چهارشنبه‌سوری؛ پارادوکس قدرت: حکومتی که موشک‌بازی می‌کند اما از ترقه می‌ترسد

عطا محامد - ایران وایر

جمهوری اسلامی شدیدتر از سال‌های گذشته و با استفاده از موقعیت جنگ به دنبال آن است که مراسم چهارشنبه‌سوری برگزار نشود. اگرچه برخی از طرفداران این نظام دلایل اخلاقی مانند درگیربودن آتش‌نشان‌ها و یا افزوده شدن بر کار نیروهای امدادی را به عنوان مخالفت با این مراسم ذکر کرده‌اند اما مساله از نظر مقامات سیاسی و قضایی از دست رفتن قدرت تسلط بر خیابان است.  

افراد نزدیک به جمهوری اسلامی حتی می‌گویند اگر چهارشنبه‌سوری‌ای قرار است برگزار شود باید به شیوه آن‌ها مانند آتش زدن تصویر نخست وزیر اسراییل یا رییس‌جمهور آمریکا باشد. این رویکرد بیشتر نشان می‌دهد که آن‌ها نمی‌خواهند حضور خیابانی را از دست بدهند. به همین خاطر برخی از دادستان‌های کشور «استفاده از مواد منفجره» در این روز را حتی «اقدامی در جهت اخلال در امنیت ملی» دانستند و گفته‌اند «هر نوع سرو صدایی جرم است و به شدت برخورد می‌شود.» حتی در این راستا برای مردم پیامک ارسال شده و از ممنوعیت ترقه بازی سخن گفته شده است. مجری برنامه همشهری ضمن اشاره به این پیامک و در تهدید مردم می‌گوید: «هر کسی کاری به نفع دشمن انجام بدهد دشمن است.» او تهدید می‌کند «ما گفتیم اگر اتفاقی افتاد با خودتان.»
خط ‌ونشان قضات برای چهارشنبه‌سوری
دادگستری تهران اعلام کرد امسال «ترقه‌بازی» در چهارشنبه‌سوری ممنوع است. دادگستری استان تهران اعلام کرد: «همشهری گرامی، به‌منظور حفظ آرامش و ایمنی عمومی از روشن کردن آتش و ترقه‌بازی خودداری فرمایید.» این موضوع واکنش‌های بسیاری در فضای مجازی به وجود آورد. با این حال رویکرد جمهوری اسلامی عملا تقابل با این مراسم بود و مقامات قضایی بسیاری در این رابطه اظهارنظر کردند.  

دادسراهای عمومی و انقلاب در استان‌هایی نظیر خوزستان، کرمانشاه و کرمان با صدور بیانیه‌هایی مشابه، برگزاری مراسم چهارشنبه‌سوری را در تقابل با نظم و امنیت ملی قلمداد کردند. مقامات قضایی این استان‌ها با اشاره به شرایط حساس کنونی و تجاوزات اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی، بر این باورند که دشمنان در تلاش‌اند تا از این مناسبت برای ایجاد ناامنی و آشوب سوءاستفاده کنند. «حمیدرضا کریمی»، دادستان کرمانشاه می‌گوید: ««تمامی ضابطین قضایی اعم از نیروهای انتظامی، امنیتی و اطلاعاتی موظفند به‌صورت آماده‌باش کامل، با هرگونه هنجارشکنی، بی‌نظمی، رفتار تحریک‌آمیز و اقدام مشکوک در سطح شهرها برخورد قانونی و بازدارنده انجام دهند.»

برخی از مقامات قضایی استان‌ها نیز زبان متفاوتی نسبت به وضعیت داشتند و عدم برگزاری مراسم چهارشنبه پایانی سال به خواست مردم نسبت دادند. «سیدکاظم موسوی»، رئیس کل دادگستری استان قم بر ترویج فرهنگ «نه به چهارشنبه پایان سال خطرآفرین» تأکید کرد و گفت: «در پاسخ به درخواست به‌حق شهروندان محترم، با هرگونه رفتار مخاطره‌آمیز که نظم و امنیت عمومی را برهم زند، قاطعانه و بدون اغماض برخورد قانونی خواهد شد.» رویکرد مشابهی که «مهدی بخشی»، دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان کرمان نیز داشت.

امنیتی‌ترین رویکرد در میان مقامات قضایی را «مهدی رزاقی‌نژاد»، دادستان گلستان دارد، او می‌گوید: « مراقب باشید به بهانه چهارشنبه آخر سال، در زمین دشمن بازی نکنید، برخورد با متخلفان سختگیرانه و بدون مماشات خواهد بود.» وی تاکید می‌کند: «همانطور که مردم هر شب در خیابان ها حضور دارند در چهارشنبه آخر سال نیز مردم با تکبیر و شعارهای مرگ بر آمریکا و مرگ بر اسراییل این شب را سپری و از بازی در زمین دشمن پرهیز کنند.»

