گزارش «لرد والنی» از شبکه‌ی نفوذ جمهوری اسلامی در بریتانیا در پوشش «نهادهای خیریه»

کیهان لندن - گزارش تحقیقی جدیدی از جان وودکاک (لرد والنی)، عضو مجلس اعیان بریتانیا، بطور مفصل به بررسی چگونگی سوءاستفاده جمهوری اسلامی از نهادهای خیریه در بریتانیا می‌پردازد.

- این مطالعه صد صفحه‌ای با عنوان «نفوذ ناموجه» چندین مؤسسه خیریه‌ی ثبت‌شده در بریتانیا را بررسی می‌کند که دارای ارتباطات ساختاری، ایدئولوژیک یا نهادی با نهادهای حکومتی در تهران هستند.

- ثبت یک مؤسسه بعنوان خیریه نزد کمیسیون امور خیریه در بریتانیا به آن مشروعیت می‌بخشد. چنین جایگاهی درها را به‌روی محافل مذهبی، شوراهای شهری، مراکز دانشگاهی و حتی نمایندگان پارلمان باز می‌کند. همچنین مزایای مالیاتی، اعتماد عمومی و فرض نیکوکاری اجتماعی را به‌همراه دارد. داشتن این امتیازات می‌تواند مورد سوءاستفاده سازمان‌هایی قرار گیرد که وفاداری واقعی آنها به دولت‌های متخاصم است.

- این گزارش نمونه‌ای را برجسته می‌کند که به‌روشنی این مشکل را نشان می‌دهد. تا همین اواخر، اساسنامه مرکز اسلامی انگلستان مقرر می‌کرد که یکی از اعضای هیئت امنای آن باید توسط علی خامنه‌ای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی ایران، منصوب شود.

- دهه‌هاست که دولت‌های متوالی بریتانیا در قبال جمهوری اسلامی اغلب رویکردی ترکیبی از احتیاط و خوش‌بینی ساده‌لوحانه داشته‌اند و تمایلی به تشدید تنش‌ها نشان نداده‌اند. در نتیجه، از مقابله مستقیم با فعالیت‌های رژیم نیز پرهیز کرده‌اند. این احتیاط گاه در داخل کشور به نوعی سهل‌انگاری انجامیده است. در همین حال، تهران با صبر و حوصله شبکه‌ی نفوذ خود را در سراسر بریتانیا گسترش داده است.

- استدلال اصلی گزارش والنی - که بسیار قانع‌کننده است - این است که سیستم نظارتی فعلی نه توانایی و نه اراده‌ی لازم برای مقابله با دولت‌های متخاصمی مانند جمهوری اسلامی را دارد.در دورانی که تنش‌های جهانی در حال افزایش است، این وضعیت می‌تواند به یک نقطه‌ی کور خطرناک امنیتی تبدیل شود.

گزارش تحقیقی جدیدی از جان وودکاک (لرد والنی)، عضو مجلس اعیان بریتانیا، بطور مفصل به بررسی چگونگی سوءاستفاده جمهوری اسلامی از نهادهای خیریه در بریتانیا می‌پردازد. این گزارش در نشستی در لندن که توسط روزنامه‌نگار بریتانیایی نیکول لمپرت اداره می‌شد، در روز چهارشنبه ۱۱ مارس رونمایی شد. در این پنل همچنین کسری اعرابی، تحلیلگر بریتانیایی–ایرانی و مدیر تحقیقات مربوط به سپاه پاسداران در سازمان United Against Nuclear Iran (UANI)  که در گردآوری این گزارش مشارکت داشته است، نیز حضور داشت.

این مطالعه صد صفحه‌ای با عنوان «نفوذ ناموجه» چندین مؤسسه خیریه‌ی ثبت‌شده در بریتانیا را بررسی می‌کند که دارای ارتباطات ساختاری، ایدئولوژیک یا نهادی با نهادهای حکومتی در تهران هستند. نتیجه‌گیری گزارش صریح و واضح است: دولت‌های متوالی بریتانیا و نهاد رسمی نظارتی بر امور خیریه، یعنی کمیسیون خیریه انگلستان و ولز، نتوانسته‌اند با گسترش زیرساخت «قدرت نرم» جمهوری اسلامی در بریتانیا مقابله کنند.

به گفته‌ی لرد والنی، این مسئله صرفا به مدیریت مؤسسات خیریه محدود نمی‌شود، بلکه تهدیدی علیه امنیت ملی بریتانیا است.

