با ویرانی کلانتری‌ها و مراکز انتظامی، در برابر سارقان و تبهکاران چه کنیم؟

سینا قنبرپور - ایران وایر

کلانتری‌ها و ساختمان‌های نیروی انتظامی در تهران و نقاطی از کشور هدف حملات اسراییل و آمریکا قرار گرفته است.  دست‌کم ۱۰ کلانتری تهران و پایگاه‌های پلیس آگاهی‌ همجوار به همراه ساختمان‌های ستاد فرماندهی این نیرو بمباران و نابود شده است. بررسی اخبار، حکایت از حمله به کلانتری‌‌های شهرهای کرمان، اصفهان، شاهین‌شهر، سقز، کرمانشاه، ایلام، مهاباد، پاوه، آذرشهر، خرم‌آباد، بروجرد، بوکان، میان‌دوآب، جوانرود، کامیاران دارد. 

ویرانی سیستم پلیس ایران پرسشی را برجسته کرده که برقراری امنیت مردمی که زیر بمباران بی‌وقفه قرار گرفته‌اند توسط چه نیرویی و با چه امکاناتی باید انجام بگیرد؟ این پرسش مطرح است که اگر هنوز مسکن این مردم سالم مانده ولی موج انفجار در و پنجره آن را ویران کرده و هر آن احتمال سرقت اموالشان وجود دارد چگونه در برابر سارقان و تبهکاران باید محافظت شوند ؟ 

در حالی که برخی شهروندان ایران از بی‌پاسخ ماندن تماس‌هایشان با تلفن ۱۱۰، فوریت‌های پلیسی، خبر داده‌اند بسیاری نیز بمباران مراکز انتظامی را بخشی از تلاش اسراییل و آمریکا برای متوقف کردن نیروی سرکوب و بازشدن راه معترضان توصیف کرده‌اند. 
جنگ، بمباران مراکز انتظامی و قربانی شدن دوباره حقوق بشر
یکی از نخستین واکنش‌های مردم تحت تاثیر بمباران‌ها به ویژه در تهران این بوده که قادر به ترک خانه خود و خروج از پایتخت و رفتن به نقطه‌ای امن نیستند زیرا نمی‌دانند بر سر وسایل و اسباب خانه‌اشان چه بلایی می‌آید. ایران‌وایر پیشتر در گزارشی به اثر شکشته‌شدن شیشه‌ها و درهای ورودی آپارتمان‌ها براثر موج انفجار و آسیب‌پذیرشدن خانه‌ها در برابر سرقت اشاره کرده‌بود. 

براساس قانون، نیروی انتظامی جمهوری اسلامی(ناجا)، مسوول امنیت داخلی، نظم عمومی، ترافیک، پیشگیری از جرایم و حوادث شهری و روستایی است که عموما مرکز فوریت‌های پلیسی ۱۱۰ مدیریت اولیه و ارزیابی جغرافیایی جرایم را انجام می‌دهد. این موضوع در قانون تشکیل نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران تصریح شده‌است. 

بررسی اخبار منتشر شده از جنگ اسراییل و آمریکا علیه ایران، نشان می‌دهد کلانتری‌های ۱۳۷ گیشا، ۱۰۴ میدان نیلوفر، ۱۳۸ جنت‌آباد، ۱۱۳ بازار، ۱۵۸ کیانشهر، ۱۴۰ باغ‌فیض، ۱۱۱ هفت‌چنار،۱۳۳ شهرزیبا و ۱۶۹ مشیریه، کلانتری شهر ری هدف مستقیم بمباران آمریکا و اسرائیل قرار گرفته که عموما در کنار هر یک از کلانتری‌ها پایگاهی از پلیس آگاهی نیز مستقر بوده‌است. به جز ساختمان‌های ستاد فرهنگی کل نیروی انتظامی، فرماندهی پلیس تهران ساختمان پلیس دیپلماتیک که وظیفه حفاظت فیزیکی از سفارتخانه‌ها را برعهده دارد هم بمباران شده‌است. 

این بررسی نشان می‌دهد در برخی مناطق تهران از جمله کلانتری ۱۳۳ شهرزیبا با مستقر کردن ایستگاه پلیس کلانتری سیار راه‌اندازی شده‌است. 

حمله به مراکز انتظامی محدود به شهر تهران نبوده و در شهرهای دیگر ایران هم رقم خورده فارغ از اهداف سیاسی و توجیه بمباران مراکز انتظامی توسط فعالان سیاسی مخالف جمهوری اسلامی، هیچ یک از گروه‌های سیاسی موضع مشخصی درباره چگونگی برقراری امنیت مردم در برابر بزهکاری چه در زمان بی‌نظمی ناشی از انقلاب و جنبش‌های سیاسی و چه در زمان جنگ با جمهوری اسلامی نگرفته‌اند. 

از طرف دیگر یکی از بیم‌های فعالان حقوق‌بشر از جمله درباره ایران این بود که در شرایط امنیتی شده یا شرایط جنگی به بهانه اولویت داشتن برقراری نظم و امنیت شهروندان از شدت عمل و رفتارهای غیرقانونی ماموران انتظامی و امنیتی چشم‌پوشی یا  حتی آن را تایید کنند.

نمونه آن اظهارنظرهای اخیر «احمدرضا رادان» فرمانده نیروی انتظامی جمهوری اسلامی است از جمله وقتی که او گفت در شرایط کنونی کشور و در چارچوب وضعیت جنگی، به نیروهای پلیس دستور تیر برای مقابله با سارقان صادر شده است.
تبهکاری در شرایط جنگی چه مجازاتی دارد؟
بررسی قانون مجازات اسلامی نشان می‌دهد برای برخی جرایم در شرایط جنگی مجازات مضاعفی در نظر گرفته‌ شده‌است. 

