پیام شعارهای معترضان در ایران؛ از «مرگ بر دیکتاتور» تا یاد دوران پهلوی

رادیو فرانسه: ایران از پنج روز پیش صحنه اعتراضات گسترده‌ای است که از تهران و با موضوعات اقتصادی شروع شد و به تدریج به ابراز خشم عمومی علیه حکومت و سیاست‌هایش تبدیل و به برخی دیگر از شهرها کشیده شد. شعارهایی که معترضان سر می‌دهند، بازتاب نگرانی‌های عمیق اقتصادی، سیاسی و اجتماعی است. از گرانی و تورم شدید گرفته تا اعتراض به اولویت سیاست خارجی نسبت به نیازهای داخلی و انتقاد مستقیم از رهبری کشور.

اعتراضات که ابتدا با اعتصاب و تظاهرات بازاریان در تهران آغاز شد، به سرعت به دانشگاه‌ها گسترش یافت. هرچند وسعت این تظاهرات هنوز به اندازه اعتراضات پس از مرگ مهسا امینی در سال ۱۴۰۱ نیست، اما نارضایتی امروز در سطح وسیع‌تری در جامعه دیده می‌شود.

وب‌سایت شبکه خبری فرانس۲۴ گزارشی منتشر کرده و بر اساس ویدئوهای منتشر شده در روزهای اخیر به شعارهایی پرداخته که معترضان در خیابان و دانشگاه فریاد می‌زنند. بر اساس گزارش این شبکه، شعارهای سیاسی و اقتصادی در هم تنیده‌اند و بیانگر نوعی به ستوه آمدن عمومی در میان اقشار مختلف جامعه هستند.
«نه غزه نه لبنان، جانم فدای ایران»
یکی از شعارهای شنیده شده در روزهای ابتدایی اعتراضات، «نه غزه نه لبنان، جانم فدای ایران» بود که به سیاست خارجی جمهوری اسلامی انتقاد دارد. به نوشته فرانس۲۴، معترضان با این شعار، حمایت حکومت ایران از متحدان منطقه‌ای خود مانند حماس و حزب‌الله را هدف نقد قرار دادند. آنان هزینه‌ شدن منابع کشور در خارج از مرزها را زیر سؤال می‌برند. آن هم در شرایطی که ایران با بحران شدید اقتصادی روبه‌روست.

فرانس۲۴ یادآوری می‌کند که سقوط ارزش پول ملی، فروش کالاهای وارداتی را مختل کرده و در کنار آن، تورم افسارگسیخته فشار سنگینی بر زندگی روزمره مردم وارد کرده است. بر اساس آمار رسمی مرکز آمار ایران، قیمت‌ها در ماه آذر به طور متوسط ۵۲ درصد نسبت به سال قبل افزایش یافته‌اند؛ افزایشی که در مورد کالاهای اساسی حتی شدیدتر بوده و به تشدید نارضایتی اجتماعی دامن زده است.
«نترسید، نترسید، ما همه با هم هستیم»
فرانس۲۴ به ویدویی از بازار تهران اشاره می‌کند که در آن یک زن جوان با لباس ساده و کفش ورزشی، در صف اول بازاریان حرکت می‌کند و با مشت گره‌کرده فریاد می‌زند: «نترسید، نترسید، ما همه با هم هستیم»؛ شعاری که بلافاصله توسط مردان حاضر در تجمع تکرار می‌شود و توجه رهگذران را جلب می‌کند.

این شعار که در سال‌های اخیر بارها در اعتراضات شنیده شده، در گزارش فرانس۲۴ نمادی از همگرایی تازه میان گروه‌های مختلف اجتماعی تلقی شده است. جایی که مطالبات سیاسی جنبش «زن، زندگی، آزادی» با نارضایتی بازاریان، که عموماً به اقشار مذهبی و سنتی تعلق دارند، به هم گره خورده است.
«آزادی، آزادی، آزادی»
فرانس۲۴ گزارش می‌دهد که شعار «آزادی، آزادی، آزادی» بار دیگر به نماد اعتراضات دانشجویی تبدیل شده است. این شبکه با اشاره به ویدیویی که روز سه‌شنبه در دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی تهران ضبط شده، از دانشجویانی گفته که با کوبیدن کفش‌های خود به زمین، این شعار را در راهروهای دانشگاه تکرار می‌کنند.

