در لبه جنگ؛ جمهوری اسلامی از رویای ابرقدرتی تا مهار اعتراض داخلی

ایران وایر: عطا محامد

فضای غبار آلود جنگ ایران را فرا گرفته است. هر روز اخبار متناقضی درباره پیشرفت مذاکره یا نزدیک بودن جنگ منتشر می‌شود و بسیاری هر شب در انتظار خبر سر به بالین می‌گذارند. در این فضا جمهوری اسلامی در سطوح مختلف، از چهره‌های نظامی تا مداحان بیش از آنکه حرف از صلح بزنند از جنگ می‌گوید. «اگر ایرانیان باید بین دو گزینه مرگ و ذلت قرار گیرند، حتما ذلت را انتخاب نمی کنند.» این را «عبدالله گنجی» فعال سیاسی اصولگرا می‌گوید و عملا تاکیدش بر این است که جنگ شرافت بیشتری دارد، سخنی که بسیاری از اصولگرایان بر آن تاکید دارند.

برخی از مقامات سیاسی و دینی، تاکید دارند که جنگ آسیب جدی‌ای به نظام وارد نخواهد کرد و جمهوری اسلامی پس از جنگ و ضربات کاری به آمریکا قوی‌تر برخواهد خاست. این تاکیدی است که حتی مداحان و شاعران هم دارند. «حامد عسکری»، شاعر نزدیک به بیت رهبری می‌نویسد: «پیروز می‌شویم و بعدش ابرقدرت جهان خواهیم بود و با عزت و اقتدار و رفاه در دنیای بدون آقابالاسر زندگی خواهیم کرد.» عده‌ای از روحانیان وابسته به نظام نیز پیروزی در جنگ پیش رو  را وعده الهی می‌دانند و می‌گویند جنگ با آمریکا، جنگ حق علیه باطل است و سنت الهی بر آن است که مسلمان شیعه از این نبرد پیروز بیرون بیاید.در دوم بهمن‌ماه «یحیی رحیم صفوی»، مشاور عالی خامنه‌ای، نیز اعلام کرد که ایران در حال آماده‌سازی برای «نبرد نهایی با اسراییل» استبرای جنگ آماده‌ایم
از آغاز نبرد میان اسراییل و غزه، به‌ویژه پس از حمله به کنسولگری ایران در دمشق، عبارت «دستمان روی ماشه است» به ترجیع‌بند تهدیدات مقامات جمهوری اسلامی علیه دشمنان تبدیل شده است. این رویکرد پس از جنگ ۱۲ روزه و حتی در بحبوحه مذاکرات جاری نیز تغییر نکرده است؛ تهران در تمام این مدت، میان احساس تهدیدِ مداوم و ضرورتِ گفتگو، در نوسان بوده است.این وضعیت در زبان «علی شمخانی» مشاور رهبر جمهوری اسلامی در گفت‌وگو با شبکه «المیادین» به این شکل بازتاب یافت: «ما به عنوان افراد نظامی احساس می‌کنیم که جنگ حتمی است، ولی از نظر سیاسی، زمان و فرصت برای دیپلماسی وجود دارد.»

در دوم بهمن‌ماه «یحیی رحیم صفوی»، مشاور عالی رهبر، نیز اعلام کرد که ایران در حال آماده‌سازی برای «نبرد نهایی با اسراییل» است و تأکید کرد: «ما در حالت آتش‌بس نیستیم، بلکه در مرحله جنگ هستیم، هیچ پروتکل، آیین‌نامه یا توافقی بین ما و ایالات متحده یا اسراییل نوشته نشده است؛ جنگ آینده پایان درگیری را مشخص خواهد کرد.» او جنگ پیش‌رو را جنگی موجودیتی معرفی می‌کند.

در امتداد همین رویکرد «حسین کنعانی‌مقدم»، فرمانده پیشین سپاه معتقد است که در شرایط فعلی «احتمال جنگ بسیار زیاد است. اما اگر بر اساس منطق جنگی به شرایط موجود نگاه کند، نباید جنگی رخ دهد، چرا که وقوع جنگ گسترده منطقه‌ای می‌تواند به ساقط شدن دولت ترامپ منتهی شود.» او می‌گوید: «وقتی عملیات محدود نتوانست ایران را ملزم به اجرای دیکته آمریکا کند ما وارد جنگ جهانی سوم می‌شویم.»

با این حال یک دو دستگی در برآوردها وجود دارد. عده‌ای معتقدند که جنگ حتمی نیست و آمریکا صرفا تهدید می‌کند. مانند «اسماعیل کوثری»، عضو کمیسیون امنیت ملی که می‌گوید: «هدف اصلی آمریکا از اعزام ناوهای خود به سوی ایران، ایجاد رعب و وحشت و کسب دست برتر در مذاکرات است، اما آمریکا توان ورود به یک جنگ طولانی‌مدت را ندارد.»

