سفر احمدی نژاد به عربستان و راه های پایان بحران روابط تهران- ریاض

محمود احمدی نژاد (چپ) همراه با ملک عبدالله پادشاه عربستان در فرودگاه جده

فریدون زرنگار

آن طور که رسانه های جمهوری اسلامی روز دوشنبه خبر دادند سفر محمود احمدی نژاد، رییس جمهوری ایران، به عربستان برای شرکت در اجلاس فوق‌العاده سازمان همکاری‌های اسلامی قطعی شده است.

 
خبرگزاری ایسنا به نقل از محمد رضا فرقانی، مدیرکل بین‌الملل دفتر رییس‌جمهور، نوشت: محمود احمدی نژاد، به دعوت رسمی پادشاه عربستان در این اجلاس حضور خواهد داشت.
 
در گفت و گو با هوشنگ حسن یاری استاد دانشگاه و تحلیلگر مسائل خاورمیانه در کالج نظامی سلطنتی کانادا از او پرسیدیم که با توجه به تنش های موجود در روابط ایران و عربستان سعودی، این سفر، در صورت عملی شدن، چه اهمیت سیاسی دارد؟
 
هوشنگ حسن یاری: در مورد روابط بین دو کشور ایران و عربستان مسائل بسیار بسیار مهمی این دو کشور را از هم دور می کند.
 
امروز بحث سوریه و بحرین همچنان در ایران داغ است و در ایران بسیارند کسانی که حتی از دولتمردان این کشورند و عربستان را متهم می کنند به دخالت در امور داخلی بحرین و کشتن شیعیان در این کشور.
 
مسئله سوم هم شیعیان خود عربستان است که در طول چند ماه گذشته بسیاری از شخصیت های دینی و سیاسی از سوی ایران در مورد رفتاری که دولت عربستان با شیعیان داشته است، ابراز نگرانی کرده اند.
 
این اجلاس در چنین شرایطی است که برگزار می شود و به اعتقاد من سعودی ها به دنبال این هستند که توجه و حمایت کشورهای مسلمان را به خصوص در مورد بحث سوریه به دست بیاورند.
 
همچنین این اجلاس به این سوال پاسخ خواهد داد که جایگاه هر کدام از دو کشور ایران و عربستان در منطقه تا چه اندازه مهم است و هرکدام از این کشورها می توانند چه تعداد از کشورهای منطقه را به دنبال خود بکشانند؟
 
شما به اختلافات متفاوتی که در بسیاری از زمینه ها بین ایران و عربستان وجود دارد، اشاره کردید. آیا این سفر می تواند حداقل به بخشی از این اختلافات پایان دهد؟
 
می تواند. در صورتی که بین ملک عبدالله از عربستان و محمود احمدی نژاد یک دیدار خصوصی انجام شود و در این دیدار خصوصی در مورد دو مسئله از سه مسئله ای که به آن اشاره کردم مذاکره شود.
 
به این دلیل می گویم دو مسئله از سه مسئله ذکر شده، چون به طور قطع عربستانی ها حاضر نخواهند شد در مورد اقلیت شیعی خود با ایران صحبت کرده و ایران را وارد این ماجرا کنند.
 
در مورد سوریه و به خصوص در مورد بحرین به صحبت و رایزنی بنشینند و در نتیجه این رایزنی ها ایران در مورد مواضعی که از گذشته تا امروز در مورد سوریه دارد، عقب نشینی کند و بالطبع چنین وضعیتی می تواند بر روابط دو کشور تاثیرگذار باشد و این روابط را از حالت بحران زده فعلی – البته تا حدی- خارج نماید.
 
به اعتقاد من روابط جمهوری اسلامی با کشورهای منطقه از جمله عربستان سعودی هرگز روابطی عادی نخواهد شد و عربستان سعودی هم به دلایل زیادی، سعی بسیاری دارد که خود را به عنوان کشور مهم منطقه به دیگران بقبولاند و هم ایران دارد چنین تلاشی می کند.

هم عربستان در عراق دارای منافعی است و هم ایران و این منافع اجبارا با همدیگر همخوانی نخواهند داشت.
 
در مورد بحرین، مسئله لبنان و حزب الله و حتی یمن و مسائل دیگری از جمله حضور و نقش آمریکا در منطقه با همدیگر توافق نخواهند داشت.
 
بنابر این در مجموع تنها امیدی که می توان داشت، نه تنها در این دیدار که به اعتقاد من نتیجه چندان مثبتی نخواهد داشت، بلکه حتی در آینده و با تغییر دولت در ایران هم روابط بین دو کشور کاملا عادی نخواهد شد به خاطر اینکه این روابط، اجبارا به مسئله تعادل قدرت در منطقه گره خورده است.
 
شما به مسئله سوریه اشاره کردید. با توجه به خبرهایی که حاکی از این است که نخست وزیر سوریه هم از این کشور خارج شده است، احتمالاتی وجود دارد که ایران در حال تجدید نظر در سیاست خود در قبال سوریه است. تا چه اندازه این مسئله می تواند در نزدیکی ایران به عربستان نقش داشته باشد؟
 
اگر مقصود شما از تجدید نظر، سیاست صوری دولت ایران باشد که دولت ایران به این نتیجه رسیده است که بیش از این بر سر اسب بازنده شرط بندی نکند، از نظر سعودی ها یک تحول مثبتی است.
 
در نتیجه، به اعتقاد من تنها در صورتی روابط ایران و عربستان سعودی می تواند از این حالت بحرانی امروز خارج شود که ایران به چنین مسئله ای تن دهد. یعنی به این نتیجه برسد که دولت بشار اسد و رژیم بعثی به طور کلی رفتنی است.