وزیر دفاع پیشین آمریکا و فرمانده سابق سنتکام: رژیمی که مردمش را قتل‌عام می‌کند، از درون سقوط نمی‌کند

خبرنامه گویا: گزارش و تحلیل یک گفت‌وگوی مهم با جیمز متیس، وزیر دفاع پیشین آمریکا و فرمانده سابق سنتکام، بار دیگر شکاف میان «واقع‌گرایی امنیتی» و «امیدهای ساده‌انگارانه سیاسی» در میان بخشی از اپوزیسیون را برجسته کرده است؛ به‌ویژه برای آن دسته که در عین ادعای ایران‌دوستی، پایان فوری جنگ را بدون توجه به ماهیت رژیم مطالبه می‌کنند.

در این ویدیو، متیس به یکی از کلیدی‌ترین مدل‌های تحلیلی سیا اشاره می‌کند؛ مدلی که با بیش از ۷۰ شاخص، میزان پایداری یا احتمال سقوط حکومت‌های اقتدارگرا را می‌سنجد. اما به گفته او، در میان تمام این شاخص‌ها، یک عامل وزن تعیین‌کننده دارد: «آیا رژیم حاضر است برای ماندن، مردم خودش را در مقیاس صنعتی قتل‌عام کند؟»

پاسخ متیس روشن است: اگر چنین اراده‌ای وجود داشته باشد، آن رژیم به‌سادگی از درون فرو نخواهد پاشید.

 

برای کسانی که مدعی ایران‌دوستی ولی خواهان پایان جنگ هستند:
ژنرال متیس، وزیر جنگ پیشین و فرمانده پیشین سنتکام:
"برای آنالیز حکومت جمهوری‌اسلامی، سی‌آی‌ای از مدلی استفاده می‌کند که احتمال سقوط حکومت‌های اقتدارگرا را پیش‌بینی می‌کند. این مدل بیش از ۷۰ شاخص دارد، ولی یک شاخص وزن‌اش… pic.twitter.com/e0L8AGWODb

— The Resolute Nihilist (@P31415927) April 1, 2026

این گزاره، در بستر تجربه معاصر ایران، معنایی فراتر از یک تحلیل تئوریک پیدا می‌کند. اشاره ضمنی به سرکوب‌های خونین، از جمله وقایع دی‌ماه، این پرسش را پیش می‌کشد که آیا همچنان می‌توان از «مبارزه مدنی» به‌عنوان راهبردی کافی سخن گفت، وقتی طرف مقابل نه‌تنها از خشونت ابایی ندارد، بلکه آن را در مقیاسی سازمان‌یافته به کار می‌گیرد؟

متیس در بخش دیگری از سخنان خود، تصویر یک رژیم «در حال ترک خوردن اما نه شکستن» را ترسیم می‌کند. او با استناد به استعاره معروف همینگوی، وضعیت را این‌گونه توصیف می‌کند: فروپاشی نه به‌صورت تدریجی قابل مشاهده، بلکه «آرام‌آرام و سپس ناگهان» رخ می‌دهد. این همان چیزی است که در ادبیات امنیتی به «آستانه شکنندگی» تعبیر می‌شود نقطه‌ای که ممکن است تا لحظه وقوع، از دید بسیاری پنهان بماند.

با این حال، متیس به‌صراحت تأکید می‌کند که در شرایط فعلی، نشانه‌ای از فروپاشی قریب‌الوقوع دیده نمی‌شود.

به گفته او، گزارش‌های موجود نشان می‌دهد که رژیم نه‌تنها عقب‌نشینی نمی‌کند، بلکه آماده است تا «تا آخر بجنگد». این ارزیابی، تضادی جدی با برخی روایت‌های خوش‌بینانه در میان اپوزیسیون دارد که فروپاشی سریع را محتمل می‌دانند.

در پاسخ به پرسشی درباره احتمال سقوط رژیم، متیس موضعی محتاط اما قاطع اتخاذ می‌کند: او باور ندارد که این اتفاق در آینده نزدیک رخ دهد. با این حال، یک هشدار مهم نیز می‌دهد ماهیت جنگ ذاتاً غیرقابل پیش‌بینی است و ممکن است تمام این ارزیابی‌ها در بازه‌ای بسیار کوتاه، حتی در ۲۴ ساعت، دگرگون شود.

این گفت‌وگو، در مجموع، حامل چند پیام کلیدی برای نیروهای سیاسی مخالف جمهوری اسلامی است: نخست، درک واقع‌بینانه از ماهیت رژیمی که برای بقا، از خشونت حداکثری ابایی ندارد؛ دوم، پرهیز از ساده‌سازی مسیر تغییر و فروپاشی؛ و سوم، بازنگری جدی در استراتژی‌هایی که بدون توجه به این واقعیت‌ها، همچنان بر نسخه‌های کلاسیک و کم‌هزینه تأکید می‌کنند.

شاید مهم‌ترین درس این باشد: اگر تحلیل‌ها بر پایه آرزوها و نه واقعیت‌های سخت میدانی شکل بگیرند، نه‌تنها راهی به تغییر نمی‌برند، بلکه ممکن است ناخواسته به تداوم همان چرخه خشونت و سرکوبی کمک کنند که مدعی مقابله با آن هستند.