حمله نظامی به ایران و جزیره دیه‌گو گارسیا؛ اختلاف آمریکا و بریتانیا بر سر چیست؟

یورونیوز: دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری ایالات متحده، در آستانه تنش‌های فزاینده با ایران، به بریتانیا هشدار داد که واگذاری حاکمیت مجمع‌الجزایر چاگوس به موریس، امنیت پایگاه حیاتی «دیه‌گو گارسیا» را به خطر می‌اندازد.

دونالد ترامپ روز چهارشنبه ۱۸ فوریه (۲۹ بهمن) با لحنی تند به کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، هشدار داد که امضای قرارداد اجاره ۱۰۰ ساله برای پایگاه نظامی دیه‌گو گارسیا یک «اشتباه بزرگ» است.

این بن‌بست دیپلماتیک در حالی رخ می‌دهد که ایالات متحده خود را برای اقدامات نظامی احتمالی علیه جمهوری اسلامی ایران آماده می‌کند و این پایگاه در اقیانوس هند، کلیدی‌ترین نقطه برای پرواز بمب‌افکن‌های استراتژیک آمریکا محسوب می‌شود.
از حاکمیت تا اجاره؛ ریشه اختلافات
جزیره دیه‌گو گارسیا، مروارید مجمع‌الجزایر چاگوس، از دهه‌های گذشته میزبان یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های دریایی و هوایی ایالات متحده بوده است.

بریتانیا در سال ۱۹۶۵ این مجمع‌الجزایر را از موریس جدا کرد تا قلمرو اقیانوس هند بریتانیا را شکل دهد؛ اقدامی که منجر به اخراج حدود ۲ هزار نفر از ساکنان بومی این جزایر شد.

در سپتامبر ۲۰۲۴، دولت کی‌یر استارمر در تصمیمی که محافل دیپلماتیک را شگفت‌زده کرد، پذیرفت که حاکمیت این جزایر را به کشور موریس بازگرداند، مشروط بر آنکه بریتانیا حق کنترل پایگاه دیه‌گو گارسیا را از طریق یک قرارداد اجاره طولانی‌مدت (۹۹ ساله) حفظ کند.

دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت: «من به کی‌یر استارمر گفته‌ام که قراردادهای اجاره وقتی پای منافع کشورها در میان باشد، ارزشی ندارند. او با واگذاری حاکمیت به کسانی که ادعای مالکیت دیه‌گو گارسیا را دارند، اشتباهی تاریخی مرتکب می‌شود.»
بمب‌افکن‌های بی-۲ آمریکا برای بمباران فردو از جزیره دیه‌گو گارسیا به پرواز درآمدندسایه سنگین پکن بر اقیانوس هند
تحلیلگران معتقدند نگرانی اصلی ترامپ نه صرفا حقوقی، بلکه ژئوپلیتیک است. موریس در سال‌های اخیر روابط نزدیکی با چین برقرار کرده و منتقدان بیم آن دارند که پکن از طریق نفوذ بر دولت موریس، امنیت پایگاه آمریکا را تهدید کند.

طبق دیدگاه موسوم به «دکترین دونرو»، واگذاری حاکمیت یک نقطه استراتژیک به کشوری که همسو با چین است، به هیچ عنوان قابل تحمل نیست.

در حالی که دادگاه بین‌المللی دادگستری (لاهه) در سال ۲۰۱۹ جدایی چاگوس از موریس را غیرقانونی اعلام کرده بود، بسیاری از مقامات دفاعی بریتانیا و آمریکا معتقدند این حکم صرفا جنبه مشورتی داشته و استارمر نباید برای اجرای آن عجله می‌کرد.
بحران در لندن؛ استارمر تحت فشار مضاعف
هشدار دونالد ترامپ در بدترین زمان ممکن برای دولت کارگری بریتانیا صادر شده است. کی‌یر استارمر هم‌اکنون به دلیل رسوایی‌های داخلی، از جمله پرونده پیتر مندلسون (سفیر اعزامی به واشنگتن) و ارتباطات ادعایی با جفری اپستین، با کاهش شدید محبوبیت روبرو است.

مایکل روبین، پژوهشگر ارشد در مؤسسه امریکن انترپرایز، معتقد است که دخالت مستقیم ترامپ می‌تواند بحث‌های داخلی در بریتانیا را دوباره شعله‌ور کند.

او می‌گوید: «ترامپ با این اقدام می‌تواند یا باعث سقوط دولت استارمر شود و یا مسیر جانشین او را در قبال این قرارداد تغییر دهد.»
جزیره دیه‌گو گارسیاچرا دیه‌گو گارسیا برای آمریکا حیاتی است؟
دیه‌گو گارسیا تنها نقطه‌ای در جهان است که بمب‌افکن‌های استراتژیک بی-۵۲و بی-۲ اسپریت می‌توانند از آنجا بدون نیاز به سوخت‌گیری‌های متعدد، عملیات‌های دوربرد در خاورمیانه و شرق آسیا انجام دهند.

با نزدیک شدن تنش‌های ایران به نقطه جوش، دیه‌گو گارسیا دیگر یک موضوع تئوریک در کلاس‌های علوم سیاسی نیست؛ بلکه یک پرتابگر یا لانچر واقعی برای قدرت نظامی ایالات متحده است.

اگر فشار ترامپ منجر به بازنگری لندن در این قرارداد شود، او می‌تواند خود را به عنوان رئیس‌جمهوری معرفی کند که مانع از دستیابی چین به یکی از حیاتی‌ترین پایگاه‌های جهان شده است.

مشخص نیست آیا لندن سرانجام تحت فشار واشنگتن از معامله با موریس عقب‌نشینی خواهد کرد یا نه. روزهای آینده برای آینده حضور نظامی غرب در اقیانوس هند سرنوشت‌ساز خواهد بود.