چرا اسراییل به ایست بازرسی‌ها حمله می‌کند؟

رقیه رضائی - ایران وایر

این گزارش به این سوال جواب می دهد که ماجرای حمله به ایست‌های بازرسی چیست؟ چرا از نظر نظامی برای اسراییل مهم است و در نهایت این حملات چه تاثیری می‌تواند روی جنبش اعتراضی مردم ایران داشته باشد؟

***

ارتش اسراییل، ۲۱اسفند۱۴۰۴، حملات پهپادی به ایست‌های بازرسی‌ بسیجی در برخی محلات تهران را تایید کرد. پیش‌تر، خبرگزاری «فارس»، وابسته به سپاه پاسداران  از کشته‌شدن ده نفر از اعضای بسیج در ایست‌‌های بازرسی‌ مختلف در تهران خبر داده بود.

حالا ویدیوهایی از هراس و وحشت در مراسم تشییع بعضی از کشته‌شدگان جنگ در تهران منتشر شده که با شنیدن صدای پهپاد، حاضران در مراسم وحشت‌زده به این سوی و آن‌سو فرار می کنند. ارتش اسراییل در آخرین اطلاعیه خود این حملات به ایست بازرسی‌ها را بخشی از مرحله «تعمیق ضربه به لایه‌های هسته‌ای و زیرساخت‌های اصلی» جمهوری اسلامی خوانده است.
آن‌چه درباره حمله به ایست‌های بازرسی‌ها می‌دانیم
از زمان جنگ ۱۲‌روزه، شهروندان و شهروندخبرنگاران در گزارش‌های خود بارها و بارها از برپایی ایست‌های بازرسی بسیج و ایجاد رعب و وحشت از سوی آن‌ها برای شهروندان خبر داده‌اند. 

ایران‌وایر در رشت و اهواز، گزارش‌هایی از بازجویی و بازداشت شهروندان در خیابان توسط این نیروها، باز کردن موبایل‌شان و تجسس در امور خصوصی مردم و نهایتا پرونده‌سازی برای آن‌ها، دریافت کرده است. 

بر اساس گزارش‌های جدیدی که به‌دست ایران‌وایر رسیده، این ایست بازرسی‌ها از خردادماه۱۴۰۴ تاکنون با شدت و حدت متفاوت در شهرهای مختلف ایران، از جمله تهران، رشت، کرج، تبریز و شهرهای مختلف استان کردستان و آذربایجان غربی ادامه داشته‌اند.

یک شهروند ساکن تهران به ایران‌وایر گفته که ایست‌های بازرسی‌ در تهران بعد از اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ بیشتر و خشونت بارتر شده بودند. او گفته که بسیجی‌ها در دسته‌های بزرگ خیابان را با خودروهایشان گرفته و فقط یک لاین را باز می‌گذاشتند و سپس با اسلحه‌های سنگین حاضران در خودروها را رصد می‌کردند و اجازه عبور یا دستور توقف می‌دادند. به گفته او بعد از شروع حملات آمریکا و اسراییل، تعداد آن‌ها کمتر شده و حالا صورت‌هایشان را هم می‌پوشاندند.

بر اساس گزارش‌ها، دو روز پس از شروع حملات اسراییل به ایست‌های بازرسی، یک ایست بازرسی در جنوب تهران و دو کلانتری در مسیر خیابان آزادی تهران  هدف قرار گرفته‌اند. همزمان، در یک فایل صوتی که نخستین‌بار از سوی کانال «مملکته» منتشر شده، فرمانده یا یک مقام ارشد به این نیروها می‌گوید که نترسند چون آن‌ها هدف نیستند و پهپادهای اسراییلی برای جمع‌آوری اطلاعات آمده‌اند. 

او توصیه می‌کند که وقتی صدای پهپادها را می‌شنوند، درون کوچه‌ها متفرق شوند و دوباره سر پست خود بازگردند. این در حالیست که خود گزارش‌های رسمی حکایت از کشته شدن نیروهای بسیجی در این حملات دارد و پیش‌تر ارتش اسراییل گفته بود: «هر کس به جمهوری اسلامی خدمت کند تهدیدی علیه مردم ایران و هدف ماست.» 

گزارش‌های متعددی در شبکه‌های اجتماعی حاکی از این است که نیروهای بسیج حاضر در این ایست‌ها، ناچار شده‌اند زیر پل‌ها پناه بگیرند. بسیاری از نیروهای انتظامی نیز با لباس و خودروی شخصی تردد می‌کنند و کلانتری‌ها از حضور نیروهای انتظامی و پلیس خالی شده. گزارش‌های بسیاری نیز از نقل مکان این افراد و تجهیزات و ابزارهای سرکوب‌شان به مدارس و مساجد منتشر شده است.

شامگاه جمعه ۲۲اسفند، ویدیویی نیز از برپایی یک ایست بازرسی در داخل تونل اتوبان «همدانی (حکیم)» منتشر شده است.

