ارتش آذربایجان به حالت آماده‌باش درآمد؛ علی‌اف: «حمله تروریستی ایران» بی‌پاسخ نخواهد ماند!

دویچه وله: مراد رحمتی

 حمله پهپادی ایران به جمهوری خودمختار نخجوان با واکنش تند الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان روبرو شد. او این حمله را "تروریستی" خواند و هشدار داد بی‌پاسخ نخواهد ماند. هم‌زمان ارتش آذربایجان به حالت آماده‌باش درآمده است.

جمهوری آذربایجان روز پنجشنبه ۱۴ اسفند (۵ مارس) از حمله پهپادهای ایران به جمهوری خودمختار نخجوان خبر داد.

وزارت خارجه آذربایجان در بیانیه‌ای اعلام کرد یکی از پهپادها به ساختمان ترمینال فرودگاه بین‌المللی نخجوان برخورد کرده و پهپاد دیگری نزدیک مدرسه‌ای در روستای شکرآباد سقوط کرده است. در این حملات چهار غیرنظامی زخمی شدند و خسارت‌هایی نیز به ساختمان فرودگاه وارد شد.

جمهوری آذربایجان این حمله را "نقض حقوق بین‌الملل" دانست و به ایران هشدار داد در صورت تکرار چنین حوادثی حق اقدام متقابل را برای خود محفوظ می‌داند.

وزارت خارجه آذربایجان در اعتراض به حمله پهپادی ایران مجتبی دمیرچیلو، سفیر ایران در باکو را احضار و عبور کامیون‌های ایرانی از تمامی گذرگاه‌های مرزی را ممنوع کرد.

الهام علی‌اف، رئیس جمهور آذربایجان دستور داد دیپلمات‌های این کشور از سفارت آذربایجان در تهران و کنسولگری این کشوردر تبریز خارج شوند.
حمله پهپادی به جمهوری خودمختار نخجوان آذربایجانواکنش ایران: کار اسرائیل بود
جمهوری اسلامی مسئولیت حمله را رد کرده و اسرائیل را به تلاش برای مختل کردن روابط میان کشورهای مسلمان متهم کرد. ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی روز پنج‌شنبه ۱۴ اسفند (۵ مارس) اعلام کرد هیچ پهپادی به سوی آذربایجان شلیک نکرده است.

عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی گفت تهران در این حمله نقشی نداشته و آن را تلاشی [خارجی] برای تضعیف روابط ایران با همسایگان دانست.

وزارت دفاع آذربایجان ولی روز جمعه ۱۵ اسفند (۶ مارس) با اشاره به "شواهد موجود" از جمهوری اسلامی خواست از "انکار بدیهیات" دست بردارد، عذرخواهی رسمی ارائه دهد و عاملان حمله را پاسخگو کند.
واکنش علی‌اف و همسایگان
رئیس جمهور آذربایجان در اظهاراتی تند علیه جمهوری اسلامی هشدار داد: «این افراد بی‌شرف که این اقدام را علیه ما انجام دادند از کرده خود پشیمان خواهند شد. قدرت ما را آزمایش نکنید. کسانی که قدرت ما را خواستند آزمایش کنند سرشان با "مشت آهنین" ما شکسته است.»

علی‌اف در توضیح موضع کشورش در قبال جمهوری اسلامی گفت آذربایجان هیچوقت در امور داخلی ایران مداخله نکرده‌ و در عملیات علیه تهران نقشی نداشته است.

حمله ایران به نخجوان واکنش‌های فرامنطقه‌ای را نیز برانگیخت. سازمان ملل این حمله را نقض آشکار حاکمیت این کشور دانست.

کشورهای منطقه و همسایه آذربایجان از جمله گرجستان، پاکستان و ترکیه نیز حمله به نخجوان را به شدت محکوم کردند.

شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان روز جمعه ۱۵ اسفند (۶ مارس) در تماس تلفنی با علی‌اف اعلام کرد که کشورش در کنار آذربایجان ایستاده است.
آذربایجان چه گزینه‌هایی در قبال ایران دارد؟
دالغا خاتین‌اوغلو، کارشناس مقیم باکو، در پاسخ به پرسش دویچه وله درباره ابزار فشار علی‌اف به جمهوری اسلامی گفت، ایران در سال گذشته بیش از نیم میلیارد دلار به جمهوری آذربایجان صادرات داشته است.

او افزود حدود ۹.۳ میلیون تن کالا نیز از طریق کریدورهای ترانزیتی آذربایجان میان ایران و روسیه جابه‌جا شده که نشان‌دهنده نقش مهم باکو در تجارت دو کشور است.
دالغا خاتین‌اوغلو، کارشناس مسائل انرژی و اقتصادی از باکو درباره ابزارهای فشار آذربایجان علیه ایران توضیح می‌دهدبه گفته خاتین‌اوغلو "پس از اقدام تجاوزکارانه ایران علیه نخجوان"، آذربایجان تردد کالا از مرزهای خود با ایران را متوقف کرده است. این کارشناس در ادامه صحبت‌های خود گفت که جمهوری آذربایجان خاک خود را در اختیار کشورهای دیگر برای اقدام علیه همسایگان قرار نمی‌دهد و سیاست مستقلی دارد.

