تحلیل نیویورک تایمز از اعتراضات ایران: «لحظه انفجار نزدیک است» و حکومت در تلاش برای جان به در بردن

یورونیوز: ایران میان خشم مردم و تهدید خارجی گرفتار آمده است؛ دولتی که به گفته مقامات ایرانی خود در تلاش برای حفظ بقای خود است، این هفته شاهد موج تازه‌ای از اعتراضات بود.

نشریه آمریکایی نیویورک تایمز در گزارشی به قلم فرناز فصیحی نوشت که ایران در حال تجربه یک چالش دوگانه است: ناآرامی‌های داخلی و تهدید نظامی از سوی اسرائیل و ایالات متحده. این رسانه افزود که مقامات ایرانی در تلاش‌اند هم اعتراضات داخلی را مهار کنند و هم از خطر حملات خارجی جلوگیری کنند.

به نوشته نیویورک تایمز، دولت ایران در سال‌های اخیر با استفاده از سرکوب خشونت‌آمیز اعتراضات، موج به موج نارضایتی‌های داخلی را کنترل کرده است. اما این بار شرایط متفاوت است؛ ترکیب بحران اقتصادی، فساد گسترده و تحریم‌های بین‌المللی، معادله را پیچیده کرده و باعث شده مقامات ارشد کشور ناتوان از ارائه راهبرد مشخص باشند. این رسانه آمریکایی افزود که هیچ نشانه‌ای از تمایل ایران برای دادن امتیازات در برنامه هسته‌ای وجود ندارد، اقدامی که می‌توانست اسرائیل و آمریکا را راضی و خطر حملات مجدد را کاهش دهد.

نیویورک تایمز نوشت که اعتراضات طی یک هفته اخیر عمدتا در شهرهای کوچک، مناطق فقیرنشین و دانشگاه‌ها شکل گرفته است. مردم شعارهایی علیه رهبر جمهوری اسلامی سر می‌دهند و خواستار پایان حاکمیت مذهبی هستند. این رسانه افزود که، اگرچه تهران در بیشتر مناطق به ظاهر آرام است، اما بازار سنتی، چند محله کارگری و دانشگاه‌ها صحنه اعتراض و تعطیلی گسترده کسب‌وکار بوده‌اند.

به گزارش این رسانه، رئیس‌جمهور مسعود پزشکیان به طور علنی اعلام کرده که «ایده‌ای برای حل مشکلات متعدد ایران ندارد.» نیویورک تایمز افزود که اقدامات محدود دولت، از جمله تعویض رئیس بانک مرکزی و تغییر سیاست‌های ارزی، تاکنون نتایج ملموسی نداشته است و برای حل واقعی بحران اقتصادی، به توافق هسته‌ای با واشنگتن و رفع تحریم‌ها نیاز است؛ امری که به نظر می‌رسد در دسترس نیست.

این گزارش تصریح کرد که مشکلات اقتصادی ایران در هم تنیده‌اند: تحریم‌های آمریکا بر فروش نفت و معاملات بانکی بین‌المللی، کاهش ارزش پول ملی، فساد گسترده و سوءمدیریت، همگی موجب نارضایتی عمومی شده‌اند. این رسانه افزود که مقامات ایرانی نگران هستند اگر نیروهای امنیتی و نظامی در تامین معاش خود با مشکل مواجه شوند، «خطوط دفاعی فرو خواهند ریخت.»

در ادامه گزارش آمده است که پس از تهدید دونالد ترامپ به دخالت در صورت سرکوب خشن معترضان، شورای عالی امنیت ملی ایران جلسه اضطراری برگزار کرده تا با کاهش خشونت، اعتراضات را مهار کند و برای احتمال حمله خارجی آماده شود. سه مقام ایرانی که نخواستند نامشان فاش شود، به نیویورک تایمز گفتند که رهبران کشور اکنون در تنها در تلاش برای جان به در بردن از این بحران هستند و ابزار محدودی برای مقابله با بحران اقتصادی و تهدید نظامی در اختیار دارند.

نیویورک تایمز به نقل از تحلیلگران نوشته که دولت ایران تاکنون هیچ راهبرد مشخصی برای مدیریت نارضایتی داخلی و فشارهای بین‌المللی ندارد و برخی نظریه‌ها حاکی است که ممکن است اجازه دهد مردم خشم خود را تخلیه کنند، چرا که «نقطه انفجار» نزدیک است.

این رسانه افزود که اعتراضات تازه ایران، اگرچه به گستردگی قیام ۲۰۲۲ با محوریت زنان و موضوع حجاب اجباری نیست، اما هنوز قابلیت گسترش و خشونت بیشتر را دارد. برخی استان‌های غربی به شکل «سلول‌های سازمان‌یافته» و حملات «نیمه‌نظامی» در آمده‌اند و ویدئوها نشان می‌دهد معترضان مسلح شعار «مرگ بر خامنه‌ای» سر می‌دهند و به اقدام به شلیک هوایی می‌کنند.

نیویورک تایمز به اظهارات علی خامنه‌ای، رهبر ایران نیز اشاره کرد و نوشت که او موضع سخت‌گیرانه‌تری از رئیس‌جمهور اتخاذ کرده و گفته است: «اغتشاشگران باید سر جای خود نشانده شوند» و مشکلات اقتصادی را به «دشمنان خارجی» نسبت داده است، هرچند حق اعتراض بازاریان را به رسمیت شناخت.

این رسانه افزود که ناآرامی‌ها تاکنون منجر به کشته شدن حداقل هشت معترض و دو نیروی امنیتی شده و نیروهای امنیتی از باتوم، گاز اشک‌آور و حتی تیراندازی برای مهار معترضان استفاده کرده‌اند.

نیویورک تایمز همچنین به موضع فعالان حقوق بشر اشاره کرد و نوشت که ۱۷ فعال شناخته‌شده از جمله نرگس محمدی، برنده جایزه نوبل صلح و فیلم‌سازان ایرانی در بیانیه‌ای مشترک از نیروهای امنیتی خواسته‌اند به معترضان حمله نکنند و تاکید کرده‌اند: «تنها راه نجات ایران، گذار از جمهوری اسلامی است؛ خواستی که نه موقتی است و نه قابل سرکوب.»

به گزارش این نشریه، وزیر خارجه ایران، عباس عراقچی، به طور خصوصی با برخی رسانه‌های وابسته به دولت دیدار کرد و این بحران را «مبارزه‌ای برای بقا» توصیف کرد و اعلام کرد که احتمال مذاکرات با واشنگتن فعلا صفر است و تصمیم‌گیری در این زمینه از اختیارات او خارج است.

نیویورک تایمز در پایان نوشت که ایران با بحرانی پیچیده مواجه است؛ ترکیبی از اقتصاد بحران‌زده، فساد گسترده، تحریم‌های بین‌المللی و تهدید نظامی خارجی، در حالی که خشم عمومی روز به روز افزایش می‌یابد و هیچ راهبرد روشن و قابل اجرایی برای مدیریت این فشارها وجود ندارد.