این همه در حالیست که برخی ویدیوهای منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی نشان می‌دهد که نیروهای حکومتی به‌همراه اعضای خانواده‌هایشان شبانه در دسته‌های کوچکی در خیابان‌های فرعی محلات راه می‌افتند و شعار می‌دهند یا «حیدر حیدر» می‌کنند. 
واکنش‌ها به حمله به ایست‌های بازرسی
در ایران از نهم اسفندماه و همزمان با شروع جنگ، اینترنت تقریبا قطع کامل است، اما هنوز شهروندانی هستند که راهی برای رساندن صدایشان به بیرون پیدا می‌کنند. در شبکه‌های اجتماعی، بسیاری از «کیان پیرفلک»، کودک ده ساله اهل ایذه که غروب ۲۵آبان۱۴۰۱ در ایست بازرسی در مرکز این شهر در خودروی خانوادگی‌شان به رگبار بسته و کشته شد، یاد کرده‌اند. 

بخش‌هایی از مصاحبه «ماه منیر مولایی‌راد»، مادر کیان که با ایران‌وایر گفت‌وگو کرده بود دوباره بازنشر شده و بسیاری از تقاص پس دادن نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی در قامت ایست‌های بازرسی، ابراز خوشحالی کرده‌اند.

برخی تجربه‌هایشان از ترس و وحشت از گیر افتادن در این ایست‌های بازرسی‌ گفته‌اند. از نگاه‌های تحقیرآمیز بسیجی‌ها و سپاهی‌ها حین بازرسی خودروهایشان یا تفتیش بدنی خود و تجسس در تلفن‌های همراه‌شان.  

عده‌ای دیگر اما از آوارگی نیروهای سرکوب بسیجی ابراز خوشحالی کرده‌اند. روایت‌هایی که پیش از این به‌دست ایران‌وایر رسیده نشان از این دارد که این نیروها به‌دلیل تخریب مقرهایشان یا ترس از حمله به محل‌های استقرارشان در خیابان‌ها سرگردانند و وانت‌هایی متعلق به سپاه برای آن‌ها غذا و پتو می‌برد.

اما بارزترین نکته این حملات، گزارش‌های مردمی از محل حضور این نیروها در خیابان‌های مختلف ایران است. در شبکه‌های اجتماعی، کانال‌های مختلف تلگرامی و پیام‌های رسیده در شبکه‌های اجتماعی به رسانه‌ها، شهروندان مکان استقرار این نیروها را اطلاع‌رسانی می‌کنند؛ موضوعی که با وجود خطرات این‌کار همچنان از سوی شهروندان در این چند روز ادامه داشته تا نهایتا به توان سرکوب شهروندان از سوی حکومت، ضربه وارد کند.
حمایت مردم ایران از مهاجمان؛ عاملی که جنگ ایران را متفاوت‌تر می‌کند
«فرزین ندیمی»، پژوهشگر ارشد امور دفاعی و امنیتی در موسسه «واشنگتن» با اشاره به جمعیت گسترده‌ای از مردم ایران و همراهی آن‌ها با دولت‌های اسراییل و ایالات متحده، به ایران‌وایر می‌گوید که بافت فکری مردم ایران و حمایت بخش قابل توجهی از جمعیت ایران از نیروی مهاجم، امری است که این جنگ را با سایر جنگ‌های دیگر، از جمله جنگ‌های شهری جدید، مثل جنگ غزه متفاوت می‌کند.

به گفته آقای ندیمی، حملات به نیروهای امنیتی، یگان ویژه و بسیج حاضر در خیابان، «معمولا هدف شناسایی و پایش دارد» و اسراییل و ایالات متحده به‌طور مرتب می‌خواهند رفتارهای نیروهای امنیتی را زیر نظر داشته باشند، زیرا اگر این نیروها در ایست بازرسی نباشند، جای دیگری هستند.

او با تاکید بر این‌که «در این مرحله از جنگ  خیلی از قرارگاه‌ها و پایگاه‌های اصلی از بین رفته و طبیعتا خیلی از نیروهای پخش شدند و سیاست اعلام‌شده اسراییل، آماده کردن شرایط برای به خیابان آمدن مردم و گرفتن کنترل در دست شان است»، می گوید: «این شرایط هنوز به وجود نیامده ولی زیر فشار قرار دادن پست‌های ایست بازرسی که همیشه در معماری امنیتی حکومت اسلامی اهمیت داشته، بسیار مهم است.»

او اهداف این امر را، «از بین بردن توان کنترل میدانی‌ِ نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی»، «تاثیرات روانی» هم بر نیروهای سرکوب و هم بر مردم و «جلوگیری از سازماندهی مجدد» نیروهای انتظامی و سرکوب دانسته و می‌گوید: «به خودشان و به مردم نشان می‌دهد که ابزارهای اصلی که برای کنترل شهرها و حرکت و رفتار مردم داشتند دارد از بین‌ می‌رود و مردم هم می‌بینند که نماد کنترلی که این‌ها از دیرباز در خیابان‌ها داشتند، دارد به چه شکلی از بین می‌رود. از طرف دیگر، این افراد همیشه نگران حمله از بالا هستند، نگاه‌شان همیشه به آسمان است. 