جمهوری اسلامی سال‌هاست که از طریق نهادهای مذهبی و فرهنگی در پی گسترش نفوذ خود در خارج از کشور است. در خاورمیانه، این نفوذ اغلب در قالب نیروهای نیابتی و گروه‌های شبه‌نظامی ظاهر می‌شود؛ اما در اروپا این روند شکل ظریف‌تری به خود می‌گیرد. در اینجا شبکه‌ای از مساجد، مراکز فرهنگی، انجمن‌های دانشجویی و مؤسسات خیریه شکل می‌گیرد که به ترویج جهان‌بینی ایدئولوژیک و قدرت نرم رژیم می‌پردازند.

بر اساس این گزارش، بخش خیریه‌ی بریتانیا در برابر این نوع سوءاستفاده ناتوان و آسیب‌پذیر بوده است.

ثبت یک مؤسسه بعنوان خیریه نزد کمیسیون امور خیریه در بریتانیا به آن مشروعیت می‌بخشد. چنین جایگاهی درها را به‌روی محافل مذهبی، شوراهای شهری، مراکز دانشگاهی و حتی نمایندگان پارلمان باز می‌کند. همچنین مزایای مالیاتی، اعتماد عمومی و فرض نیکوکاری اجتماعی را به‌همراه دارد. داشتن این امتیازات می‌تواند مورد سوءاستفاده سازمان‌هایی قرار گیرد که وفاداری واقعی آنها به دولت‌های متخاصم است.

این گزارش نمونه‌ای را برجسته می‌کند که به‌روشنی این مشکل را نشان می‌دهد. تا همین اواخر، اساسنامه مرکز اسلامی انگلستان مقرر می‌کرد که یکی از اعضای هیئت امنای آن باید توسط علی خامنه‌ای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی ایران، منصوب شود.
لرد والنی در این نشست گفت:«این صرفا یک همدلی مبهم ایدئولوژیک نیست؛ بلکه یک ارتباط نهادی رسمی با حکومت جمهوری اسلامی است.»

او همچنین به ارتباطاتی با سازمان‌هایی مانند دانشگاه بین‌المللی المصطفی اشاره کرد؛ نهادی که از سوی ایالات متحده تحریم شده، زیرا گفته می‌شود بعنوان سکویی برای جذب نیرو برای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی عمل کرده است.

لرد والنی افزود:«ما همچنین با گفتمان و فعالیت‌هایی روبرو هستیم که با جهان‌بینی انقلابی گسترده‌تر رژیم همسو است؛ از جمله حمایت یا ابراز همدلی با گروه‌های تروریستی مانند حزب‌الله یا حماس و نیز برگزاری مراسم روز قدس در انگلستان که خوشبختانه امسال برای اولین بار لغو شد.»

او ادامه داد:«این فعالیت‌ها اغلب با گفتمانی همراه است که بطور گسترده بعنوان یهودستیزانه و بشدت خصمانه نسبت به دولت اسرائیل مورد انتقاد قرار گرفته است. در این گفتمان، دکترین خمینی نه بعنوان یک ایدئولوژی سیاسی افراطی، بلکه گویی بعنوان یک باور دینی عادی و بدیهی در مذهب شیعه ارائه می‌شود. این مسئله نگران‌کننده است.»

این گزارش همچنین نمونه‌هایی را مستند کرده است که در آنها کودکان در معرض مراسم بزرگداشت قاسم سلیمانی قرار گرفته‌اند، پیام‌هایی در ستایش روح‌الله خمینی دریافت کرده‌اند و در مرکز اسلامی انگلستان نسخه انگلیسی سرود «سلام فرمانده» فیلم‌برداری شده است؛ ویدئویی که در آن کودکان با ادای احترام، وفاداری خود را به رهبر جمهوری اسلامی اعلام می‌کنند.

به گفته لرد والنی، چنین مواردی باید هر کسی را که به حفظ انسجام اجتماعی و جلوگیری از افراط‌گرایی اهمیت می‌دهد، عمیقا نگران کند.

تحقیقات کمیسیون خیریه انگلستان و ولز گاه سال‌ها به طول می‌انجامد و اغلب تنها به تغییرات جزئی در ساختار مدیریتی منجر می‌شود، در حالی که شبکه‌های اصلی دست‌نخورده باقی می‌مانند. لرد والنی این وضعیت را یک «دام انطباق» توصیف کرد: سیستمی که بیش از آنکه به حل یک مشکل راهبردی بپردازد، درگیر کاغذبازی و روندهای اداری است.