«عباس عراقچی»، وزیر خارجه ایران نیز اخیرا در یک گفتگو تلویزیونی گفته است که دولت‌های قبلی و فعلی آمریکا از جنگ و تحریم، تقریبا همه چیز را علیه ایران امتحان کرده‌اند؛ اما هیچ‌کدام مؤثر نبوده است. او تاکید کرد اگر با مردم ایران به زبان احترام صحبت کنند، ما نیز با همان زبان پاسخ می‌دهیم، اما اگر با زبان زور صحبت کنند، ما نیز با همان زبان پاسخ خواهیم داد.

دیپلمات دیگر «امیر سعید ایروانی» که سفیر ایران در سازمان ملل است، در نامه‌ای به دبیرکل این سازمان هشدار داد که در صورت مواجهه با تجاوز نظامی، «تمامی پایگاه‌ها، تأسیسات و دارایی‌های نیروی متخاصم در منطقه اهداف مشروع در چارچوب پاسخ دفاعی ایران محسوب می‌شوند» و این اقدام را تحت ماده ۵۱ منشور سازمان ملل توجیه کرد. 

در حالی که فرمانده ستاد کل نیروهای مسلح در عین حال که اعلام کرده است ایران آماده جنگ بلند مدت با آمریکا است، تاکید دارد که دکترین نظامی ایران از دفاعی به آفندی تغییر کرده و آماده پاسخ خردکننده است. رویکرد سیاستمداران جمهوری اسلامی عموما در قالب دفاع مشروع جای دارد. «مسعود پزشکیان»، رییس‌جمهور ایران می‌گوید: «ما نمی‌خواهیم بجنگیم، من از آن روزی که آمده‌ام، اعتقادم و باورم این است؛ باید جنگ را بگذاریم کنار ولی اگر بخواهند زور بگویند و ما را ذلیل کنند باید بپذیریم و به هر قیمتی سرخم کنیم؟» جمهوری اسلامی به واسطه موسیقی و مداحی نیز به استقبال جنگ رفته استمداحان، ناقوس‌های جنگ
«ریشه ظلم یهودو بزن، هرچی بودو بزن، بود و نبودو بزن، بوم بوم تل آویو، هر چی میل ذوالفقاره بزن، زدی دوباره بزن وقت اقتداره بزن، بوم بوم تل آویو» جمهوری اسلامی به واسطه موسیقی و مداحی نیز به استقبال جنگ رفته است. «محمد اسدالهی» در آهنگی به نام «فرمانده کل قوا» این شعر را خوانده است و می‌گوید «نگاهت از ایران به دور آمریکای شرور» و جمهوری اسلامی را آماده نبرد و نابود کردن اسراییل می‌داند. 

همین رویکرد را مداحان حکومتی بیش از هر گروه دیگری اختیار کرده‌اند. «ای خصم زبون میریزد به سرت آتش یاران علی، و خطرناک‌تر از ناو شما کیست جز غیرت ایران علی» این را «محمود کریمی» مداح محبوب خامنه‌ای می‌خواند و می‌گوید: «غرق یک نعره یا حیدر ماست هرچه داریم به قرآن علی، وعده سید ما نزدیک است می‌رسد وارث طوفان علی»

«مهدی رسولی»، مداح، در ۲۱ بهمن مداحی تازه‌ای به نام «یا مرگ یا خامنه‌ای» را منتشر کرد که در آن به «دونالد ترامپ»، رییس‌جمهور آمریکا و «رضا پهلوی» فرزند شاه سابق ایران، حمله کرده است. وی ابتدا خطاب به پهلوی می‌گوید «ای زاده آن شاه فراری، ای آنکه ننگ این روزگاری، کشتی جوانان وطن مثل اجدادت، کردی هزاران تن کفن مثل اجدادت» و خطاب به ترامپ می‌گوید: «ای روی نحست تصویر شیطان، آگاه باش ای فرعون دوران، هرگز نبینی ما را در بند اسیری، دیری نمی‌پاید که با خفت بمیری» سپس او می‌گوید که ما در راه خامنه‌ای هستیم و «با وعده او مطمئن از سرنوشتیم، یا مرگ یا خامنه‌ای با خون نوشتیم.»

«رضا نریمانی» در یکی از آثاری که منتشر کرده است خطاب به آمریکا و اسراییل می‌گوید «دشمن اگر چپ نگاه نمود به کشور، سر ز تنش میزند شیعه حیدر، دشمن صهیون بدان که شیعه حیدر، دودمان تو به باد میدهد آخر» او جوانان را «عزم نموده برای کندن خیبر» توصیف کرده و دل آن‌ها را « نذر سید علی» کرده است. او بعد از کشتار در دی ماه هم خوانده بود «دشمن فهمید، که تن به تن با حیدر نمیشه جنگید، فرصت کرده شیوه جنگو عوض کرد، اومد به میدون با تیغ شک و تردید» او می‌گوید «دور علی ملت ایران موندن» و از او اطاعت خواهند کرد.

