اجسادی که تحویل‌ داده نشدند و ناپدیدشدگانی که اثری از آنان نیست

ایندیپندنت فارسی: در حالی که از حضور گسترده میلیون‌ها ایرانی در خیابان‌های شهرهای مختلف، در پاسخ به فراخوان شاهزاده رضا پهلوی، حدود ۵۰ روز می‌گذرد، گزارش‌های رسیده به ایندیپندنت فارسی نشان می‌دهد ماموران حکومتی در شماری از شهرهای ایران، همچنان از تحویل پیکر صدها تن از جان‌باختگان به خانواده‌های آنان خودداری می‌کنند.

به گفته خانواده‌ها، این خودداری با دو شرط همراه شده است؛ یا پذیرش عنوان «شهید حکومتی» برای کشته‌شدگان یا پرداخت مبلغی بین یک تا پنج میلیارد تومان در ازای تحویل پیکر کشته‌شدگان انقلاب ملی ایرانیان.

بر اساس اسناد و روایت‌های دریافتی از شهرهای مختلف ایران مانند تهران، کرج، اصفهان، همدان، شیراز، بابل، آبدانان، شاهی (قائمشهر) و کیش، خانواده‌هایی که حاضر نشده‌اند روایت رسمی جمهوری اسلامی را بپذیرند، با فشارهای امنیتی، تهدید، و خودداری از تحویل دادن پیکر عزیزشان روبرو شده‌اند.

فردی در تهران که برادر ۲۲ ساله‌اش در اعتراضات خیابان پیروزی هدف گلوله قرار گرفت، با ارسال مستنداتی به ایندیپندنت فارسی، گفت: «در بیمارستان به ما گفتند اگر تعهد بدهید که او را شهید مدافع امنیت معرفی می‌کنید، پیکرش را تحویل می‌دهیم. وقتی مخالفت کردیم، گفتند باید هزینه خسارت‌های اعتراضات را هم بدهید. رقم پیشنهادی‌شان ۳.۵ میلیارد تومان بود.»

در کرج، یکی از بستگان نوجوانی ۱۷ ساله‌ که آخرین‌بار در تجمعی در محمدشهر دیده شد، گفت ماموران امنیتی به خانواده اعلام کرده‌اند «پرونده در حال بررسی است» و تا زمانی که همکاری کامل نکنند، نه خبری از وضعیت او خواهند داد و نه اجازه برگزاری مراسم خواهند داشت. این فرد افزود: «به ما گفتند اگر بخواهید رسانه‌ای کنید، دیگر هیچ‌وقت جنازه را نمی‌بینید.»

مخاطبی از اصفهان با اشاره به کشته‌ شدن پسرعمویش در حوالی خیابان چهارباغ، گفت: «از ما خواستند تعهد بدهیم که در مراسم خاکسپاری هیچ شعاری ندهند و نامی از انقلاب ملی برده نشود. همچنین گفتند برای تحویل پیکر باید هزینه انتقال و مسائل امنیتی را پرداخت کنیم. رقم چهار میلیارد تومان را مطرح کردند.» خانواده این جوان اعلام کرده‌ که توان پرداخت چنین مبلغی را ندارد و عنوان «شهید نظام» را هم نپذیرفته‌اند.

روایت مشابهی هم از همدان به دست ایندیپندنت فارسی رسیده است. یکی از بستگان یک دانشجوی مفقودشده گفت: «در تماسی تلفنی از اداره اطلاعات، به ما گفتند اگر همکاری نکنید، پرونده امنیتی برای کل خانواده باز می‌شود. ما فقط می‌خواهیم بدانیم زنده است یا نه.»

در همین حال خانواده‌ای در شیراز که فرزند ۱۹ ساله‌شان شامگاه ۱۸ دی نزدیکی میدان نمازی در اعتراض‌ها حضور داشت، می‌گویند با گذشت ۵۰ روز، هیچ نهادی درباره وضعیت او پاسخ روشنی ارائه نکرده است. یکی از اعضای این خانواده گفت: «به همه بازداشتگاه‌ها و بیمارستان‌ها و زندان عادل‌آباد و بازداشتگاه‌ها سر زدیم. می‌گویند نامش در فهرست نیست. پزشکی قانونی هم می‌گوید چنین جسدی ثبت نشده. پس کجا است؟»