در مراسم رونمایی از این گزارش، لرد والنی به عامل دیگری نیز اشاره کرد که به باور او در شکل‌گیری این بی‌عملی نقش داشته است: تردید سیاسی و نهادی در بررسی دقیق سازمان‌هایی که با خیریه‌های اسلامی یا مؤسسات مرتبط با رژیم ایران در ارتباط‌اند، از ترس متهم شدن به اسلام‌هراسی.

با این حال، مسئله راهبردی کاملا روشن است. ایران از سوی بسیاری از نهادهای اطلاعاتی غربی بعنوان یکی از فعال‌ترین دولت‌های حامی تروریسم در جهان شناخته می‌شود. این رژیم در سال‌های گذشته عملیات ترور و کارزارهای ارعاب را در سراسر اروپا و فراتر از آن سازماندهی کرده است.

خود بریتانیا نیز از این تهدید مصون نبوده است. به گفته‌ی مقامات امنیتی این کشور، در سال‌های اخیر چندین طرح مرتبط با ایران در خاک بریتانیا خنثی شده است.

با توجه به این پیشینه، وجود نهادهایی که – حتی به‌طور غیرمستقیم – با دستگاه ایدئولوژیک جمهوری اسلامی مرتبط هستند، باید دست‌کم موجب بررسی جدی قرار گیرد. با این حال، در بسیاری موارد این مسئله از سوی نهادهای نظارتی نادیده گرفته شده است.

بخشی از دشواری به ماهیت تهدید بازمی‌گردد. قوانین مربوط به مؤسسات خیریه اساسا برای جلوگیری از سوءاستفاده مالی طراحی شده‌اند، نه برای مقابله با نفوذ دولت‌های خارجی. نهادهای نظارتی عمدتا بر ساختار مدیریتی، انطباق با مقررات و امور حسابداری تمرکز دارند و کمتر برای مقابله با نفوذ ایدئولوژیک دولت‌های متخاصم در درون جامعه مدنی آمادگی و شناخت لازم را دارند. نتیجه آن شکل‌گیری سیستمی است که حتی در درک ماهیت مشکل نیز با دشواری روبرو است.

گزارش لرد والنی، خواستار اصلاحات فوری شده است: تحقیقات سریع‌تر، اختیارات نظارتی قوی‌تر، شفافیت بیشتر درباره‌ی متولیان و ارتباطات سازمان‌ها با دولت‌های خارجی، و همکاری نزدیک‌تر میان نهادهای نظارتی و دستگاه‌های امنیت ملی.

با این حال، لرد والنی تأکید می‌کند که مشکل عمیق‌تر کمبود اراده‌ی سیاسی در دستگاه بوروکراسی و ساختار سیاسی بریتانیا است.

دهه‌هاست که دولت‌های متوالی بریتانیا در قبال جمهوری اسلامی اغلب رویکردی ترکیبی از احتیاط و خوش‌بینی ساده‌لوحانه داشته‌اند و تمایلی به تشدید تنش‌ها نشان نداده‌اند. در نتیجه، از مقابله مستقیم با فعالیت‌های رژیم نیز پرهیز کرده‌اند. این احتیاط گاه در داخل کشور به نوعی سهل‌انگاری انجامیده است. در همین حال، تهران با صبر و حوصله شبکه‌ی نفوذ خود را در سراسر بریتانیا گسترش داده است.

وقتی نهادهایی که در بریتانیا فعالیت می‌کنند دارای ارتباطات ساختاری با یکی از تهاجمی‌ترین رژیم‌های اقتدارگرا در جهان باشند – دولتی که بطور فعال از تروریسم حمایت می‌کند – دیگر مسئله صرفا به قوانین خیریه محدود نمی‌شود، بلکه به مسئله‌ای مرتبط با امنیت ملی تبدیل می‌شود.

استدلال اصلی گزارش والنی – که بسیار قانع‌کننده است – این است که سیستم نظارتی فعلی نه توانایی و نه اراده‌ی لازم برای مقابله با دولت‌های متخاصمی مانند جمهوری اسلامی را دارد.

در دورانی که تنش‌های جهانی در حال افزایش است، این وضعیت می‌تواند به یک نقطه‌ی کور خطرناک امنیتی تبدیل شود.

جوامع باز بر پایه اعتماد شکوفا می‌شوند؛ اما اعتمادی که توسط بازیگران متخاصم مورد سوءاستفاده قرار گیرد، می‌تواند به‌سرعت به یک آسیب‌پذیری جدی امنیتی بدل شود.