ولی اکثر نوحه‌هایی که در این مدت با مضامین مقاومت یا جهاد خوانده شده‌اند با محوریت خامنه‌ای فراهم شده‌اند و در عین آنکه به اسراییل و آمریکا رجزخوانی می‌کنند از اتفاق‌های داخل در کشور نیز نگران هستند. نریمانی در یک مداحی با زبان تهدید آمیز می‌خواند: «به علی قسم به علی که فاتح خیبره، به علی قسم به علی که یک تنه لشکره، کسی که بخواهد شیعه خونه علی رو خراب، به علی قسم مگه از رو نعش ما بگذره.»

«حسین طاهری»، از جمله مداحانی است که در این مدت اشعار بسیاری در تهدید گروه‌های مختلف و در حمایت از جمهوری اسلامی خوانده است. در یکی از این مداحی‌ها او می‌گوید: «زخمی شده‌ایم اما کی خم شده این قامت، ای خصم زبون ماندی با آرزوی خامت، هیهات هیهات خاک ما صاحب دارد، مرتضی نایب دارد... عشق است رهبر، یا صهیون خیبر خیبر»
مهار اعتراضات داخلی و ترساندن از تجزیه
مقامات از آنچه می‌تواند جنگ در داخل کشور به وجود بیاورد نگران هستند. بخشی از کاری که چهره‌های نزدیک به نظام انجام می‌دهند این است که بگویند مردم باید مواظبت کنند از خود تا گرفتار نشوند. «صادق سهرابی»، مدرس حوزه علمیه معتقد است انسان‌ها در ایران باید سلامت نفس خود را حفظ کنند وگرنه «در خطر، شیاطین همیشه با جنگ ترکیبی و ناهنجاری های اجتماعی، دنبال ناسالم سازی جوامع انسانی هستند.»

برخی دیگر ملی‌گرایی را نیز در راستای ایمان دینی قرار می‌دهند و از لزوم مدافعه کشور می‌گویند. «سعید خطیب‌زاده»، رییس مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه می‌گوید ایران در جنگ‌های متعددی در تاریخ معاصر خود بوده است و در این جنگ‌ها «ایرانیانی که دل در گرو ایران دارند، سرمایه واقعی این کشور» بوده‌اند. او تاکید می‌کند «امروز نیز در شرایط جنگ ترکیبی، فشارهای امنیتی و تحریمی، ضروری است که مرز خود را با جریان‌های خیانت‌محور روشن کنند.»

حکومت می‌داند که زیر فشار اقتصادی، نارضایتی اجتماعی و تلفات احتمالی جنگ، کنترل خیابان‌ها دشوار خواهد شد. با این حال برخی مانند «علی‌اکبر رائفی‌پور» مدیر موسسه مصاف، ضمن این که می‌گوید جنگ یک امتحان الهی است ولی تاکید می‌کند خطر اعتراضات مردمی جدی است و نظام باید برای «مدیریت داخل» آماده شود، او معتقد است در جنگ هیچ ضربه حیاتی به نظام نخواهد خورد. 

در برابر این وضعیت یکی از راهکارهای جمهوری اسلامی ایجاد کمپین گسترده‌ای برای ترساندن از تجزیه ایران است. در اظهارات مقامات، ائمه جمعه، تحلیل‌گران حکومتی و کاربران نزدیک به نظام، بارها تکرار شده که «نبودن جمهوری اسلامی یعنی نبود ایران» یا «سقوط نظام به معنای تجزیه کشور است». این روایت، تجزیه را نه نتیجه سیاست‌های شکست‌خورده داخلی، بلکه مستقیماً محصول حذف جمهوری اسلامی جلوه می‌دهد. رسانه‌های رسمی و وابسته، سناریوهایی از «هرج‌ومرج پس از سقوط» یا «فعال شدن گروهک‌های تجزیه‌طلب» را برجسته می‌کنند و اسراییل را متهم به طراحی این پروژه می‌کنند. 

«محمدباقر قالیباف»، رییس مجلس، در دعوت به راهپیمایی ۲۲ بهمن صراحتاً گفت: «دشمنان به ایران عزیز طمع کردند و به‌دنبال تجزیه ایران هستند» و مردم را به میدان فراخواند تا با حضور خود مانع شوند. «محسن رضایی» فرمانده سابق سپاه، کار دشمنان چهار دهه توطئه دشمنان را از «تجزیه تا اغتشاش» توصیف کرد و تأکید کرد که بیداری مردم تنها مانع این پروژه است. ائمه جمعه مختلف کشور نیز در خطبه‌های خود مدام بر ایده تجزیه دمیده‌اند.