از بابل و شاهی (قائمشهر) در استان مازندران نیز خانواده‌هایی با ارسال پیام‌هایی به ایندیپندنت فارسی، اعلام کرده‌اند که پس از انتشار اخباری درباره دفن شبانه و مخفیانه کشته‌شدگان در حاشیه آرامستان‌ها، نگران‌اند اعضای مفقودشده خانواده آنان هم بدون اطلاع آن‌ها دفن شده باشند. یکی از ساکنان شاهی گفت: «شنیده‌ایم شبانه ده‌ها پیکر را بدون نام و نشان دفن کرده‌اند. وقتی پیگیری می‌کنیم، می‌گویند شایعه است. اما چرا اجازه نمی‌دهند خودمان بررسی کنیم؟»

در آبدانان ایلام، یکی از نزدیکان یک معترض مفقودشده می‌گوید آخرین تماس تلفنی این جوان شامگاه ۱۹ دی بوده و از آن زمان هیچ خبری از او در دست نیست. او افزود: «حتی اگر کشته شده باشد، حق داریم پیکرش را تحویل بگیریم و طبق اعتقادات خودمان دفنش کنیم.»

در جزیره کیش، نیز اعضای خانواده یک کارمند هتل که برای دیدار خانواده‌اش به تهران رفت و در جریان انقلاب ملی ناپدید شد، می‌گویند پس از مراجعه به نهادهای امنیتی با این پاسخ روبرو شده‌اند که «در صورت همکاری و سکوت رسانه‌ای، امکان بررسی سریع‌تر وجود دارد».

هم‌زمان، ایندیپندنت فارسی مطلع شد که از ۱۸ و ۱۹ دی تاکنون، صدها خانواده در شهرهای مختلف ایران رسما اعلام مفقودی کرده‌اند و می‌گویند فرزند، پدر یا مادرشان آخرین‌ بار در اعتراض‌های خیابانی دیده شده‌اند. برخی از این خانواده‌ها تاکید می‌کنند که نه در فهرست بازداشت‌شدگان نامی از اعضای خانواده‌شان وجود دارد و نه در میان کشته‌شدگان اعلام‌شده نامی از آنان ثبت شده است.

انتشار گزارش‌های پیشین درباره دفن‌ شبانه و گروهی اطراف برخی آرامستان‌ها نگرانی‌ها را تشدید کرده است. برخی خانواده‌ها و فعالان محلی پیش‌بینی می‌کنند شماری از مفقودشدگان ممکن است پس از کشته‌ شدن، بدون اطلاع خانواده‌ها و به‌صورت مخفیانه، دفن شده باشند.

در شرایطی که مقام‌های جمهوری اسلامی همچنان از ارائه آمار دقیق و شفاف درباره کشته‌شدگان و بازداشت‌شدگان امتناع می‌کنند، این وضعیت بر اضطراب خانواده‌ها افزوده است. یکی از مادران در تهران گفت: «اگر زنده است، بگویید کجاست. اگر کشته شده، پیکرش را بدهید. ما نه پولی داریم که بدهیم، نه می‌خواهیم دروغ بگوییم که بچه‌مان شهید حکومتی بوده! اتفاقا از نظام و رهبر و همه‌چیزتان متنفر بود.»

در شرایطی که جمهوری اسلامی پس از کشتار ده‌ها هزار تن از معترضان‌ــ دست‌کم ۳۲ هزار نفر به نقل از دونالد ترامپ‌ــ همچنان به نقض سازمان‌یافته حقوق بشر ادامه می‌دهد، خودداری از تحویل پیکر جان‌باختگان به خانواده‌ها، ابعاد تازه‌ای از این بحران را آشکار می‌کند.

این رفتار در حالی ادامه دارد که ایران با تنش‌های خارجی فزاینده و احتمال درگیری‌های نظامی مواجه است و هم‌زمان سطح نارضایتی و خشم عمومی در داخل به یکی از بالاترین سطوح در تاریخ این نظام رسیده است. با این حال، گزارش‌های دریافتی نشان می‌دهد نهادهای امنیتی و سرکوبگر نه‌تنها از مواضع خود عقب‌نشینی نکرده‌اند، بلکه با فشار، تهدید و مشروط کردن تحویل پیکرها به پذیرش روایت رسمی، همچنان به اقدام‌هایی ادامه می‌دهند که از نگاه خانواده‌ها و نهادهای حقوق بشری، مصداق آشکار نقض کرامت انسانی و حقوق بنیادین مردم است.