دادستان قزوین نیز اعلام کرد: «قرار بر این است که متهمان دستگیرشده به واسطه جرائم مرتبط با چهارشنبه آخر سال براساس شرایط جنگی تحت تعقیب قرار بگیرند و حداقل تا پایان خردادماه سال آینده در بازداشت باشند و آزاد نشوند.»
تقابل «نور و آتش» با «نظم مستقر»
مخالفان جمهوری اسلامی از طیف‌های سیاسی مختلف در داخل و خارج ایران روز چهارشنبه سوری را محلی برای رویارویی با نظم سیاسی موجود می‌بینند. در سال‌های گذشته این ایده که چهارشنبه سوری جایی برای مقابله با حاکمیت است، جدی شده بود. جایی که تصاویری از سران جمهوری اسلامی سوزانده می‌شد و مردم معترض اعتراض خود را به واسطه شادی به نمایش می‌گذاشتند. در مقابل نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی نیز با حمله به جشن‌های مردمی تلاش می‌کرد تا این مراسم را برهم بزند. اما امسال همه چیز در سایه جنگ و افزایش مخالفت‌های مردمی و در نتیجه آن نگرانی جمهوری اسلامی از خیابان متفاوت است.

در چنین بستری شاهزاده «رضا پهلوی»، یکی از جدی‌ترین مخالفان جمهوری اسلامی از مردم خواسته است تا این مراسم را برگزار کنند. او گفته است که باید چهارشنبه‌سوری را با شوری ملی برگزار کنیم. او جمهوری اسلامی را رژیمی «نا‌ایرانی» خوانده و گفت «آتش ما، نماد نور و پاکی ایران، بر تاریکی و پلیدی این رژیم ناایرانی پیروز خواهد شد». او همچنین از رییس‌جمهور آمریکا و نخست وزیر اسراییل خواست تا «تحولات این روز را با دقت زیر نظر بگیرند و اجازه ندهند جمهوری اسلامی در این آیین ملی با مردم شجاع ایران با خشونت برخورد کنند.»

یکی از طرفداران سامانه پادشاهی نیز توضیح می‌دهد ایرانیان اجازه نخواهند داد جمهوری اسلامی آیین‌هایی مانند چهارشنبه‌سوری و نوروز را به عزا تبدیل کند. او افزود مردم ایران امسال این جشن‌ها را با شور بیشتری برگزار خواهند کرد. برخی دیگر از کاربران نزدیک به این سامانه از لزوم اقدام «گارد جاویدان»، کادرهای مردمی‌ نزدیک به پهلوی که از وجودشان جزییاتی ارایه نشده، گفته‌اند. 

گروه دیگری که برای مخالفت با جمهوری اسلامی از طرفداران خود خواسته تا این جشن را برپا کنند، سازمان «مجاهدین خلق» است. این گروه «کارزار ملی چهارشنبه‌سوری برای گسستن بندهای ۱۰۰سال استبداد» را به راه انداخته است. در متنی که روز ۲۳ اسفند در سایت این سازمان منتشر شد، آمده است «اهریمن عمامه‌دار به‌تجربه دریافته که بقای حکومت استبدادی‌اش در گرو نابودی روحیه جنگاوری، زندگی‌دوستی و شادمانی است. امسال، آنها مرگ خامنه‌ای را بهانه‌یی کرده‌اند تا با تحمیل یأس و بنیادگرایی، مانع از پیوند توده‌ها در جشنهای ملی شوند.»

اکانت‌های متعددی که به این سازمان تعلق دارند یا نزدیک به آن هستند، در این زمینه به صورت جدی فعال شده‌اند و با استفاده از هشتگ‌هایی مانند «مرگ بر ستمگر چه شاه باشه چه رهبر» و «آری به جمهوری دموکراتیک» به دنبال آن هستند تا مردم به خیابان بیایند. آن‌ها می‌خواهند تا مردم «از اعلام دولت موقت توسط شورای ملی مقاومت برای انتقال حاکمیت به مردم» حمایت کنند. طرفداران مجاهدین می‌گویند مراسم باید از ۲۳ اسفند تا ۱۹ فروردین ماه را در بر بگیرد.
می‌خواهند کشته‌سازی کنند!
 برخی مانند «محمدمهدی سیار»، شاعر و از طرفداران جمهوری اسلامی، معتقدند «خیابان همچنان خط مقدم است و گویا دشمن می‌خواهد از چهارشنبه‌سوری کورسوی امیدی برای خود باز کند! این نه یک تهدید، که فرصتی تاریخی است برای نو کردن این رسم کهن ایرانی و به‌روز رسانی و تجدید معنای آن.» او می‌گوید باید چهارشنبه‌سوری را به «اهریمن‌سوزی» تأویل و تبدیل کنیم؛ «با هر چه به دستمان می‌رسد، از تکه‌پارچه‌ و نمد و مقوا و ...آدمک‌های ترامپ و نتانیاهو درست کنیم و در همه میدان‌ها و کوچه‌ها و خیابان‌ها به آتش بکشیم. کمانگیران ایران هم که با تیرهای آتشین‌شان سنگ تمام خواهند گذاشت و «چهارشنبه‌سوری منطقه‌ای» به‌پا خواهند کرد!»

