتمال وقوع» تردید وجود داشته باشد، هرچند هنوز اطلاعات موثقی درباره زمان دقیق، گستره عملیاتی یا ماهیت این حمله منتشر نشده است.

مقامات اسرائیلی معتقدند که واشنگتن قبل از هر حمله‌ای پیشاپیش اسرائیل را مطلع خواهد کرد تا برای پاسخ احتمالی ایران به حمله، آمادگی داشته باشد.