دانشگاه‌ها یکی از کانون‌های اصلی اعتراض بوده‌اند. دانشجویان خوابگاه دانشگاه تهران شامگاه دوشنبه تجمعی برگزار کردند و شعار «دانشجوی آزاده، اعتراض، اعتراض» را سر دادند. به دنبال این تجمع، نیروهای امنیتی با محاصره خوابگاه و مسدود کردن ورودی‌ها واکنش نشان دادند. روز بعد، تجمع‌ها به دست‌کم ده دانشگاه بزرگ دیگر در پایتخت گسترش یافت.
«نیروی انتظامی، حمایت، حمایت»
به نوشته فرانس۲۴، در دانشگاه شهید بهشتی تهران، دانشجویان در واکنش به حضور نیروهای امنیتی که برای سرکوب تجمع شبانه وارد خوابگاه شده بودند، شعار «بی‌شرف، بی‌شرف» سر دادند. این شعارها در اکثر تجمعات اخیر و هم‌زمان با برخوردهای پلیس، شلیک گاز اشک‌آور و بازداشت‌ها شنیده شده‌اند.

در مقابل، بازاریان و کسبه‌ میدان تره‌بار تهران که روز پنج‌شنبه تجمع کردند، پس از ناسزا گفتن به نیروهای ویژه، این بار شعار «نیروی انتظامی، حمایت، حمایت» را سر دادند. فرانس۲۴ می‌نویسد که معترضان امیدوارند بخشی از نیروهای امنیتی به آن‌ها بپیوندند و مسیر اعتراضات تغییر کند.
شعارهای مستقیم علیه رهبر و یاد دوران پهلوی
در مرودشت، نزدیک شیراز، گروهی از معترضان جوان روز پنج‌شنبه شعار مستقیمی علیه رهبر جمهوری اسلامی سر دادند: «امسال سال خونه، سیدعلی سرنگونه». فرانس۲۴ گزارش می‌دهد که علی خامنه‌ای مدت‌هاست هدف اصلی شعارهای معترضان است و شعارهایی مانند «مرگ بر دیکتاتور» نیز در تهران و دیگر استان‌ها بارها شنیده شده است.

دانشجویان دانشگاه تهران نیز شعار «مرگ بر اصل ولایت فقیه» را سر داده‌اند؛ شعاری که به‌طور مستقیم بنیان ایدئولوژیک جمهوری اسلامی را هدف قرار می‌دهد و اصل حاکمیت روحانیت بر قدرت سیاسی را زیر سؤال می‌برد. به گفته فرانس۲۴، این شعارها هم‌زمان بیانگر نفی شخص رهبر و نظام سیاسی‌ای است که او نمایندگی می‌کند.

همچنین برخی معترضان با یاد دوران شاهنشاهی ایران شعارهایی مانند «این آخرین نبرده، پهلوی برمی‌گرده» و «رضا شاه، روحت شاد» سر دادند. این شعارها در حمایت از رضا پهلوی، فرزند آخرین شاه ایران سر داده شده است.

فرانس۲۴ تاکید می‌کند که نام رضا پهلوی که ساکن آمریکاست، بیش از پیش در تجمعات اعتراضی فریاد زده می‌شود و محبوبیتش طی سه سال گذشته به‌طور پیوسته افزایش یافته است. با این حال، هرچند در میان بخشی از ایرانیان خارج از کشور از حمایت برخوردار است، اما اجماعی درباره او وجود ندارد. این شبکه خبری، شعار «مرگ بر ستمگر، چه شاه باشه، چه رهبر» را که در روزهای اخیر در برخی تجمعات شنیده شده، به عنوان شاهد گفته خود آورده است.

برخی منتقدان به نزدیکی فرزند محمدرضا شاه پهلوی با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، اشاره می‌کنند. این درحالی است که چندی پیش روزنامه هاآرتص از یک کارزار تبلیغاتی اسرائیل پرده برداشت که هدف آن، هم‌زمان با جنگ ۱۲روزه میان ایران و اسرائیل، بازگرداندن او به عنوان شاه به ایران بوده است.

فرانس۲۴ در پایان تأکید می‌کند که فراتر از چهره‌ها و اختلافات سیاسی، بخش عمده شعارهای سیاسی که در این موج تازه اعتراضات شنیده می‌شود، بیانگر خواستی گسترده‌تر است؛ ورق زدن صفحه جمهوری اسلامی و ساختن آینده‌ای متفاوت.