دو طرح ترامپ برای شکست سپاه پاسداران در تنگه هرمز

تنگه هرمز وارد وضعیت فلج عملی شده است که با منطق سنتی دریایی همخوانی ندارد. در تحولی تاریخی و براساس داده‌های رهگیری دریایی، عبور کشتی‌های تجاری از این گلوگاه حیاتی کامل متوقف شده، و برای نخستین‌بار اقتصاد جهانی را به‌طور مستقیم از منبع اصلی انرژی جدا کرده است. این فروپاشی نه ازطریق ناوگان عظیم دریایی یا میدان‌های متراکم مین، بلکه درنتیجه حمله روانی به ساختار مالی جهانی رخ داده است.

در دوران جنگ سرد، رویکرد اتحاد جماهیر شوروی به تنگه هرمز براساس دکترین دریایی دریاسالار سرگئی گورشکوف شکل گرفته بود که هدفش به چالش کشیدن برتری غرب از طریق حضور دائمی اسکادران هشتم بود. با وجود تمرکز تاریخی شوروی بر دسترسی به آب‌های گرم و نظریه «هارتلند» برای تسلط بر اوراسیا، ناوگان این کشور در عمل نیرویی «یک‌بار‌مصرف» محسوب می‌شد؛ از نظر فنی قابل‌اعتماد نبود و توانایی ایجاد محاصره کامل برای قطع جریان انرژی غرب را نداشت. راهبرد آن‌ها بیشتر بر بمب‌افکن‌های مستقر در خشکی و مانورهای دریایی در آب‌های آزاد متکی بود که می‌توانست نیروهای ناتو را آزار دهد، اما قادر به قطع شریان حیاتی انرژی جهان نبود.

در درگیری کنونی، میدان نبرد از برد توپ‌های ناوها به محاسبات بیمه‌گران در لندن منتقل شده است. بسته‌شدن تنگه نه به‌دلیل مانع فیزیکی، بلکه ناشی از توقفی است که ازسوی صنعت بیمه و در اثر ترس ایجاد شده است. استفاده از تعداد محدودی پهپاد برای هدف‌گیری کشتی‌های تجاری و زیرساخت‌های انرژی در مراحل ابتدایی جنگ، سطح تهدید منطقه‌ای را به حدی رسانده است که بیمه‌های دریایی معمول قادر به پوشش آن نیستند. درنتیجه، شکافی راهبردی ایجاد شده است که در آن چند پهپاد یک‌بار‌مصرف به دستاوردی رسیده‌اند که کل ناوگان شوروی هرگز نتوانست به آن دست یابد.

سازوکار این محاصره مدرن بر نقش «کمیته مشترک جنگ» و بند «کلید قطع ۴۸ ساعته» در بیمه‌های ریسک جنگ دریایی استوار است. شرکت‌های بیمه دریایی می‌توانند با اعلام قبلی بین ۴۸ ساعته تا هفت روزه، پوشش بیمه‌ را در مناطقی که به‌عنوان منطقه پرخطر جنگی شناخته می‌شوند، لغو کنند. پس از این اعلام‌ها، بیمه‌های استاندارد عملا از کار افتاده‌اند و تردد تجاری در تنگه برای شرکت‌هایی که پوشش‌های تکمیلی بسیار گران‌قیمت ندارند، ناممکن شده است. برای یک نفتکش مدرن با ارزش حدود ۲۰۰ میلیون دلار، هزینه‌های بیمه به سطحی بی‌سابقه رسیده و سفری معمولی را به ریسکی چندمیلیون‌ دلاری تبدیل کرده است.

پیامدهای اقتصادی این وضعیت گسترده است. قیمت نفت برنت به ۱۲۰ دلار در هر بشکه رسیده که نشان‌دهنده درک بازار از مسدود شدن بخش قابل‌توجهی از عرضه روزانه نفت جهان و سهم قابل‌‌ملاحظه‌ای از گاز طبیعی مایع است. «درک اختلال» به اندازه اقدام‌های فیزیکی تاثیرگذار بوده است، به‌طوری که شرکت‌های کشتیرانی سفر به بنادر اصلی خلیج فارس را به تعویق انداخته‌ یا متوقف کرده‌اند. تاسیسات انرژی منطقه‌ای، از جمله پایانه‌های بارگیری و میدان‌های گازی، هدف حملات قرار گرفته و این امر ظرفیت صادرات را کاهش داده و تولید گاز طبیعی مایع در منطقه را به‌ میزان قابل‌توجهی پایین آورده است.

صدها کشتی در خلیج فارس لنگر‌ انداخته‌اند، زیرا مقام‌های دریایی عبور از مسیرهای باریک تنگه را که اکنون «منطقه مرگ» توصیف می‌شود، بسیار خطرناک ارزیابی می‌کنند. به‌رغم اقدام‌هایی مانند اجازه استفاده از پایگاه‌های نظامی‌ بریتانیا برای عملیات دفاعی علیه تهدیدهای موشکی، چالش اصلی همچنان ماهیتی روانی دارد. هدف بازگرداندن اعتماد به نظام مالی مبتنی بر اعتماد است که تحت تاثیر جنگ نامتقارن دچار هراس شده است.

این «محاصره بیمه‌ای» نشان‌دهنده تغییری اساسی در نحوه پیروزی در جنگ‌های مدرن است. بازگشایی این مسیر دیگر صرفا به پاک‌سازی مین‌ها یا نابودی ناوگان دشمن وابسته نیست، بلکه به بازسازی اعتماد بازار جهانی بستگی دارد که با فناوری‌های کم‌هزینه و موثر دگرگون شده است. تا زمانی که پوشش‌های بیمه‌ از طریق ترکیبی از کاهش تدریجی تهدیدها و ارائه تضمین‌های معتبر دریایی بازنگردد، تنگه هرمز گروگان اقتصاد جهانی باقی خواهد ماند، که نشان می‌دهد قدرتمندترین ابزار در قرن بیست‌ویکم نه ناو جنگی، بلکه اعلام لغو بیمه است.