این اثر روانی قابل توجهی دارد چون احساس می‌کنند در هر لحظه، رفتارشان تحت نظر است و ممکن است هدف قرار بگیرند. بنابراین، می‌تواند از سازماندهی مجددشان جلوگیری کند. از تمرکزشان در یک‌جا جلوگیری می‌کند و حالا که پایگاه‌هایشان که از بین رفته و جرات نمی‌کنند جایی بروند، این حملات می‌تواند نقاط تجمع موقتی که برای سازماندهی ایجاد می‌کنند، مختل کند.»
بدون نیاز به نیروی زمینی، به  سرکوب‌گران حمله می‌شود
به گفته فرزین ندیمی، پژوهشگر ارشد امور دفاعی و امنیتی، روش‌هایی چون حمله به ایست‌های بازرسی، در جنگ‌های شهری، «نسبت به بمباران‌های سنگین خیلی موثرتر است.»

او تاکید دارد که «ما شاهد نسل جدیدی از جنگ‌های شهری هستیم با استفاده از فناوری‌های نوین که شاید گوشه‌ای از آن را در جنگ غزه دیدیم»، اداره می‌شوند. اما می‌گوید: «ولی الان در ایران خیلی پیشرفته‌تر دارد اتفاق می‌افتد، به‌خاطر این‌که این‌جا قسمت قابل توجهی از مردم، حامی نیروی مهاجم هستند و قرار است که اوضاع را در دست خود بگیرند و بنابراین یک تراکنش خاصی بین نیروی مهاجم، نیروی سرکوب‌گری که مدافع هم هست و مردمی که این وسط باید شرایط را در دست خودشان بگیرند، وجود دارد.»

آقای ندیمی در ادامه با تاکید بر این‌که حملات به نیروهای سرکوب مردم در قالب ایست‌های بازرسی، «احتمال اصطکاک و تماس مستقیم شان با مردم» را کمتر می کند، می‌گوید: «بدون این‌که نیاز به نیروی نظامی مستقیمی روی زمین باشد و درگیری مشخصی انجام شود، اهداف امنیتی به این شکل مورد هدف قرار می‌گیرند. خودشان (آمریکا و اسراییل) هم می‌دانند که بسیاری از بمباران‌ها ساختمان‌های خالی، امکانات و تاسیسات را از بین برده که خیلی به جای خودش با اهمیت است ولی افرادی که پخش شدند و در جاهای مختلف پناه گرفتند، اما شب‌ها می آیند و در ایست بازرسی‌ها سازماندهی می‌شوند هم، باید در کنار تاسیسات و زیرساخت‌ها با حملات دقیق، تحت فشار قرار بگیرند.»

این پژوهشگر ارشد امور دفاعی و امنیتی در ادامه به تکنولوژی‌های نوین در شناسایی رفتار نیروهای امنیتی و سرکوب، استفاده از هوش مصنوعی برای تصمیم‌گیری در پهپادهای کوچکی که کار پایش و حمله را انجام می‌دهند و عامل شگفتی‌آفرینی در جنگ‌های شهری نیز اشاره کرده و می‌گوید: «اگر این حملات ادامه پیدا کند، می‌تواند جنبه‌های متفاوت‌تری با استفاده از امکانات جدید بگیرد. در نقاطی که انتظارش را ندارند، مانند انفجار پیجرهای حزب‌الله، شاید حالا به‌نوع دیگری تاثیرات شگفتی‌آوری هم در آستین داشته باشند. 

به‌هر حال، این‌ها نیروهایی هستند که اگر در ایست بازرسی نباشند ممکن است در جای دیگری باشند. شکل‌شان را عوض کنند. بنابراین، با شناسایی و پایش دایمی که می‌توان الگوهای رفتاری‌شان را یاد گرفت. گفته می‌شود از هوش مصنوعی هم استفاده می‌شود تا بانک داده‌ای را با سهولت بیشتری در اختیار پهپادها قرار دهد.»

آقای ندیمی تاکید می‌کند: «این پهپادها می‌توانند اطلاعات را به‌صورت آنلاین پردازش کنند و روندهایی که در گذشته زمان می‌برد تا زنجیره نابودی را تعیین کند، خیلی سریع‌تر و به‌صورت میدانی انجام می‌گیرد.»

به گفته فرزین ندیمی، در نهایت چنین روندی احتمالا به فروپاشی ساختاری و سازمانی نیروهای سرکوب در ایران منجر خواهد شد. 

او البته تاکید دارد که باتوجه به پرشمار بودن این نیروها، این فروپاشی به‌طور کامل نخواهد بود: «حتما روش‌هایی پیدا خواهند کرد که مخفی بمانند ولی در نهایت طرف دیگر هم سعی می‌کند که با فناوری‌های نوین یک گام جلوتر باشد. وقتی مردم این تاثیر را به‌صورت مداوم ببینند، طبیعتا در زمانی که این نیروها واقعا دچار فروپاشی شوند، زمانی خواهد بود که مردم هم می‌توانند به خیابان بیایند.»