در حالی که بعضی از کاربران از حکومت خواسته‌اند که برنامه «چهارشنبه‌سوری امسال را کنسل» کند اما  برخی از رسانه‌های نزدیک به سپاه از مردم می‌خواهند به جای ترقه و آتش بازی که «موجب آزار و اذیت شهروندان» است امسال به «آتش‌زدن پرچم‌های آمریکا و اسراییل در چهارشنبه‌سوری» بپردازند و «انزجار خود را به این رژیم های تروریستی نشان دهند.» 

برخی از کاربران طرفدار نظام می‌گویند: «امسال چهارشنبه‌سوری، به جای ترقه و فشفشه، عکس نتانیاهو و ترامپ رو با هم آتش می‌زنیم تا صدای اعتراضمون به گوش دنیا برسه.»  یا یکی از کانال‌های تلگرامی نزدیک به سپاه می‌نویسد: «امسال به دلیل شرایط مهم کشور، مراسم چهارشنبه سوری در اسراییل برگزار خواهد شد.»

ولی با این حال این نزدیکان به جمهوری اسلامی نگران هستند. یکی از کاربران طرفدار حکومت می‌نویسد: «دشمنان ایران همه‌ تمرکزشون رو گذاشتند برای چهارشنبه‌سوری. قرارشون اینه کشتاری بدتر از ١٨ و ١٩ دی راه بندازند. منتظر اون روز هستیم. حضور مردم ایران همه‌ی معادلات این زامبی‌ها و آدم‌خوارها و پدوفیل‌ها رو به هم ریخته و ادامه‌ این حضور، آخرین میخ به تابوت براندازی خواهد بود.»

یا کاربر دیگری با تهدید می‌گوید: «چهارشنبه‌سوری بهترین زمان برای مامورین دشمن و مزدوران وطن‌فروش است که در بین آتش‌بازی‌ها، هم به ایست‌های بازرسی حمله کنند، و هم دست به ترور کور شهروندان بزنند و گردن حاکمیت بیاندازند. مسوولین کشور باید از همین حالا اعلام کنند که به دلیل این احتمال قوی، امسال چهارشنبه‌سوری نداریم.»
خیابان میان رویاها و کابوس‌ها
بسیاری از کاربران معترض چهارشنبه‌سوری را به عنوان فرصتی برای اعتراض، آتش زدن نمادهای سیاسی یا حتی شروع خیزش خیابانی می‌بینند. برخی آن را «عروسی پاسدار و آخوند» یا «آتش علیه ضحاک ولایت» توصیف کرده‌اند. عده‌ای معتقدند امسال چهارشنبه‌سوری «مرحله نبردهای خیابانی» یا «روز سرنوشت‌ساز ایران» است و پایان رژیم نزدیک است.

یکی از کاربران ایکس در اعتراض به تصمیم حاکمیت برای ممنوع کردن مراسم چهارشنبه‌سوری نوشته است: «زیر بمب و موشک هستیم، صدای انفجارها آنقدر زیاد است که زمین می لرزد‌. در هیچ لحظه و هیچ جایی احساس امنیت نداری و از هر صدایی ناخودآگاه یک متر می‌پریم، بعد جمهوری اسلامی «به منظور حفظ آرامش و ایمنی عمومی» چهارشنبه‌سوری را ممنوع کرده است!»

برخی کاربران معترض نیز معتقدند که روز چهارشنبه‌سوری اتفاقات قابل توجهی را شاید شاهد بشویم. کاربری می‌گوید: «امیدوارم بی‌بی و ترامپ برای پس‌فردا که چهارشنبه‌سوریه، برنامه‌های ویژه‌ای برامون داشته باشن.»

طرفداران جمهوری اسلامی نیز در این فضا به صورت جدی فعال هستند. یکی از این کاربران نوشته است: «امروز پسرم، عکس ترامپ حرومی رو که سیبل دارتش بود؛ تو حیاط آتیش زده و میگه: امسال چهارشنبه‌سوری، بجای ترقه؛ کلی عکس ترامپ برام پرینت بگیر، ببرم تو تجمع با بچه‌ها آتیش بزنیم.»

کاربران می‌گویند جمهوری اسلامی‌ای که «با موشک‌ها بازی می‌کند» اکنون درون خاکش از چند تا ترقه می‌ترسد. این پارادوکس میان قدرت‌نمایی موشکی در مرزهای فرامرزی و هراس امنیتی از ترقه‌های چهارشنبه‌سوری در کوچه‌های پایتخت، بیش از هر چیز حکایت از شکنندگی سلطه بر خیابان دارد.