او تاکید کرد حتی با وجود تحریم‌های آمریکا، آذربایجان در سال‌های اخیر دو نیروگاه آبی مشترک با ایران ساخته و کریدوری موازی با زنگزور را در خاک ایران توسعه داده است.

با این حال، به گفته او، در سطوح بالای حاکمیت جمهوری اسلامی همچنان مواضع خصمانه و اتهامات بی‌اساس علیه جمهوری آذربایجان مطرح می‌شود که تا کنون نتیجه‌ای نداشته است.

خاتین‌اوغلو در پایان اظهار داشت که واکنش مردم عادی و رسانه‌های جمهوری آذربایجان به حمله ایران به نخجوان بسیار شدید بوده و این حملات به شدت محکوم شده است.
سناریوهای مختلف چرایی حمله ایران به نخجوان
رضا طالبی، تحلیلگر مسائل سیاسی ایران و کارشناس امور بین‌الملل می‌گوید حمله پهپادی با پهپادهای "آرش" به جمهوری خودمختار نخجوان در جمهوری آذربایجان را می‌توان از چند زاویه تحلیل کرد.

نخستین سناریو آن است که این حمله با دستور فرماندهان عالی‌رتبه نظامی ایران انجام شده که در این صورت، هدف می‌تواند کشاندن جمهوری آذربایجان به دامنه یک تنش یا جنگ منطقه‌ای باشد.

روابط نزدیک باکو با اسرائیل، همکاری‌های امنیتی دو طرف و نقش آذربایجان در انتقال انرژی به اروپا عواملی هستند که ممکن است تهران را به اعمال فشار امنیتی سوق داده باشد. در شرایطی که توان موشکی یا پدافندی ایران تحت فشار جنگ قرار گرفته، استفاده از پهپاد می‌تواند ابزاری کم‌هزینه برای ایجاد فشار و مدیریت سطح تنش باشد.
رضا طالبی، تحلیلگر مسائل سیاسی ایران و کارشناس امور بین‌المللسناریوی دوم به آشفتگی در زنجیره فرماندهی اشاره دارد. در شرایط جنگ، احتمال خودسری برخی یگان‌های رادیکال افزایش می‌یابد و ممکن است اهدافی بدون تصمیم‌گیری نهایی سیاسی مورد حمله قرار گیرند.

سناریوی سوم نیز احتمال "عملیات پرچم دروغین" است؛ هرچند استفاده از پهپاد "آرش" که به زرادخانه ایران نسبت داده می‌شود، این فرض را با تردیدهایی جدی روبرو می‌کند.

پرسش مهم دیگر این است که چرا هدف، نخجوان بوده است. این منطقه اگرچه از خاک اصلی آذربایجان جداست، اما به ترکیه متصل است و در کریدورهای ارتباطی و انرژی اهمیت ژئوپلیتیک دارد. از این رو، این حمله می‌تواند هشداری محدود یا تلاشی برای ایجاد ناامنی در مسیرهای ارتباطی و انرژی منطقه تلقی شود.

هم‌زمانی این حادثه با سقوط یک موشک بالستیک ایرانی در نزدیکی قامیشلی سوریه پس از رهگیری توسط سامانه دفاعی آمریکا نیز می‌تواند نشانه تلاش برای گشودن جبهه‌های جدید در پیرامون ایران، به‌ویژه در مرزهای شمال‌غربی باشد.

در چنین شرایطی، اگرچه توان دریایی و هوایی ایران ممکن است کاهش یافته باشد، تهران تلاش دارد مدیریت تنش را با تکیه بر ظرفیت‌های زمینی پیش ببرد و جنگ را به عرصه زمین بکشاند؛ جایی که بتواند با استفاده از موقعیت جغرافیایی و اهرم‌های انرژی‌محور بر نقاط استراتژیک فشار وارد کند.
پیامد حمله به نخجوان و ضررهای اقتصادی ایران
احمد علوی، استاد دانشگاه و پژوهشگر اقتصادی، در گفت‌وگو با دویچه وله فارسی می‌گوید حمله پهپادی "منتسب به ایران" به نخجوان می‌تواند پیامدهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی مهمی برای روابط تهران و باکو داشته باشد.

به گفته او، توقف عبور کالا از مرزهای دو کشور می‌تواند تجارت سالانه حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ میلیون دلاری را مختل کرده و هزینه‌های حمل‌ونقل منطقه‌ای را افزایش دهد.
احمد علوی، استاد دانشگاه و پژوهشگر اقتصادی می‌گوید ایران در حمله به نخجوان بیشتر متضرر می‌شودعلوی می‌افزاید این وضعیت همچنین می‌تواند بر عملکرد کریدور بین‌المللی شمال–جنوب تأثیر منفی بگذارد و در صورت تداوم تنش‌ها، ایران ممکن است بخشی از نقش ترانزیتی خود در منطقه را از دست داده و ناچار به استفاده از مسیرهای جایگزین مانند ارمنستان یا مسیرهای دریایی در دریای خزر شود که هزینه بیشتری دارند.

به گفته این پژوهشگر، ادامه چنین وضعیتی می‌تواند فشار اقتصادی بیشتری بر ایران وارد کرده و جایگاه ژئواکونومیک آن در قفقاز جنوبی را تضعیف کند.