«موسی برزین‌» حقوق‌دان در پاسخ به این که برخورد با تبهکاران در شرایط جنگی به چه شکلی پیگیری می‌شود می‌گوید: «مجازات همه جرایم نظامیان در شرایط جنگی تشدید می‌شود ولی در مورد غیرنظامیان مجازات برخی جرایم تشدید می‌شود». 

او در توضیح این که آیا قانونگذار نسبت به وقوع سرقت یا جرایمی از این دست حساسیت بیشتری به خرج داده یا نه پاسخ می‌دهد: «پیشتر در قانون مجازات قبلی در بخش تعزیرات سرقت در مناطق زلزله‌زده و شرایط جنگی از جمله مواردی شناخته شده بود که باید مرتکب به مجازات اشد آن جرم محکوم می‌شد ولی در قانون فعلی تفکیکی برای سرقت قائل نشده‌اند». 

برزین همچنین در پاسخ به این که مجازات کدام جرایم در شرایط جنگی تشدید می‌شود، می‌گوید: «براساس ماده ۵۰۹ قانون مجازات اسلامی مرتکب جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی به اشد مجازات آن جرم محکوم شود و این در مورد اتهاماتی نظیر جاسوسی و فعالیت‌هایی که چنین تعبیری از سوی حکومت دارد می‌تواند برای فعالان سیاسی بسیار خطرناک باشد». 
هدف از بمباران کلانتری‌ها ایجاد هرج و مرج است
بمباران هدفمند مراکز نظامی سپاه و بسیج زیر عنوان تضعیف قوای نظامی جمهوری اسلامی و حمله به کلانتری‌ها و ساختمان‌ها و مراکز نیروی انتظامی تحت عنوان تضعیف توان نیروی سرکوب جمهوری اسلامی توسط نیروهای آمریکایی و اسراییلی توجیه شده است. با این حال مشخص نیست در شرایط بمباران و جنگ چه نیرویی باید از امنیت شهروندان در برابر تبهکاران و مجرمان دفاع کند. 

دکتر «سعید پیوندی»، جامعه‌شناس درباره از بین رفتن نظم موجود و احتمال بروز هرج و مرج به ویژه با آسیب‌پذیری مردم در برابر جرایم عادی و تبهکاری به ایران‌وایر می‌گوید:‌ «وجود یک دولت مرکزی با اقتدار حداقلی برای استقرار نظم و قانون کافی است. ضعف یا نبود دولت یا چند دولتی بودن در مناطق به هرج و مرج عمومی کمک می‌کند باعث مختل شدن نظام اداری می‌شود. در مورد ایران با وجود همه ضعف‌ها هنوز شاهد چنین وضعی نیستیم».   

به گفته او از نظر اقتدار کلی دولت مسلط است و حالت گریز از مرکز یا چند دولتی در مورد ایران در شرایط کنونی وجود ندارد. 

از سوی دیگر بابک دربیکی، فعال سیاسی در پاسخ به چرایی حمله به کلانتری‌ها که سازه‌های اولیه پیشگیری از جرم و پیگیری حقوق مردم در برابر تبهکاران هستند می‌گوید: «این جنگ توسط اسراییل هدفمند آغاز شد و هدف اسراییل از این جنگ به هرج و مرج کشیدن ایران تا جایی است که کشور نتواند روی پای خود بایستد». 

او در توضیح این تحلیل خود می‌افزاید: «برای اسراییل ایران یک مشکل امنیتی محسوب می‌شد و کشورهای عرب منطقه نیز به دلیل آن که در سال‌های اخیر از لابی بالایی با سرمایه‌گذاری در آمریکا برخوردار شده بودند نگرانی به حساب می‌آمد. به این ترتیب این جنگ و آسیب به ایران و کشورهای عربی باعث تامین هژمونی موردنظر اسراییل در منطقه می‌شود». 

در شرایطی که مردم ایران زیر بمباران‌های بی‌وقفه نیروهای آمریکایی و اسرائیلی نگران حیات خود هستند و حتی نمی‌توانند از جان و مال خود مراقبت کنند بنیامین نتانیاهو روز ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ خطاب به مردم ایران گفت: «به‌زودی شرایطی ایجاد می‌شود که بتوانید سرنوشت خود را به دست بگیرید… آماده باشید». 

پس از آن روز ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ نیز «رضا پهلوی» در پیامی ویدیویی خطاب به مردم ایران گفت: «هم‌چنان دست به اعتصاب بزنید و سر کار حاضر نشوید. برای نشان دادن اتحاد‌تان، شعارهای شبانه را با قدرت ادامه دهید». 

بابک دربیکی همچنین با تاکید بر تجربه انقلاب ۱۳۵۷ به ایران‌وایر می‌گوید: «در جریان سقوط حکومت پهلوی تمام زیرساخت‌های اداری، نظامی و انتظامی بدون هیچ آسیبی به انقلابیون پیروز رسید در حالی که جنگ و ویرانی هیچ ساختاری برای ارائه خدمات باقی نمی‌گذارد. توجه داشته باشیم که هر نیروی در ایران بر سر کار بیاید برای اداره امور و برقراری نظم و امنیت نیازمند حداقل‌هایی برای حفاظت از مردم در برابر تبهکاران و مجرمان حرفه‌ای است».